Месяц: Март 2026

Մենք բոլորս ունենք մի բան, որի հետ կարող ենք համաձայն լինել։ Դա գարունն է՝ նոր կյանք բերողը, եղանակը, որը ամեն ինչ արթնացնում է բնության մեջ։ Ծաղիկները բացվում են, ծառերը նոր տերևներ են հյուսում, և գետերը սկսում են գողգողալ իրենց ուրախ երգերը։

Գարունը մեզ հիշեցնում է, որ միշտ կարելի է նոր բան սկսել։ Հին ու մռայլ օրերը, ձմռան սառն ու մութ օրը անցնում են, իսկ սրտերը սկսում են ժպտալ նոր հույսերով։ Թող նույնիսկ փոքր բաները, ինչպես թռչունի երգը կամ արևի ջերմությունը, մեզ կրակ տանեն ուրախության ու ոգեշնչման մեջ։

Գարունը մտնում է մեր կյանք ու լցնում ամենուր գույներով, բույրերով և ժպիտներով, մեզ հույս ու ուժ տալով, որ ամեն ինչ նորից հնարավոր է:

Մուտացիաներ։Էջ՝ 67-68։

1․Ի՞նչ են մուտացիաները և ինչպիսի՞ փոփոխություններ կարող են առաջացնել օրգանիզմի գենետիկական նյութում։

Մուտացիաները գենետիկական նյութի (ԴՆԹ-ի) հանկարծակի և ժառանգվող փոփոխություններն են։ Դրանք կարող են փոխել գենի կառուցվածքը, քրոմոսոմի կառուցվածքը կամ քրոմոսոմների թիվը։

2․Ի՞նչ տարբերություն կա գենային, քրոմոսոմային և գենոմային մուտացիաների միջև։

Գենային մուտացիա՝ փոփոխություն է մեկ գենի ներսում (ԴՆԹ-ի նուկլեոտիդների փոփոխություն)։
Քրոմոսոմային մուտացիա՝ քրոմոսոմի կառուցվածքի փոփոխություն է։
Գենոմային մուտացիա՝ բջջում քրոմոսոմների թվի փոփոխություն է։

3․Որո՞նք են մուտացիաների առաջացման հիմնական պատճառները (մուտագենները) և ինչ ազդեցություն կարող են ունենալ դրանք օրգանիզմի վրա։

Մուտացիաների առաջացման հիմնական պատճառները կոչվում են մուտագեններ։ Դրանք կարող են լինել ֆիզիկական (ճառագայթում), քիմիական (որոշ նյութեր), կենսաբանական գործոններ։ Դրանք կարող են փոխել ԴՆԹ-ն և ազդել օրգանիզմի հատկությունների վրա։

4․Ինչու՞ են որոշ մուտացիաներ վնասակար, իսկ որոշները կարող են նույնիսկ օգտակար լինել օրգանիզմի համար։

Որոշ մուտացիաներ վնասակար են, որովհետև խանգարում են օրգանիզմի նորմալ աշխատանքին։ Մյուսները չեզոք են, իսկ որոշները կարող են լինել օգտակար, եթե օգնում են օրգանիզմին ավելի լավ հարմարվել միջավայրին։

5․Ինչպե՞ս են մուտացիաները նպաստում կենսաբանական բազմազանության և էվոլյուցիայի առաջացմանը։

Մուտացիաները ստեղծում են նոր ժառանգական հատկություններ։ Այդ փոփոխությունները մեծացնում են օրգանիզմների տարբերությունը, և բնական ընտրության միջոցով նպաստում են կենսաբանական բազմազանության և էվոլյուցիայի առաջացմանը։

Сила доброты заключается в том, что она помогает людям справляться с одиночеством, грустью и трудностями. Доброта делает человека сильнее духовно, помогает оставаться человечным даже в сложных ситуациях.

В рассказе мы видим это на примере маленького мальчика. Его мачеха и отец ведут себя плохо, но память о маме, её забота и любовь дают ему силы жить. Даже когда он один, спит на полу и никому не нужен, мальчик рисует, читает и ухаживает за своими вещами. Любовь и доброта мамы помогают ему оставаться спокойным и добрым.

Доброта проявляется и в жизни людей вокруг нас. Когда кто-то помогает другому человеку, поддерживает его в беде, улыбается или утешает, это делает мир лучше. Человек, который получил доброту, часто сам хочет помочь другому, и так добро распространяется дальше.

Сила доброты не зависит от силы или денег. Одно доброе слово может поднять человека, улыбка или внимание к нему могут подарить уверенность. Даже маленькие поступки, как помочь старшему, поделиться вещами или поддержать друга, делают людей счастливее.

Доброта помогает сохранять человечность, преодолевать трудности и жить в мире с собой и другими. Внешняя красота или власть со временем проходят, а доброта остаётся в памяти людей и делает мир настоящим и светлым.

В этом рассказе слово «уродливый» относится не к внешности человека, а к его поступкам и характеру. В тексте по-настоящему уродливыми оказываются новая жена чиновника и сам отец мальчика.

Женщина описана как очень красивая, но ее поведение показывает внутреннюю жестокость. Она ненавидит маленького сына своего мужа и делает вид, будто его не существует. По ее приказу мальчика переселяют из спальни, а потом заставляют спать на полу. Она совсем не проявляет к нему жалости или заботы. Поэтому, несмотря на внешнюю красоту, ее душа оказывается уродливой.

Отец мальчика тоже выглядит уродливо с моральной точки зрения. Он боится своей жены и не защищает собственного сына. Вместо того чтобы поддержать ребенка, он притворяется, будто у него никогда не было сына. Такое равнодушие и слабость делают его поступок очень некрасивым.

А по-настоящему прекрасной в рассказе является мама мальчика, хотя она уже умерла. О ней говорится с теплотой: у мальчика осталась книжка, купленная еще при ней, и сундук, где лежат его вещи. Это показывает, что она заботилась о сыне и любила его. Даже после смерти память о ней остается светлой и доброй.

Սովորել՝ դաս 56 Շիրակի մարզը, էջ 155-157 պատմել, պատասխանել բլոգում ստորև գրված հարցերին․

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

1. Բնութագրե՛ք Շիրակի մարզի աշխարհագրական դիրքը:

Շիրակի մարզը գտնվում է Հայաստանի հյուսիս-արևմուտքում։ Մարզկենտրոնը Գյումրին է։ Մարզով անցնում են կարևոր ճանապարհներ և երկաթուղի, որոնք Հայաստանը կապում են Վրաստանի հետ։

2. Վերլուծե՛ք Շիրակի մարզի բնառեսուրսային ներուժը:

Շիրակը հարուստ է օգտակար հանածոներով՝ տուֆ, պեմզա, բազալտ, հրաբխային խարամ և կրաքար։ Մարզի գլխավոր գետը Ախուրյան գետն է, իսկ ջրային կարևոր տարածքներից է Արփի լիճը։

3. Առանձնացրե՛ք Շիրակի մարզի քաղաքները և հայտնի գյուղերը:

Քաղաքներն են՝ Գյումրի, Արթիկ, Մարալիկ։
Հայտնի գյուղերից են՝ Ախուրյան, Ազատան, Սառնաղբյուր, Պեմզաշեն, Փանիկ:

4. Արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

Գերակշռում են սննդամթերքի և խմիչքների արտադրությունը, ինչպես նաև տուֆի և պեմզայի արդյունահանումը։

5. Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

Գերակշռում են անասնաբուծությունը, հացահատիկի մշակությունը և կարտոֆիլի արտադրությունը։

6. Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։

Նշանավոր վայրերից են Վահրամաբերդի ամրոց, Մարմաշենի վանք, Հառիճավանք և Երերույքի տաճար։

7. Ինչ առանձնահատկությամբ է աչքի ընկնում մարզը։

Շիրակը հայտնի է իր ձնառատ ու սառը կլիմայով, հացահատիկի մեծ արտադրությամբ և պատմամշակութային հուշարձաններով։

368-ա,գ,ե,է; 369-ա,գ;370-ա,գ;371-ա,գ;372-ա,գ;

ա) + 2

բ) — 1

գ) + 4

ե) + 0.5

է) + √3

ա) 2, 7, 12, 17, 22

գ) -2, -0.5, 1, 2.5

ա) 10 — 4 = 6

6 : 2 = 3

d = 3

4, 7, 10, 13

գ) 8 — 6 = 2

2 : 2 = 1

d = 1

4, 5, 6 , 7, 8

ա) a1 + 5d = a6

գ) a4 + d + 2d + 3d = a10

ա 2a1 + 13d

գ) 3d

Առաջադրանք 1

Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը:

ԵՐԿՐՈՐԴ ԱՇԽԱՐՀԱՄԱՐՏԸ/էջ 81/

ԵԶՐՈՒՅԹՆԵՐ
Երկրորդ աշխարհամարտ — 1939 թ. սեպտեմբերի 1–1945 թ. սեպտեմբերի 2–ը
տեղի ունեցած համաշխարհային պատերազմ։ Իր ավերածություններով և
մարդկային զոհերի թվով այն մի քանի անգամ գերազանցեց Առաջին աշխարհամարտին:
«Տարօրինակ պատերազմ» — Երկրորդ աշխարհամարտի Արևմտյան ճակատում 1939 թ. սեպտեմբերի 3–ից մինչև 1940 թ. մայիսի 10–ը տիրող իրավիճակի բնութագիրը: Ֆրանսիան և Մեծ Բրիտանիան, պատերազմ հայտարարելով Գերմանիային, ռազմական գործողություններ չէին մղում նրա դեմ, թեև
ունեին թվային գերակշռություն:
Խորհրդա–ֆիննական պատերազմ — ԽՍՀՄ–ի պատերազմը Ֆինլանդիայի
դեմ. ընթացել է 1939 թ. նոյեմբերի 30 — 1940 թ. մարտի 12–ը։
Հայրենական մեծ պատերազմ — Ֆաշիստական Գերմանիայի ու նրա դաշնակիցների դեմ ԽՍՀՄ պատերազմը Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ։
Սկսվել է 1941 թ. հունիսի 22–ին, ավարտվել՝ 1945 թ. մայիսի 9–ին։
Պաշտպանության պետական կոմիտե — ԽՍՀՄ–ում 1941 թ. հունիսի 30–ին
ստեղծված ղեկավար մարմին, որը գլխավորում էր Ստալինը։
Հակահիտլերյան միություն — ԱՄՆ–ի, ԽՍՀՄ–ի և Մեծ Բրիտանիայի նախաձեռնությամբ 1942 թ. հունվարի 1–ին ստեղծված խմբավորում։
Անվերապահ անձնատվություն — Պատերազմում լիակատար պարտություն
կրած կողմի զինված ուժերի ռազմական դիմադրության դադարեցում։
Անվերապահ անձնատվությունը կնքվում է հաղթող կողմի թելադրած
պայմաններով։ Պարտվածի ռազմական տեխնիկան, ունեցվածքը, ամրությունները, հենակայանները անցնում են հակառակորդի ձեռքը, իսկ զինվորական անձնակազմը հանձնվում է որպես ռազմագերի։
Ուինսթոն Չերչիլ — Անգլիացի նշանավոր քաղաքական գործիչ (1874–1965 թթ.),
եղել է Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ 1940–1945 և 1951–1955 թվականներին։
Շառլ դը Գոլ — Ֆրանսիացի ականավոր քաղաքական գործիչ, գեներալ (1890–
1970 թթ.), գլխավորել է Ֆրանսիայի հակաֆաշիստական պայքարը Երկրորդ
աշխարհամարտի ժամանակ, եղել է Ֆրանսիայի նախագահ 1959–1969
թվականներին։
Հիրոսիմա, Նագասակի — Ճապոնական քաղաքներ, որոնց վրա ԱՄՆ–ն նետեց
ատոմային ռումբեր։
Թեհրանի, Յալթայի և Պոտսդամի համաժողովներ — Մեծ եռյակի կազմակերպած բարձր մակարդակի երեք հանդիպումները Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքում։
Գեորգի Ժուկով, Կոնստանտին Ռոկոսովսկի, Հովհաննես Բաղրամյան, Ալեքսանդր Վասիլևսկի — Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ աչքի ընկած
խորհրդային ականավոր զորահրամանատարներ

1.* Վերհիշե՛ք Առաջին աշխարհամարտի պատճառները։ Համեմատե՛ք Երկրորդ աշխարհամարտի պատճառների հետ և ցո՛ւյց տվեք նմանություններն
ու տարբերությունները՝ օգտագործելով «Վեննի դիագրամ» վարժությունը։

Նմանություններ՝ երկու պատերազմներն էլ սկսվել են ուժեղ երկրների շահերի բախման պատճառով։

Տարբերություն՝ Առաջինը հիմնականում դաշինքներ և ազգային հակասություններ, Երկրորդը՝ ֆաշիզմ, տնտեսական ու գաղափարական պայքար։

2.* Քո կարծիքով հնարավո՞ր էր արդյոք կանխել պատերազմը. հիմնավորի՛ր
պատասխանդ։

Այո, եթե պետությունները վստահություն կառուցեին, համագործակցեին և վաղ կանխարգելիչ պայմաններ անեին։

4. Բացատրե՛ք «տարօրինակ պատերազմ»
հասկացությունը։

Երբ Մեծ Բրիտանիան ու Ֆրանսիան պատերազմ հայտարարեցին, բայց իրական գործողություններ չկային։

5.* Ձեր կարծիքով ինչո՞ւ Ֆրանսիան չկարողացավ լուրջ դիմադրություն ցույց տալ գերմանական զորքերին։

Ֆրանսիան վատ պատրաստված էր, գերմանացիները արագ ներխուժեցին, բանակը խախտված էր։

6. Տարածքային ի՞նչ ձեռքբերումներ ունեցավ
ԽՍՀՄ–ն։ Թվարկե՛ք դրանք և ցո՛ւյց տվեք քարտեզի վրա։

Լիտվա, Լատվիա և Էստոնիա մտան ԽՍՀՄ–ի կազմ։

Հյուսիսային Բուկովինան և Բեսարաբիան միացվեցին Մոլդովային ԽՍՀ–ին։

Արևմտյան Ուկրաինան և Արևմտյան Բելոռուսիան նույնպես միացվեցին ԽՍՀՄ–ին։

7. Ի՞նչ նպատակներ էր հետապնդում Գերմանիան Խորհրդային Միության վրա
հարձակմամբ։

Նվաճել տարածքներ, բնական պաշարներ ստանալ և Կարմիր բանակը ջախջախել։

8.* Որո՞նք էին Կարմիր բանակի անհաջողությունների գլխավոր պատճառները։

Հանկարծակի հարձակումը, լավ պատրաստված չլինելը, զինտեխնիկայի ու կազմակերպման պակասը:

9.* Քո կարծիքով՝ ինչո՞ւ Ռուզվելտը չպահեց իր
դիրքորոշումը

Փոխեց դիրքորոշումը, քանի որ Ճապոնիան հարձակվեց Պիրլ Հարբոր, ԱՄՆ–ը ստիպված մտավ պատերազմ։

10.* Ե՞րբ և ո՞ր ճակատամարտերի շնորհիվ տեղի ունեցավ արմատական բեկում Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքում՝ հօգուտ հակահիտլերյան
խմբավորման։

Ստալինգրադ (1942–1943)

Կուրսկ (1943)

11. Եվրոպայում ե՞րբ է բացվել երկրորդ ճակատը։

1944 թ.–ի հունիսի 6-ին՝ Նորմանդիայում, Ֆրանսիայում։

12.* Նշե՛ք 1944 թ.–1945 թ. մայիս պատերազմափուլի արդյունքները:

Ֆրանսիան ազատագրվեց, ԽՍՀՄ–ն ազատագրեց տարածքները, Գերմանիան կորցրեց դաշնակիցներին:

13. Ե՞րբ է ավարտվել Խորհրդային Միության Հայրենական մեծ պատերազմը։

1945 թ.–ի մայիսի 9–ին՝ Գերմանիայի հանձնման օրը։

14.* Ինչո՞ւ Խորհրդային Միությունը բարձրացրեց Թուրքիայի նկատմամբ տարածքային պահանջի հարցը։

ԽՍՀՄ–ն ուզում էր անվտանգ դիրքեր ունենալ և պաշտպանվել։

15.* Արդյոք ճի՞շտ էր Մոլոտովը՝ ասելով, թե Թուրքիան պոկել է այդ տարածքները
Հայաստանից ու Վրաստանից։ Հիմնավորի՛ր պատասխանդ։

Մեկ բան ճիշտ է, Թուրքիան վերցրեց որոշ տարածքներ, նախկինում դրանք ԽՍՀՄ–ի վերահսկողության տակ էին։

16.* Ձեր կարծիքով արդյո՞ք արդարացված էր ատոմային զենքի կիրառումը
Ճապոնիայի դեմ։ Հիմնավորե՛ք ձեր պատասխանը

Օգտագործվեց պատերազմի արագ ավարտի համար, բայց շատ խաղաղ բնակիչներ մահացան, այդ պատճառով մասամբ արդարացված էր։

ԱՄՓՈՓԻՉ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ
1. Ներկայացրո՛ւ Երկրորդ աշխարհամարտի պատճառները և ուժային երեք կենտրոնների ծրագրերը։
2. Ինչո՞ւ ԽՍՀՄ–ը հեռացվեց Ազգերի լիգայից:
3. Ի՞նչ նոր խորհրդային հանրապետություններ մտան ԽՍՀՄ կազմը:
4. Ինչպե՞ս և ե՞րբ է ձևավորվել Հակահիտլերյան միությունը։
5. Ե՞րբ կատարվեց շրջադարձ Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքում՝ հօգուտ Հակահիտլերյան միության:
6. Ի՞նչ կարևոր որոշումներ կայացրին Յալթայի ու Պոտսդամի խորհրդաժողովները։
7. Ե՞րբ է ավարտվել Երկրորդ աշխարհամարտը։
8. Ներկայացրե՛ք պատերազմի գլխավոր հետևանքները։

9.Լրացրե՛ք աղյուսակը:
Պատերազմի
պատճառները

Ռազմաքաղաքական  խմբավորումները

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Քո կարծիքով ինչո՞ւ Երկրորդ աշխարհամարտը սկսվեց ժողովրդավարական և
ռազմատենչ խմբավորումների միջև բախումով։
2. Ի՞նչ հնարավոր տարբերակներ կարող էին լինել. հիմնավորի՛ր պատասխանդ։
3.* Փորձի՛ր հիմնավորել, որ իրոք ԽՍՀՄ–ի վրա էր ընկած Երկրորդ համաշխարհային
պատերազմի ամենածանր բեռը։
ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ
1*Արտահայտի՛ր քո վերաբերմունքը համաշխարհային պատերազմների վերաբերյալ,
գնահատի՛ր դրանց արդյունքները։

Պատերազմի փուլերը

Պատերազմի
արդյունքները

Առաջադրանք 2

Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը:

Հայերը Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ մասնակցություն ունեցավ Խորհրդային Հայաստանը տարբեր ռազմաճակատներում։ Ո՞ր մարտերում աչքի ընկան Խորհրդային Հայաստանի ռազմիկները:
բ. Վերլուծի՛ր։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված ԽՍՀՄ-ի և Գերմանիայի հարաբերությունների բնույթի փոփոխությունը
1939-1941 թթ., և ինչո՞ւ գերմանա-խորհրդային պատերազմի սկզբնական ամիսներին խորհրդային զորքերը մեծ
կորուստներ կրեցին և նահանջեցին:
գ. Գնահատի՛ր։ Ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ Երկրորդ աշխարհամարտը Խորհրդային Հայաստանի համար, երբ այն
մոբիլիզացրեց բոլոր նյութական և մարդկային ռեսուրսները:

English Reading Text 14, 15

1. lines 1-4,
a) the bride’s property was transferred to her father
b) the bride’s new family gave a dowry to her father
c) the bride’s father gave her property to her husband
d) after marriage the woman lived on her father’s money

2. In the 19th century, in China
a) marriages were voluntary
b) marriages were arranged mostly by parents
c) there were exceptionally arranged marriages
d) spouses had equal rights in the control of property

3. According to Paragraph 3, lines 9-12, nowadays
a) the number of working women has grown
b) a number of children support their parents
c) laws of most countries oblige women to work
d) the law requires women to support their husbands

4. The word consent in line 13 means
a) contest
b) content
c) approval
d) disapproval

1. lines 1-6, during the sleep
a) your body relaxes
b) you stop breathing
c) you have high blood pressure
d) you have no body temperature at all

2. According to the text, during the sleep
a) people feel tired
b) body cells grow slowly
c) body cells grow quickly
d) all parts of the body are quite active

3. Getting enough sleep, people
a) feel cross
b) have hallucinations
c) become forgetful and confused
d) develop the ability to think clearly

4. The word essential in line 2 is synonymous to
a) vital
b) trivial
c) brutal
d) violent

5. According to the text,
a) teenagers sleep 12 hours every day
b) babies need more sleep than adults
c) sleep is unimportant for many adults
d) all people need the same amount of sleep

Write down an essay on the topic: Folk dances and classes in our school.

Folk dances and classes in our school.

Աշխատանքի նպատակը. որոշել էլեկտրական լամպում հոսանքի հզորությունը և հոսանքի աշխատանքը:

Անհրաժեշտ պարագաներ. գալվանական տարրերի (կամ կուտակիչների) մարտկոց, փոքր լարման էլեկտրական լամպ, ամպերաչափ, վոլտաչափ, բանալի, միացնող հաղորդալարեր, վայրկենաչափ:

Փորձի կատարման ընթացքը.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.