Месяц: Апрель 2026

Առաջադրանք 1

 Հոդվածի վերլուծություն

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ. «Ազգային սնապարծություն և ազգային արժանապատվություն».

ՀՈԴՎԱծԻ ՎԵՐԼՈՒծՈՒՄ

1.Տեղադրել նախընտրած հոդվածի հղումը  :

2.Ներկայացնել հոդվածի հեղինակին/հակիրճ/:

3.Հոդվածի վերնագիրը. հարկավոր է ուշադիր կարդալ հոդվածը, անգամ մեկից ավելի անգամ: Առաջին հերթին ուսումնասիրեք վերնագիրը ՝ որքանով է այն ճշգրիտ արտացոլում հոդվածում բարձրացված թեման: Եվ նաև, թե որքանով է նշանակալից թեման ինքնին: Ինչպես  է հեղինակը հասկանում ու բացահայտում : Խնդիրը նորույթի տեսանկյունից վերլուծելու նրա մոտեցումը:

4.Անդրադառնալ հետազոտական թեմայի արդիականությանը:

5.Հիմնավորել փաստական ​​նյութի նորությունը, հուսալիությունը, ճշմարտացիությունը:

Օր.՝ Բացահայտելով իր դիրքն ու տեսակետները ՝ հեղինակը ապավինում է միայն իր ապրած դարաշրջանի փաստերին: Ներկայացվում է միայն փաստական ​​նյութ `անուղղակիորեն հաստատելով արված եզրակացությունների և առաջարկությունների ճիշտությունը: Այնպես որ, իմ կարծիքով, բավարար տվյալներ չկան, որոնք հաստատում են օգտագործված փաստերի իսկությունը:

6. Հոդվածում կոնկրետացնել ուսումնասիրվող թեմաները: Հաճախ հոդվածում մի քանի թեմաներ են արծարծվում, և պատահում է, որ հեղինակը մեկից մյուսը ցատկում է, և ի վերջո երկուսն էլ  ավարտվուն չեն: Նյութի բոլոր թեմաները պետք է բացահայտվեն հաջորդաբար `վերջում դրանցից յուրաքանչյուրի տրամաբանական եզրակացությամբ:

7. Վերոնշյալ չափանիշներին համապատասխան այս կարևոր կետերը վերանայելուց հետո դուք պետք է որոշեք թեման ամբողջությամբ բացահայտվա՞ծ է: Պատահում է, որ հեղինակը հատուկ չի բացահայտում ամեն ինչ մինչև վերջ ՝ թողնելով հարցը բարձրացված ՝ ընթերցողին ստիպելու մտածել և վերլուծել ինքն իրեն: Սրանք որոշակի նյութեր են, որոնք իրենց առջև խնդիր են դնում չբացահայտել և լիովին չվերլուծել նկարագրված խնդիրները, այդպիսով, հետաքրքրում են ընթերցողին ՝ հնարավորություն տալով ինքնուրույն եզրակացնել: Եթե ​​նման հոդվածի եք հանդիպում, ապա այն պետք է նշել նյութը ուսումնասիրելիս:

8. Դուրս գրել ձեզ համար կարևոր հատվածները, ձեր տեսակետը հիմնավորել:

Առաջադրանք 2

Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը:

ՂԱՐԱԲԱՂՅԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄ։ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ՆՎԱՃՈՒՄԸ/էջ 114

Ղարաբաղյան շարժման սկիզբը. ԼՂ-ն Ադրբեջանի կազմում

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
• Միխայիլ Գորբաչով • ԽՄԿԿ գլխավոր քարտուղար • համաշխարհային մրցակցություն • տնտեսական լճացում
• պետության պարտադրանք • «Վերակառուցման» քաղաքականություն • հումքային գոտի • ինքնավար մարզ
• արտագաղթ • ՀԽՍՀ • ԱԽՍՀ • քաղբյուրո • Սումգայիթ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչպիսի՞ն էր դրությունը Լեռնային Ղարաբաղում Ադրբեջանի կազմում գտնվելու
շրջանում։
բ. Բացատրի՛ր։ Ինչպե՞ս տեղի ունեցավ Սումգայիթյան
ոճրագործությունը։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ քաղաքականություն էր վարում
ԽՍՀՄ իշխանությունը ԼՂ-ի հարցի շուրջ։ Կարծիքդ
հիմնավորի՛ր օրինակներով:
ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված ԼՂԻՄ-ի դիմումը մերժելու ԽՍՀՄ իշխանությունների որոշումը։
2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ի՞նչ գործողությունների միջոցով
էր Ադրբեջանի իշխանությունը ընդլայնում իր ազդեցությունը ԼՂԻՄ-ում ԽՍՀՄ տարիներին։
3. Գնահատի՛ր։ Ինչո՞ւ տեղի ունեցավ Սումգայիթյան ոճրագործությունը։

ՊԱՏՃԱՌ ԵՎ ՀԵՏԵՎԱՆՔ
• Սումգայիթում ջարդարարներն ունեին գործողությունների կոնկրետ ծրագիր։ Նրանց ձեռքում էին հայերի բնակարանների ցուցակները։ Նրանք ունեին նաև համապատասխան գործիքներ։ Հեռախոսային կապն անջատված էր, անհասանելի էին ոստիկանության և շտապօգնության ծառայությունները։
Ըստ քեզ՝ ո՞ր շրջանակները և ինչպե՞ս են կազմակերպել Սումգայիթի ջարդերը։ Ինչո՞ւ նրանք դիմեցին այդ
քայլին։ Ո՞րն էր նրանց նպատակը։ Ի՞նչ ես կարծում՝ կարո՞ղ էր ԽՍՀՄ իշխանությունը կանխել տեղի ունե‑
ցածը։ Հիմավորի՛ր՝ ինչո՞ւ։

Գենային ճարտարագիտություն ․ կլոնավորում։Էջ 77-78

1. Ի՞նչ է սելեկցիան:

Սելեկցիան գիտություն է, որը զբաղվում է բույսերի, կենդանիների և մանրէների նոր, ավելի օգտակար տեսակների ստեղծմամբ՝ ընտրության և խաչասերման միջոցով։

2. Բացատրե՛ք, թե ինչ է բջջային ճարտարագիտությունը:

Բջջային ճարտարագիտությունը բջիջների կամ հյուսվածքների աճեցումն է լաբորատորիայում, որի միջոցով ստանում են օգտակար նյութեր կամ նոր հատկություններով բջիջներ։

3. Ո՞րն է գենային ճարտարագիտության դերը:

Գենային ճարտարագիտությունը թույլ է տալիս փոխանցել գեներ մի օրգանիզմից մյուսին, որպեսզի ստանան նոր, օգտակար հատկանիշներով օրգանիզմներ (օրինակ՝ դեղեր արտադրող մանրէներ)։

4. Բացատրե՛ք, թե ինչպես է իրականացվում կլոնավորումը:

Կլոնավորման ժամանակ վերցնում են մի օրգանիզմի բջիջ, նրա կորիզը տեղափոխում են ձվաբջջի մեջ, հետո այն զարգացնում են։ Արդյունքում ստացվում է նույն գեներով (նույնական) օրգանիզմ։

Սովորել՝  դաս 61 Գեղարքունիք մարզը, էջ 162-166 պատմել, պատասխանել բլոգում ստորև գրված հարցերին․

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

Նկարագրե՛ք Գեղարքունիքի մարզի աշխարհագրական դիրքը:

• Վերլուծե՛ք Գեղարքունիք բնառեսուրսային ներուժը:
• Առանձնացրե՛ք Գեղարքունիք քաղաքները և հայտնի գյուղերը:
• Մարզում արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
• Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
• Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։
• Ինչ առանձնահատկությամբ է աչքի ընկնում մարզը։
• Վերլուծր՛ր Գեղարքունիքի բնակչության առանձնահատուկ գծերը։

Մարդիկ իրենց հայրենիքից հեռու օտար երկրներում այժմ էլ ունենում են բազմաթիվ խնդիրներ: Իսկ եթե դրան նաև գումարվի այն փաստը, որ մարդիկ մի կերպ փրկված կարողացել են հասնել օտար երկիր՝ առանց ունեցվածքի, առանց լեզվի իմացության և առանց հովանավորների, ապա հասկանալի է դառնում , որ խնդիրները անսպառ կլինեն: Սակայն հայրենազրկված, հարազատներից մի մասին կորցրած, կոտրված հոգով մարդիկ, շատ երկար ու դաժան փորձությունների միջով անցան ու ստեղծեցին իրենց համայնքները, որպեսզի պահեն իրենց ինքնությունը: Հիմա ոչ մեկ այդպիսի խնդիր չունի, և կարող է հանգիստ ապրել օտար երկրներում ու իրենց երեխաներին հայ մեծացնեն, բայց սկիզբը դժվար ու տանջալից է եղել:

Ճանապարհը երկար է եղել, քանի որ սկզբից լուծել են գոյության խնդիրները, ապա նոր մտածել ինքնության մասին: Վիլյամ Սարոյանը «Նռնենիները» ստեղծագործության մեջ պատմում է իր հորեղբոր օտարության մեջ չհաջողելու պատմությունը: Չնայած նրա աշխատասիրությանը, համառությանը և իր ամբողջ ունեցվածցի ներդրմանը, իր տնկած նռնենիների բերքը չվաճառվեց, քանի որ տեղացիները անծանոթ էին այդ մրգին, ինչի պատճառով հորեղբայրը կորցրեց և հողը և նռնենիները և իր հավատը արագ հաջողության հասնելու: Իր եղբոր փոքրիկ զավակը, փորձում էր խրախուսել նրան և հույս տալ, որ ուրիշ ձեռնարկումը հաջողություն կունենա, բայց հորեղբայրը արդեն հանձնվել էր: Օտարության մեջ գոյատևելու համար, ինքդ պետք է հարմարվես: Նույն խնդիրներին էին հանդիպել 1915 թվականի բռնագաղթված հայերը բոլոր երկրներում: Օսմանյան կայսրությունը ցեղասպանության ենթարկեց հայերին, և դրա հետևանքով փրկվաց հայերը կարողացան ցրվել աշխարհով մեկ և փորձել գոյատևել: Հայերը գտնվում էին և՛ հոգեպես, և՛ ֆիզիկապես, և՛ բարոյապես աննախանձելի վիճակում: Սակայն նրանք կարճ ժամանակում կարողացան վերականգնել իրենց ուժերը և կայացան ու ստեղծեցին կայացած Սփյուռք: Այժմ աշխարհասփյուռ հայերը կարողացան աշխարհին ապացուցել, որ իրենք չհանձվող տեսակ են, և աշխարհին տվեցին այնպիսի զավակներ, որոնց առաջ խոնարվեցին բոլորը՝ անկախ ազգության:

Այսպիսով՝ կյանքը ցույց տվեց, որ մեր գեները ուժեղ են, դիմացկուն և կարող են հառնել անգամ մոխիրներից: Այժմ աշխարհում թերևս չկա այնպիսի բարձր որակավորում պահանջող մասնագիտություն, որտեղ չենք հանդիպի մեր հայրենակիցներին: Երբեմն ի հայրենազրկված հայերի սերունդները ապացուցեցին, որ հայ ազգը իրավունք ունի ապրելու:

439-ա,գ; 440;443;447-ա,գ,ե;448

ա)

x_միջ = (6 + 4 + 2)/3 = 12/3 = 4

D = (x1 — x_միջ)² + (x2 — x_միջ)² + (x3 — x_միջ)²/x

D = ((6 — 4)² + (4 — 4)² + (2 — 4)²)/3 = (4 + 0 + 4)/3 = 8/3

σ = √D

σ = √8/3

գ)

x_միջ = (9 + 9 + 5 + 7 + 12 + 12)/6 = 54/6 = 9

D = ((9 — 9)² + (9 — 9)² + (5 — 9)² + (7 — 9)² + (12 — 9)² + (12 — 9)²)/6 = (0 + 0 + 16 + 4 + 9 + 9)/6 = 38/6 = 19/3

σ = √19/3

Հրանտինը:

Թթվածին

φ |N2| = 79%

φ |O2| = 20 %

1% (φ |CO2| = 0.04%

He Ne, Ar, Kr, Xe, Rn, Og

30₂ —> 20₃

O3 —> O2 + -O-

Որոշենք թթվածնի իզոտոպների բաղադրությունը

N = A — Z

¹⁶O_-8 (8p, 8n) 8e

16 — 8 = 8

¹⁷O_-8 (8p, 9n) 8e

17 — 8

¹⁸O_-8 (8p, 10n ) 8e

18 — 8 = 10

Թեմայի անվանումը՝ <<Թթվածին, օզոն, այրման ռեակցիաներ>> 

Ուղղորդող  հարցադրումներ.

• Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր  բնութագիրը, թթվածնի  դիրքը  պարբերական  համակարգում(ո՞ր պարբերության, ո՞ր խմբի տարր է), թթվածնի  իզոտոպների բաղադրությունը(պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների քանակը իզոտոպներում)
• Թթվածնի  տարածվածությունը  Երկրագնդի վրա  
• Թթվածնի  վալենտականությունը և օքսիդացման  աստիճանը  միացություններում, գրեք օրինակներ 
• Թթվածնի  ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական  հատկությունները  
• Ինչպիսի՞  ռեակցիաների  օգնությամբ  են  ստանում  թթվածինը  լաբորատորիայում  և     արդյունաբերության  մեջ 
• Ինչպիսի՞   թունավոր  նյութեր  կարող  են  պարունակվել օդում(պինդ, հեղուկ,գազային)
• Օզոն,  օզոնային շերտի վերացմամբ ի՞նչ վտանգ է սպառնում կենդանական աշխարհին, օզոնային  ճեղքերի  առաջացման  պատճառները   որո՞նք  են
• Ո՞ր  ռեակցիաներն  են  կոչվում  այրման  ռեակցիաներ, սահմանեք և գրեք  այրման ռեակցիաների  օրինակներ 
• Որտե՞ղ  է  կիրառվում  թթվածնը:  

Լաբորատոր փորձեր՝ <<Այրման ռեակցիաներ, օդի բաղադրության որոշումը>>

Անհատական  աշխատանքներ.

• << Ինչպիսի՞   թունավոր  նյութեր կարող  են  պարունակվել օդում (պինդ, հեղուկ,գազային) >>
• << Օզոնային ճեղքերի առաջացման  պատճառները   որո՞նք  են>>  

Դասագրքից  սովորել էջ 60-68-ը, կատարեք 63, 64, 68 էջերի առաջադրանքները:

1.Կարդացե՛ք Սահյանի բանաստեղծությունները, վերլուծե՛ք ։

Անտառում

Մասրենի

Անունդ տալիս

2. Ընթերցե՛ք Սահայանի բանաստեղծությունները համացանցից, ընտրե՛ք ձեզ դուր եկածները։ 

«Նեղվում եմ», «Մեր Լեզուն»

3. Բնությունը Սահյանի պոեզիայում։ Ներկայացրե՛ք ձեր մտորումները։ 

Համո Սահյանը բնության հանդեպ շատ նկարագրություններ է ներդնում, քանի որ նրա համար բնությունը պարզապես շրջապատ չէ, այլ կենդանի աշխարհ, որն ունի հոգի և զգացմունքներ։

Նրա բանաստեղծություններում անտառները, սարերը, գետերը և ծառերը կարծես

ապրում են, շնչում և խոսում մարդու հետ։ Բնության միջոցով Սահյանը արտահայտում է մարդու ներաշխարհը՝ նրա ուրախությունը, տխրությունը, կարոտը և հույսը։

Թեման..Էլեկտրական հոսանքի մագնիսական ազդեցությունը։Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը շարժվող լիցքի վրա:Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը հոսանքակիր հաղորդիչի վրա:Էլեկտրամագնիսական մակածման երևույթ

Դասարանում քննարկվող հարցեր.

 Հոսանքի մագնիսական ազդեցությունը ցուցադրող փորձը

1.Որ ուժն են անվանում Լորենցի ուժ

Լորենցի ուժը այն ուժն է, որով մագնիսական դաշտը ազդում է շարժվող էլեկտրական լիցքի վրա։

2.Ձևակերպել Լորենցի ուժի ուղղությունը որոշող ձախ ձեռքի կանոնը

Լորենցի ուժի ուղղությունը որոշվում է ձախ ձեռքի կանոնով, ըստ որի՝ եթե մագնիսական դաշտի գծերը մտնում են ափի մեջ, իսկ մատները ցույց են տալիս լիցքի շարժման ուղղությունը, ապա բութ մատը ցույց է տալիս ուժի ուղղությունը։

3.Ինչ է արագարարը:Ինչ դեր է խաղում Լորենցի ուժը արագարարում :

Արագարարը սարք է, որը նախատեսված է լիցքավորված մասնիկները մեծ արագությունների հասցնելու համար, իսկ Լորենցի ուժը այնտեղ փոխում է մասնիկների շարժման ուղղությունը և կառավարում նրանց ուղին։

4.Ինչ է հյուսիսափայլը:

Հյուսիսափայլը մթնոլորտում առաջացող լուսային երևույթ է, որը պայմանավորված է Արեգակից եկող լիցքավորված մասնիկների և Երկրի մագնիսական դաշտի փոխազդեցությամբ։

5.Որ ուժն են անվանում Ամպերի ուժ

Ամպերի ուժը այն ուժն է, որով մագնիսական դաշտը ազդում է հոսանքակիր հաղորդչի վրա։

6.Ձևակերպել Ամպերի ուժ ուղղությունը որոշող ձախ ձեռքի կանոնը

Ամպերի ուժի ուղղությունը որոշվում է ձախ ձեռքի կանոնով, ըստ որի՝ եթե մագնիսական դաշտի գծերը մտնում են ափի մեջ, իսկ մատները ցույց են տալիս հոսանքի ուղղությունը, ապա բութ մատը ցույց է տալիս ուժի ուղղությունը։

7.Որ դեպքում է մագնիսական դաշտից հոսանքակիր հաղորդչիվրա ազդող ուժը զրո:

Մագնիսական դաշտից հոսանքակիր հաղորդչի վրա ազդող ուժը զրո է, երբ հաղորդիչը գտնվում է մագնիսական դաշտի գծերին զուգահեռ։

8.Ինչ կապ գոյությություն ունիԱմպերի ուժի և Լորենցի ուժի միջև

Ամպերի ուժի և Լորենցի ուժի միջև կապը այն է, որ Ամպերի ուժը հանդիսանում է հաղորդչի ներսում շարժվող լիցքերի վրա ազդող Լորենցի ուժերի գումարը։

9․.Որն է Էրստեդի հայտնագոծությունը:

Էրստեդի հայտնագործությունն այն է, որ Հանս Քրիստիան Էրստեդ ապացուցեց՝ էլեկտրական հոսանքը ստեղծում է մագնիսական դաշտ։

10.Որն է Ամպերի վարկածի էությունը

Ամպերի վարկածի էությունն այն է, որ Անդրե-Մարի Ամպեր ենթադրեց՝ բոլոր մագնիսական երևույթները պայմանավորված են էլեկտրական հոսանքներով։

Սովորել ․Է .Է .Ղազարյանի   դասագրքից էջ 78-ից մինչև  էջ88-ը։

.Գ.Մխիթարյանի<<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ ՝մաս II>>գրքից,կատարել էջ109-ից մինչև էջ 112:

Լրացուցիչ առաջադրանք.

Պատրաստել ուսումնական նյութ,.Ղազարյանի   դասագրքից էջ 89մինչև  էջ92-ը

ը եղած նյութերի վերաբերյալ( թեմայի ընտրությունը ցանկությամբ 

Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը:

Առաջադրանք 1

Խորհրդահայ հասարակության առօրյա կյանքն ու կենցաղը, հասարակական հարաբերությունները /էջ 99-103/

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ U1
Բացատրիր և բնութագրիր

Ժողովրդի թշնամի – այսպես էին անվանում այն մարդկանց, ում իշխանությունները համարում էին վտանգավոր։ Հաճախ դա սխալ էր, բայց նրանց պատժում էին։

Ստալինյան բռնություններ – Իոսիֆ Ստալին-ի ժամանակ մարդկանց զանգվածաբար ձերբակալում, աքսորում կամ սպանում էին։

Քաղաքական բռնաճնշումներ – իշխանությունների կողմից մարդկանց հետապնդում իրենց կարծիքների կամ գործունեության համար (բանտ, աքսոր և այլն)։

Անհատի պաշտամունք – երբ մեկ ղեկավարի (օրինակ՝ Ստալինի) չափազանց փառաբանում են, կարծես նա միշտ ճիշտ է։

Վախի մթնոլորտ և մատնություն – մարդիկ վախի մեջ էին ապրում և հաճախ ուրիշների մասին հաղորդում (մատնություն) էին անում իշխանություններին՝ նույնիսկ հարազատների մասին։

Սովի տարիներ – ժամանակաշրջան, երբ սնունդը քիչ էր, մարդիկ սոված էին մնում, նույնիսկ մահեր էին լինում։

Խրուշչյովյան ձնհալ – Նիկիտա Խրուշչյով-ի ժամանակ մի փոքր ազատություն տրվեց, և կյանքը մեղմացավ Ստալինի ժամանակի համեմատ։

Ստիլյագներ – երիտասարդներ, ովքեր սիրում էին նորաձև, գունավոր հագուստ, երաժշտություն և տարբերվում էին սովորական սովետական ոճից։

Հիպիներ – երիտասարդական շարժում, որը քարոզում էր ազատություն, խաղաղություն և ոչ սովորական ապրելակերպ։

Խորհրդային տուրիզմ – մարդկանց թույլատրված ճանապարհորդություններ, հիմնականում ԽՍՀՄ ներսում կամ այլ սոցիալիստական երկրներ։

Ընդհատակյա հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններ – գաղտնի գործող խմբեր, որոնք պայքարում էին ազատության, անկախության կամ փոփոխությունների համար։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ U2

ա. Նկարագրիր: Ի՞նչ փուլերի է բաժանվում խորհրդահայ հասարակության առօրեականության պատմությունը: Ինչպես են բնութագրվում 1940–ականները և ինչ փոփոխություններ տեղի ունեցան 1960-1980 ականներին:

Խորհրդային Հայաստանում մարդկանց կյանքը փոխվեց աստիճանաբար և կարելի է բաժանել երեք փուլի։

Առաջին փուլում՝ 1920–1930-ականներին, մարդիկ թողեցին իրենց ավանդական կյանքը և անցան խորհրդային համակարգի։ Այդ տարիներին ունեցվածքը վերցվում էր, և մարդիկ սկսեցին ապրել վախով ու նոր կանոններով։

Երկրորդ փուլում՝ 1930-ականների վերջից մինչև 1950-ականների սկիզբը, կյանքը շատ ծանր էր։ Կային բռնաճնշումներ, աքսորներ և սովի տարիներ, մարդիկ վախենում էին նույնիսկ խոսել։

Երրորդ փուլում՝ 1950-ականների կեսերից մինչև անկախություն, կյանքը աստիճանաբար լավացավ։ Կառուցվեցին քաղաքներ, մարդիկ ավելի կրթված դարձան, զարգացավ մշակույթը և կյանքը ավելի ժամանակակից դարձավ։

1940-ականները հատկապես ծանր էին․ մարդիկ քիչ սնունդ ունեին, կար սով և դժվար ապրուստ։
1960–1980-ականներին արդեն քաղաքները զարգացան, մարդիկ սկսեցին ավելի ազատ ապրել, հաճախում էին կինո, սրճարաններ, իսկ կյանքը դարձավ ավելի ժամանակակից։

բ. Բացատրիր: Քո իսկ հարազատների շրջանում գտիր մարդկանց, որոնք ապրել են ստալինյան բռնությունների շրջանում կամ կարող են հիշել իրենց ծնողների պատմությունները, զրուցիր նրանց հետ այդ ժամանակների մասին և վերլուծիր, թե ինչպես էին արտացոլվում ստալինյան բռնությունները մարդկանց առօրյա կյանքում:

Ստալինյան ժամանակներում մարդիկ ապրում էին մեծ վախի մեջ։ Շատերը ասում էին, որ նույնիսկ տանը չէին կարող ազատ խոսել, որովհետև վախենում էին, որ ինչ-որ մեկը կարող է մատնել իրենց։

Եթե մեկը համարվում էր «ժողովրդի թշնամի», նրան կարող էին աքսորել կամ բանտարկել, իսկ նրա ընտանիքը նույնպես տուժում էր։ Մարդիկ սկսում էին իրար չվստահել։

Այս ամենը փոխեց հասարակությունը․ մարդիկ դարձան փակ, զգուշավոր և վախով էին ապրում։

գ. Վերլուծիր: Ինքնուրույն ուսումնասիրիր և գտիր մշակույթի, արվեստի և գրականության ներկայացուցիչների, որոնք Խորհրդային Հայաստանում ճանաչվել են որպես «ժողովրդի թշնամիներ»: Վերլուծիր, թե ինչպես է ազդել այս ամենը նրանց ազգակցական, մասնագիտական և համայնքային հարաբերությունների վրա:

Խորհրդային Հայաստանում որոշ գրողներ ու արվեստագետներ, օրինակ՝ Եղիշե Չարենցը և Ակսել Բակունցը, ճանաչվեցին որպես «ժողովրդի թշնամի»։

Նրանց աշխատանքները արգելվեցին, և նրանք ենթարկվեցին ճնշումների։ Շատերը կորցրին իրենց աշխատանքը, որոշները աքսորվեցին կամ բանտարկվեցին։

Դա ազդեց նաև նրանց ընտանիքների վրա․ մարդիկ վախենում էին շփվել նրանց հետ, և նրանք հաճախ մեկուսացվում էին հասարակությունից։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

1. Ճանաչիր ազդեցությունը: Ինչպես ազդեց ստալինիզմը հասարակական կյանքի վրա: Ինչպես ազդեց արդյունաբե րականացումը քաղաքային առօրյա կյանքի և միջավայրի վրա:
Ի՞նչ ազդեցություն թողեց խրուշչյովյան ձնհալը առօրյա և հասարակական կյանքի աշխուժացման փոփոխության վրա։
Զրուցիր ծնողներիդ, այլ հարազտների հետ Խորհրդային Հայաստանից դուրս շրջագայելու անձնական պատ– մության մասին, եթե այդպիսիք կան, փորձիր պարզել, թե երբ և ինչպես դա հնարավոր դարձավ

Ստալինիզմը շատ մեծ ազդեցություն ունեցավ հասարակության վրա։ Այդ տարիներին մարդիկ ապրում էին վախի մեջ, չէին վստահում իրար, և շատերը կարող էին նույնիսկ անարդար կերպով աքսորվել կամ բանտարկվել։ Հասարակությունը դարձավ փակ և լարված։

Արդյունաբերականացումը փոխեց քաղաքների տեսքը։ Գյուղերից մարդիկ տեղափոխվեցին քաղաքներ, կառուցվեցին գործարաններ, նոր շենքեր ու թաղամասեր։ Երևանը դարձավ ավելի մեծ ու ժամանակակից քաղաք։

Նիկիտա Խրուշչյով-ի «ձնհալի» ժամանակ կյանքը մի քիչ ազատվեց։ Մարդիկ սկսեցին ավելի ազատ խոսել, մշակույթը աշխուժացավ, և հասարակությունը դարձավ ավելի ակտիվ ու բաց։

Շատերի հիշողություններում արտասահման գնալը հնարավոր դարձավ միայն 1960-ականներից, երբ սկսեցին թույլ տալ սահմանափակ տուրիստական ուղևորություններ սոցիալիստական երկրներ՝ պետական թույլտվությամբ։

2. Ընդհանրացո՛ւ: Նշիր խորհրդային առօրեականության փոփոխությունների վրա ազդող գործոնները:Մատնանշիր այն գործոնները, որոնց շնորհիվ հնարավոր դարձավ Հայոց ցեղասպանության հուշակոթողի կառուցումը:

Խորհրդային առօրեականության փոփոխությունների վրա ազդեցին մի քանի գործոններ․

պետության քաղաքական համակարգը, ստալինյան բռնաճնշումների թուլացումը, արդյունաբերության զարգացումը, կրթության աճը, քաղաքների աճը և նոր շինարարությունը, «ձնհալի» քաղաքական ազատությունները:

Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրը հնարավոր դարձավ, որովհետև՝

հասարակական ճնշումը մեծացավ (1965-ի ցույցեր), ղեկավարության մի մասը սկսեց ավելի մեղմ վերաբերվել ազգային հարցերին, ազգային ինքնագիտակցությունը ուժեղացավ, կար քաղաքական որոշակի ազատացում ԽՍՀՄ-ում

3. Գնահատիր: Խորհրդահայ հասարակության փոփոխությունը 1960-1980 ական թվականներին:
Գտիր քո շրջապատում 1965 թվականի հայոց ցեղասպանության հիսուներորդ տարելիցի զանգվածային ցույցերի մասնակիցների, զրուցիր նրանց հետ, ուսոմնասիրիր ժամանակի մամուլի էջերը և գնահատիր, թե ինչ գործոննե րով էր պայմանավորված նման ցույցերի հնարավորությունը:

1960–1980-ականներին Խորհրդային Հայաստանում կյանքը զգալիորեն փոխվեց։ Մարդիկ սկսեցին ավելի լավ կրթվել, քաղաքները զարգացան, և մշակույթը աշխուժացավ։ Սակայն համակարգը դեռևս ամբողջովին ազատ չէր, և իշխանությունը շարունակում էր վերահսկել հասարակությունը։

Առաջադրանք 2/էջ 104/

Խորհրդային Հայաստանի մշակույթը

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ U2
ա. Վելուծի՛ր: Ինչպե՞ս փոխվեց արվեստը բռնաճնշումների տարիներին:

Բռնաճնշումների տարիներին արվեստը այլևս չէր կարող ազատ զարգանալ։ Պետությունը սկսեց խիստ վերահսկել գրականությունը, կինոն, նկարչությունը և թատրոնը։ Արվեստագետներից պահանջվում էր ստեղծել այնպիսի գործեր, որոնք գովաբանում էին խորհրդային կարգերը և կուսակցությանը։ Այս պատճառով առաջ դարձավ պարտադիր սոցիալիստական ռեալիզմը, որտեղ ամեն ինչ պետք է ներկայացվեր «լավ և դրական» կողմով։

Շատ արվեստագետներ չկարողացան ազատ արտահայտվել։ Ոմանք ենթարկվեցին հետապնդումների, աքսորի կամ նույնիսկ բռնաճնշումների։ Այդ շրջանում շատ տաղանդավոր մարդիկ լռեցվեցին կամ կորցրին հնարավորությունը ստեղծագործելու։ Այդուհանդերձ, որոշ արվեստագետներ նույնիսկ այդ պայմաններում կարողացան ստեղծել արժեքավոր գործեր՝ երբեմն թաքնված իմաստներով։

բ. Բացատրիր: Դիտիր վերը նշված կինոնկարները և բացատրելով ներկայացրու դրան ցում պատկերված իրադարձությունները:

«Նամուս»

Ֆիլմում ցույց է տրվում մի դեպք, երբ երկու երիտասարդ սիրում են միմյանց։ Սակայն նրանց ընտանիքները և հասարակական ավանդույթները թույլ չեն տալիս, որ նրանք միասին լինեն։ Հոր և շրջապատի ճնշման պատճառով նրանց կյանքը փոխվում է, և սիրո պատմությունը ողբերգական ավարտ է ունենում։ Ֆիլմում իրադարձությունները զարգանում են հին հայկական հասարակության կանոնների ազդեցության տակ։

«Մենք ենք, մեր սարերը»

Ֆիլմում ներկայացվում է գյուղական մի փոքր համայնք։ Հերոսները զբաղվում են իրենց առօրյա աշխատանքներով՝ հողագործությամբ և անասնապահությամբ։ Ֆիլմի ընթացքում մի քանի փոքր կոնֆլիկտներ են լինում գյուղացիների միջև, որոնք լուծվում են հումորով կամ խաղաղ ձևով։ Իրադարձությունները ցույց են տալիս գյուղի կյանքի ընթացքը և մարդկանց ամենօրյա զբաղմունքները։

«Նռան գույնը»

Ֆիլմում ներկայացվում է մի արվեստագետի կյանքի պատմությունը։ Նա ապրում է տարբեր հիշողությունների և պատկերների միջոցով։ Իրադարձությունները հաջորդում են ոչ թե սովորական սյուժեով, այլ տեսարաններով, որտեղ ցույց են տրվում նրա մանկությունը, կրոնական միջավայրը, ստեղծագործական որոնումները և հոգևոր փոփոխությունները։ Ֆիլմում հիմնական իրադարձությունը նրա ներաշխարհի զարգացումն է և շրջապատող մշակույթի ազդեցությունը։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

1. Մեկնաբանիր: Ինչո՞ւ են փոփոխվում արվեստին ներկայացվող պահանջները:

Արվեստին ներկայացվող պահանջները փոփոխվում են, որովհետև փոխվում են հասարակության քաղաքական, տնտեսական և գաղափարական պայմանները։

Խորհրդային շրջանում արվեստը հատկապես կախված էր պետությունից, ուստի երբ փոխվում էին քաղաքական ղեկավարների մոտեցումները կամ գաղափարախոսությունը, փոխվում էր նաև այն, թե ինչ պետք է ցույց տա արվեստը։

Օրինակ՝ որոշ ժամանակաշրջաններում պահանջվում էր, որ արվեստը միայն գովաբանի խորհրդային կյանքը և ցույց տա «կատարյալ» իրականություն։ Իսկ այլ ժամանակներում, երբ հասարակությունը որոշ չափով ավելի ազատ էր դառնում, արվեստը սկսում էր ավելի բազմազան թեմաներ բարձրացնել։

2. Գնահատի´ր: Դասընկերներով ուսումնասիրե՛ք խորհրդային մշակույթի նախապատերազմյան և հետպատերազմյան փու-լերը և քննարկեք դրանց տարբերությունները:

Խորհրդային մշակույթի նախապատերազմյան փուլում (1920-1940-ականներ) մշակույթը հիմնականում ձևավորվում էր և ենթարկվում խիստ վերահսկողության։ Այդ տարիներին տեղի ունեցան գաղափարական սահմանափակումներ, սկսվեց սոցիալիստական ռեալիզմի պարտադրումը, և շատ արվեստագետներ ենթարկվեցին բռնաճնշումների։ Մշակույթը ավելի շատ կենտրոնացած էր նոր համակարգը ամրապնդելու վրա։

Իսկ հետպատերազմյան փուլում (1945-ից հետո) մշակույթը սկսեց աստիճանաբար զարգանալ ավելի լայն ուղղություններով։ Բացվեցին նոր դպրոցներ, բուհեր, գիտական կենտրոններ։ Արվեստում և գրականության մեջ արդեն ավելի շատ ուշադրություն էր դարձվում նաև մարդու ներաշխարհին, գյուղական կյանքին, հայրենասիրությանը։

1960-ականներից հետո սկսվեց նաև որոշակի «ձնհալ», երբ մշակույթը դարձավ ավելի ազատ, հայտնվեցին նոր ոճեր (մոդեռնիզմ), և արվեստագետները սկսեցին ավելի ստեղծագործական մոտեցումներ կիրառել։

Կարդացե՛ք Ստեփան Զորյանի ,,Ջրհորի մոտ,, պատմվածքը։ 

Գրե՛ք ձեր կարծիքը պատմվածքի վերաբերյալ։