День: 16 апреля 2026

Մարդիկ իրենց հայրենիքից հեռու օտար երկրներում այժմ էլ ունենում են բազմաթիվ խնդիրներ: Իսկ եթե դրան նաև գումարվի այն փաստը, որ մարդիկ մի կերպ փրկված կարողացել են հասնել օտար երկիր՝ առանց ունեցվածքի, առանց լեզվի իմացության և առանց հովանավորների, ապա հասկանալի է դառնում , որ խնդիրները անսպառ կլինեն: Սակայն հայրենազրկված, հարազատներից մի մասին կորցրած, կոտրված հոգով մարդիկ, շատ երկար ու դաժան փորձությունների միջով անցան ու ստեղծեցին իրենց համայնքները, որպեսզի պահեն իրենց ինքնությունը: Հիմա ոչ մեկ այդպիսի խնդիր չունի, և կարող է հանգիստ ապրել օտար երկրներում ու իրենց երեխաներին հայ մեծացնեն, բայց սկիզբը դժվար ու տանջալից է եղել:

Ճանապարհը երկար է եղել, քանի որ սկզբից լուծել են գոյության խնդիրները, ապա նոր մտածել ինքնության մասին: Վիլյամ Սարոյանը «Նռնենիները» ստեղծագործության մեջ պատմում է իր հորեղբոր օտարության մեջ չհաջողելու պատմությունը: Չնայած նրա աշխատասիրությանը, համառությանը և իր ամբողջ ունեցվածցի ներդրմանը, իր տնկած նռնենիների բերքը չվաճառվեց, քանի որ տեղացիները անծանոթ էին այդ մրգին, ինչի պատճառով հորեղբայրը կորցրեց և հողը և նռնենիները և իր հավատը արագ հաջողության հասնելու: Իր եղբոր փոքրիկ զավակը, փորձում էր խրախուսել նրան և հույս տալ, որ ուրիշ ձեռնարկումը հաջողություն կունենա, բայց հորեղբայրը արդեն հանձնվել էր: Օտարության մեջ գոյատևելու համար, ինքդ պետք է հարմարվես: Նույն խնդիրներին էին հանդիպել 1915 թվականի բռնագաղթված հայերը բոլոր երկրներում: Օսմանյան կայսրությունը ցեղասպանության ենթարկեց հայերին, և դրա հետևանքով փրկվաց հայերը կարողացան ցրվել աշխարհով մեկ և փորձել գոյատևել: Հայերը գտնվում էին և՛ հոգեպես, և՛ ֆիզիկապես, և՛ բարոյապես աննախանձելի վիճակում: Սակայն նրանք կարճ ժամանակում կարողացան վերականգնել իրենց ուժերը և կայացան ու ստեղծեցին կայացած Սփյուռք: Այժմ աշխարհասփյուռ հայերը կարողացան աշխարհին ապացուցել, որ իրենք չհանձվող տեսակ են, և աշխարհին տվեցին այնպիսի զավակներ, որոնց առաջ խոնարվեցին բոլորը՝ անկախ ազգության:

Այսպիսով՝ կյանքը ցույց տվեց, որ մեր գեները ուժեղ են, դիմացկուն և կարող են հառնել անգամ մոխիրներից: Այժմ աշխարհում թերևս չկա այնպիսի բարձր որակավորում պահանջող մասնագիտություն, որտեղ չենք հանդիպի մեր հայրենակիցներին: Երբեմն ի հայրենազրկված հայերի սերունդները ապացուցեցին, որ հայ ազգը իրավունք ունի ապրելու:

439-ա,գ; 440;443;447-ա,գ,ե;448

ա)

x_միջ = (6 + 4 + 2)/3 = 12/3 = 4

D = (x1 — x_միջ)² + (x2 — x_միջ)² + (x3 — x_միջ)²/x

D = ((6 — 4)² + (4 — 4)² + (2 — 4)²)/3 = (4 + 0 + 4)/3 = 8/3

σ = √D

σ = √8/3

գ)

x_միջ = (9 + 9 + 5 + 7 + 12 + 12)/6 = 54/6 = 9

D = ((9 — 9)² + (9 — 9)² + (5 — 9)² + (7 — 9)² + (12 — 9)² + (12 — 9)²)/6 = (0 + 0 + 16 + 4 + 9 + 9)/6 = 38/6 = 19/3

σ = √19/3

Հրանտինը:

Թթվածին

φ |N2| = 79%

φ |O2| = 20 %

1% (φ |CO2| = 0.04%

He Ne, Ar, Kr, Xe, Rn, Og

30₂ —> 20₃

O3 —> O2 + -O-

Որոշենք թթվածնի իզոտոպների բաղադրությունը

N = A — Z

¹⁶O_-8 (8p, 8n) 8e

16 — 8 = 8

¹⁷O_-8 (8p, 9n) 8e

17 — 8

¹⁸O_-8 (8p, 10n ) 8e

18 — 8 = 10

Թեմայի անվանումը՝ <<Թթվածին, օզոն, այրման ռեակցիաներ>> 

Ուղղորդող  հարցադրումներ.

• Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր  բնութագիրը, թթվածնի  դիրքը  պարբերական  համակարգում(ո՞ր պարբերության, ո՞ր խմբի տարր է), թթվածնի  իզոտոպների բաղադրությունը(պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների քանակը իզոտոպներում)
• Թթվածնի  տարածվածությունը  Երկրագնդի վրա  
• Թթվածնի  վալենտականությունը և օքսիդացման  աստիճանը  միացություններում, գրեք օրինակներ 
• Թթվածնի  ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական  հատկությունները  
• Ինչպիսի՞  ռեակցիաների  օգնությամբ  են  ստանում  թթվածինը  լաբորատորիայում  և     արդյունաբերության  մեջ 
• Ինչպիսի՞   թունավոր  նյութեր  կարող  են  պարունակվել օդում(պինդ, հեղուկ,գազային)
• Օզոն,  օզոնային շերտի վերացմամբ ի՞նչ վտանգ է սպառնում կենդանական աշխարհին, օզոնային  ճեղքերի  առաջացման  պատճառները   որո՞նք  են
• Ո՞ր  ռեակցիաներն  են  կոչվում  այրման  ռեակցիաներ, սահմանեք և գրեք  այրման ռեակցիաների  օրինակներ 
• Որտե՞ղ  է  կիրառվում  թթվածնը:  

Լաբորատոր փորձեր՝ <<Այրման ռեակցիաներ, օդի բաղադրության որոշումը>>

Անհատական  աշխատանքներ.

• << Ինչպիսի՞   թունավոր  նյութեր կարող  են  պարունակվել օդում (պինդ, հեղուկ,գազային) >>
• << Օզոնային ճեղքերի առաջացման  պատճառները   որո՞նք  են>>  

Դասագրքից  սովորել էջ 60-68-ը, կատարեք 63, 64, 68 էջերի առաջադրանքները: