~ Կարոլինա Եսայանի ուսումնական բլոգ ~

Տնային

Սովորել

1.Նշի՛ր ռեակցիայի տեսակը և հավասարեցրու .

1. Fe + Cl2 → FeCl3;

Միացման ռեակցիա

2Fe + 3Cl2 = 2FeCl3

2. CuOH → Cu2O + H2O;

Քայքայման ռեակցիա

2CuOH = Cu2O + H2O

3. NaOH + H2SO4 → Na2SO4 + H2O; 

Փոխանակման ռեակցիա

2NaOH + H2SO4 = Na2SO4 + 2H2O

4. KClO4 → KCl + O2; 

Քայքայման ռեակցիա

KCLO4 = KCL + 2O₂

5. Al + H2SO4 → Al2(SO4)3 + H2;

Տեղակալման ռեակցիա

2AI + 3H2SO4 = AI2(SO4)3 + 3H2

6. CuO + HCl → CuCl2 + H2O;

Փոխանակման ռեակցիա

CuO + 2HCl = CuCl2 + H2O

7. Ca + O2 → CaO; 

Միացման ռեակցիա

2Ca + O2 = 2CaO

8. Mg(OH)2 + HNO3 → Mg(NO3)2 + H2O

Փոխանակման ռեակցիա

Mg(OH)2 + 2HNO3 = Mg(NO3)2 + 2H2O

2.Դասակարգի՛ր անօրգանական նյութերը.

NaCl	Աղ
SiO2	Օքսիդ
H₂O	Օքսիդ
H2SO4	Թթու
K₂O	Օքսիդ

Lesson 1

Where boys become crocodile men/page 40

Grammar:present simple passive

Exercise 1: Fill in the blanks with the correct passive form of the verb.

1. The cake is baked every morning.
2. The letters are delivered by the postman.
3. The office is cleaned by the staff.
4. The books are read by many students.
5. The meals are prepared at the kitchen.

Exercise 2: Rewrite the sentences in the passive voice.

They make the cars in Germany. — The cars are made in Germany.

The teacher explains the lesson every day. — The lesson is explained by the teacher every day.

The company produces new products every year. — New products are produced by the company every year.

The children eat breakfast at 8 a.m. — Breakfast is eaten by the children at 8 a.m.

People speak English all over the world. — English is spoken all over the world.

Lesson 2

Past passive

Exercise 1: Convert the sentences into the past passive voice.

The chef cooked the meal. — The meal was cooked by the chef.

The team won the match. — The match was won by the team.

The teacher explained the lesson. — The lesson was explained by the teacher.

The company launched the new product. — The new product was launched by the company.

They repaired the road. — The road was repaired by them.

The artist painted the picture. — The picture was painted by the artist.

The workers built the house. — The house was built by the workers.

The students wrote the report. — The report was written by the students.

The children ate all the cookies. — All the cookies were eaten by the children.

The director made the movie. — The movie was made by the director.

---

Exercise 2: Choose the correct passive form.

1. The book (was written / was write) by an unknown author.
2. The car (was repaired / repaired) yesterday.
3. The cake (was eaten / ate) by my friend.
4. The email (was sent / sent) last night.
5. The movie (was watched / watched) by millions of people.

---

Exercise 3: Fill in the blanks with the correct form of the verb in past passive voice.

1. The song was composed by a famous musician.
2. The house was built last year.
3. The homework was finished by the students.
4. The speech was delivered by the president.
5. The decision was made last week.

Իմ խաղաղ երեկոն է հիմա

Մեղմալույս, և՛տխուր, և՛անուշ.

Քեզ երբեք սիրտըս չի մոռանա,

Իմ մաքո՛ւր, առաջին իմ անուրջ…

Տարիներ, տարիներ կըսահեն,

Կըմեռնեն երազները բոլոր —

Քո պատ՛կերը անեղծ կըպահեմ

Օրերում անհաստատ ու մոլոր։

Ե՛վ տանջանք, և՛բեկում, և՛թախիծ —

Սև օրերես դեռ շա՜տ կըտեսնեմ.

Անունըդ թող փարոս լինի ինձ Սուտ կյանքի և դառը մահու դեմ..

1. Բանաստեղծությունը վերնագիր չունի, վերնագրեք և բացատրեք ձեր ընտրած վերնագիրը:

«Չմոռացվողը»

Բանաստեղծությունը այսպես անվանեցի, քանի որ բանաստեղծության մեջ մի կարևոր մարդու մասին է խոսում, որին բանաստեղծը երբեք չի մոռանա։

2.  Բացատրի՛ր բառերը՝ անուրջ, անեղծ, անհաստատ, բեկում, փարոս:

Անուրջ – երազ

Անեղծ – Չեղծված, չվնասված

Անհաստատ – չ հաստատ, ոչ կայուն,

Բեկում – ճեղքվածք, կոտրվածք

Փարոս – լույս, որ նավերին ցույց է տալիս ճանապարհը, հույս

3. Ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում բանաստեղծությունը, ո՞ր տողերից է դա զգացվում:

Բանաստեղծությունը շատ տխուր է, բայց նաև իր մեջ քաղցր հիշողություններով է լցված։

Քեզ երբեք սիրտըս չի մոռանա,

Կըմեռնեն երազները բոլոր—

Ե՛վ տանջանք, և՛ բեկում, և՛ թախիծ—

3. Ինչպիսի բառեր են մգեցված բառերը, դրանք փոխարինիր համարժեք այլ բառերով, այնպես որ բանաստեղծությունն ավելի ուրախ տրամադրություն արտահայտի: 

Սև օրերես = անցած օրերես

Սուտ կյանք = փոփոխվող կյանք

Դառը մահ = Խաղաղ մահ

Անցած օրերես դեռ շա՜տ կըտեսնեմ.

Անունըդ թող փարոս լինի ինձ փոփոխվող կյանքի և խաղաղ մահու դեմ..

4. Բացատրի՛ր՝ 

Իմ խաղաղ երեկոն է հիմա:

Այս տողը նշանակում է, որ բանաստեղծն այս պահին հանգիստ է, բայց քիչ տխուր։

Անունդ թող փարոս լինի ինձ:

Այս տողը նշանակում է, որ այդ մարդու անունը բանաստեղծի համար շատ կարևոր է ու կարող է առաջնորդել նրան։

———

Սարի ետևում շողերը մեռան.

Սարի ետևում շողերը մեռան.
Անուշ դաշտերը պատեց կապույտ մեգ.
Տխուր երեկոն զարկել է վրան.
— Սիրտըս կարոտով կանչում է քեզ՝ ե՛կ։
Խորհրդավոր է երկինքն երազուն.
Վարսաթա՜փ ուռի, դողդոջո՜ւն եղեգ.
Արծաթ խոսքերով աղբյուրն է խոսում.
—Սիրտըս կարոտով կանչում է քեզ՝ ե՛կ։
Ծաղիկներն ահա քնքուշ փակվեցին,
Բացվեցին երկնի ծաղիկներն անհաս.
Սև տագնապները իմ սիրտը լցրին.
— Արդյոք ո՞ւր ես դու, իմ անուշ երազ։
Սիրտ իմ, այդ ո՞ ւմ ես դու իզուր կանչում,
Տե՛ս՝ գիշերն անցավ, աստղերը մեռան,
Մենավոր իմ սիրտ, մոլորված թռչուն,
Կարոտիդ կանչը չի հասնի նրան…

1. Առանձնացնել բնության նկարագրությունները:

Սարի ետևում շողերը մեռան.

Անուշ դաշտերը պատեց կապույտ մեգ.

Խորհրդավոր է երկինքն երազուն.

Վարսաթա՜փ ուռի, դողդոջո՜ւն եղեգ.

Արծաթ խոսքերով աղբյուրն է խոսում.

Ծաղիկներն ահա քնքուշ փակվեցին,

Բացվեցին երկնի ծաղիկներն անհաս.

Տե՛ս՝ գիշերն անցավ, աստղերը մեռան,

2. Բացատրեք բառերը՝  պատել, վարսաթափ, տագնապ:

Պատել – ծածկել, շրջապատել

Վարսաթափ – մազերը թափված

Տագնապ – անհանգստություն, վախ, հուզմունք

3. Ո՞ր տողերում է արտահայտված բանաստեղծի անձնական ապրումը:

— Սիրտըս կարոտով կանչում է քեզ՝ ե՛կ։

Սև տագնապները իմ սիրտը լցրին.

— Արդյոք ո՞ւր ես դու, իմ անուշ երազ։

Սիրտ իմ, այդ ո՞ ւմ ես դու իզուր կանչում,

Մենավոր իմ սիրտ, մոլորված թռչուն,

Կարոտիդ կանչը չի հասնի նրան…

 214;216;218;220;222

C² = a² + b² = 6² + 8² = 36 + 64 = 100

C = 10

b² = C² — a² = 169 — 25 = 144

b = 12

C² = 360000 + 640000 = 1000000

C = 1000 մ

30 x 1 = 30

40 x 1 = 40

C² = 900 + 1600 = 2500

C = 50

20 x 3 = 60

15 x 3 = 45

C2 = 60² + 45² = 3600 + 2025 = 5625

C = 75

b² = 289 — 225 = 64

b = 8

12 : 2 = 6

16 : 2 = 8

C² = 64 + 36 = 100

C = 10 սմ

b² = 289 — 225 = 64

b = 8

S = 15 x 8 = 120

24 : 2 = 12

h² = 169 — 144 = 25

h = 5

S = 24 x 5 : 2 = 60

1885 թվականի փետրվարի 9-ին ծնվեց հայ դասական, ժամանակակից գրական հայոց լեզվի ստեղծող, հասարակական-քաղաքական գործիչ Վահան Տերյանը: Այն, ինչ հասցրեց անել Տերյանն իր կարճատև կյանքի 34 տարիների ընթացքում, չի հնացել: Նույն թարմությունն ու կախարդական ազդեցության ուժն ունեն նրա սիրային բանաստեղծությունները, որոնց օգնությամբ իրենց զգացմունքներն են շարունակում արտահայտել երիտասարդները: Իրենց հզոր ուժը չեն կորցրել Տերյանի հայրենասիրական ստեղծագործությունները, որոնք այսօր էլ  հավատ և ուժ են ներշնչում մեր ժողովրդին: Նույն հոգին հանդարտեցնող և բուժող ուժն ունեն նրա լիրիկական բանաստեղծորթյունները: 

Վահան Տերյանը հեղափոխեց հայ պոեզիան և տաղաչափությունը: Հայտնի է, որ հայոց  համարյա բոլոր բառերի շեշտն ընկնում է վերջին վանկի վրա, ինչը խիստ սահմանափակում է տաղաչափության հնարավորությունները: Հայ բանաստեղծները կաշկանդված են դրանով և այդ պատճառով հայոց տաղաչափության համար ամենից բնորոշը յամբն ու անապեստն են: Տերյանը կարողացավ շրջանցել այդ խոչընդոտը և դարձավ արևելահայ շեշտական բանաստեղծության հիմնադիրը` քորեյ, դակտիլ, ամֆիբրաքոս: Բացի այդ, նա առաջինն էր, որ հայկական պոեզիա ներմուծեց Եվրոպական և ռուսական բանաստեղծական ձևերը` սոնետը, տրիոլետը, ռոնդոն և բազում այլ գրական ձևեր, նաև` ալիտերացիա-բաղաձայնույթներ:

Մինչև օրս ոչ մեկին չի հաջողվել Տերյանից առավել հղկել և կատարելագործել գրական հայոց լեզուն, որն այսօր էլ էտալոնի դեր է կատարում բոլոր նոր սերունդների համար: Դա հասկանում էր լուսահոգի Ռաֆայել Իշխանյանը, ով պարտադրում էր իր ուսանողներին արտասանել Վահան Տերյանի մի քանի տասնյակ բանաստեղծություններ և դրանից հետո էր միայն անցնում քննության բուն նյութին: Որովհետև կարդալով և անգիր արտասանելով Տերյանի ստեղծագործությունները, ուսանողները հնարավորություն  էին ստանում պրակտիկորեն տիրապետել անթերի հայերենին:

Աղբյուրը

___

լիրիկական — լիրիկային հատուկ՝ վերաբերող, քնարական:

տաղաչափություն — չափաբերում

յամբ — մեծավերջ

անապեստ — վերջատանջ

էտալոն — չափանմուշ

1. Տրված նախադասությունները դարձրո՛ւ ժխտական:

Մայրս այս պտուղները սիրում է:

Մայրս այս պտուղները չի սիրում:

Նշանաբառը բոլորը գիտեն:

Նշանաբառը ոչ ոք չգիտի:

Պարտեզում գեղեցիկ վարդ էր բացվել:

Պարտեզում գեղեցիկ վարդը չէր բացվել:

Ես վաղուց փնտրում էի այս իրը:

Ես վաղուց չէի փնտրում այս իրը:

Մի քանի երեխաներ խաղում էին բակում:

Ոչ մի երեխա չէր խաղում բակում:

Ջրաղացը հին օրերի երգն էր երգում:

Ջրաղացը հին օրարը երգը չէր երգում:

Կաթի ամբողջ սերը պահել էր միջնեկ որդուն:

Կաթի ոչ մի սեր չէր պահել միջնեկ որդուն:

Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս II  >>-ից էջ3 -ից մինչև էջ8 -ի տարբերակները։

1 տարբերակ

I. Այն էներգիան, որով մարմինը օժտված է իր շարժման հետևանքով անվանվում է կինետիկ էներգիա։

Պատ՝․ 1

II. Սեղմված զսպանակի էներգիան պոտենցիալ էներգիայի օրինակ է։

Պատ՝․ 2

III. Գիրքը դրված է սեղանին։ Հատակի նկատմամբ այն օժտված է պոտենցիալ էներգիայով։

Պատ՝․ 2

IV. Բրատսկի ՀԷԿ-ում ամբարտակից առաջ և նրանից հետո ջրի մակարդակների տարբերությունը 100մ է։ Ի՞նչ էներգիայով է օժտված ամբարտակում գտնվող ջուրը։

h₁-h₂=100մ

Ամբարտակում գտնվող ջուրը օժտված է պոտենցիալ էներգիայով։

Պատ՝ 2 /պոտենցիալ/

V. Հաշվեք ի՞նչ էներգիայով է օժտված ամբարտակում ջրի մակերևույթին մոտ գտնվող յուրաքանչյուր խորանարդ մետր ջուրը․

Պատ՝․ 4 /980 կՋ/

VI. Ընտրեք հարցի առավել ճշգրիտ պատասխանը։

Պատ՝․ 3 /պոտենցիալ և կինետիկ/

VII. Ընտրեք հարցի առավել ճշգրիտ պատասխանը։

Ինչի՞ց է կախված մարմնի կինետիկ էներգիան․

Մարմնի կինետիկ էներգիան կախված է մարմնի զանգվածից ու շարժման արագությունից։

Պատ՝․ 3 /մարմնի զանգվածից և նրա շարժման արագությունից/

VIII. Միատեսակ չափսերով կապարե և փայտե գնդերը գետնին ընկնելու պահին ունին նույն արագությունները։ Այդ պահին նրանք օժտվա՞ծ էին արդյոք նույն էներգիաներով։

Պատ՝․ 1 /ավելի մեծ էներգիա ուներ կապարե գունդը/

IX. Հավասար զանգվածներով Ա և Բ չորսուները դրված են տարբեր բարձրություններ ունեցող թեք հարթությունների վրա։ Նու՞յնն են արդյոք թեք հարթությունների հիմքերի նկատմամբ չորսուների ունեցած էներգիաները։

Պատ՝․ 1 /Ա չորսուի էներգիան ավելի մեծ է, քան Բ չորսուի էներգիան/

X. Մարմնի անկման ժամանակ պոտենցիալ էներգիան փոխակերպվում է կինետիկի։

Պատ՝․ 1

2 տարբերակ

I. Այն էներգիան, որը որոշվում է փոխազդող մարմինների կամ միևնույն մարմնի մասերի փոխադարձ դիրքով, կոչվում է պոտենցիալ էներգիա։

Պատ՝․ 2

II. Ճանապարհով շարժվող ավտոմեքենան իր շարժման հետևանքով օժտված է կինետիկ էներգիայով։

Պատ՝․ 1

III. Քամուց թեքված ծառի ճյուղը օժտված է պոտենցիալ էներգիայով։

Պատ՝. 2

IV. Ի՞նչ միավորներով են չափում էներգիան։

Պատ՝․ 2 /Ջ,կՋ/

V. 250կգ զանգված ունեցող ցցահար մուրճը ցցի նկատմամբ բարձրացված է 5մ բարձրության վրա։ Ի՞նչ էներգիայով է օժտված ցցահար մուրճը ցցի նկատմամբ։

Ցցահար մուրճը ցցի նկատմամբ օժտված է կինետիկ էներգիայով։

Պատ՝․ 2 /կինետիկ/

VI.

m=250կգ

h=5մ

g=9,8 Ն/կգ

_________

E/Ջ/=?

E=mgh=250կգ*5մ*9,8Ն/կգ=12250 Ջ

Պատ՝․ 2

VII. Ի՞նչ էներգիայով է օժտված ցցահար մուրճը անկման ժամանակ․

Պատ՝․ 3 /պոտենցիալ և կինետիկ/

VIII. Կապարե և փայտե՝ նույն չափսեր ունեցող երկու գնդեր բարձրացված են նույն բարձրության վրա։ Արդյո՞ք նրանք ունեն նույն էներգիաները․

Պատ՝․ 1 /ավելի մեծ էներգիայով օժտված է կապարե գունդը, քանի որ նրա զանգվածը մեծ է/

IX. Ընտրիր առավել լրիվ պատասխանի համարը։

Ա և Բ հավասար զանգվածներով ինքնաթիռներով թռչում են նույն արագությամբ, բայց Ա-ն ավելի մեծ բարձրության վրա, քան Բ-ն։ Հավասա՞ր են արդյոք ինքնաիթռների կինետիկ էներգիաները․

Պատ՝․ 3 /ինքնաթիռների կինետիկ էներգիաները հավասար են, քանի որ նրանք ունեն նույն զանգվածը և նույն արագությունները/

X. Այդ սարքում բեռի պոտենցիալ էներգիան փոխակերպվում է սայլակի կինետիկ էներգիայի։

Պատ՝․ 1 /Պոտենցիալ, կինետիկ/

3 տարբերակ

I. Ի՞նչ տեսակի էներգիայով է օժտված ձգված կամ սեղմված զսպանակը․

Սեղմված զսպանակը օժտված է պոտենցիալ էներգիայով։

Պատ՝․ 2 /պոտենցիալ/

II. Ընկնող քարը գետնին հարվածելու պահին օժտված է կինետիկ էներգիայով։

Պատ՝․ 1 /կինետիկ/

III. Լարված ժամացույցի զսպանակը օժտված է պոտենցիալ էներգիայով։

Պատ՝․ 2 /պոտենցիալ/

IV. Վոլգա-Դոն ջրանցքի ամենաբարձր տեղամասում ջրի մակերևույթը 44մ-ով բարձր է Դոն գետի մակարդակից։ Ի՞նչ էներգիայով է օժտված ջուրը ջրանցքում՝ գետի ջրի մակարդակի նկատմամբ․

Ջրանցքում ջուրը՝ գետի ջրի մակարդակի նկատմամբ օժտված է պոտենցիալ էներգիայով։

Պատ՝․ 2 /պոտենցիալ/

V. Հաշվեք այն էներգիան, որով օժտված է նախորդ խնդրում նշված բարձրության վրա գտնվող 1մ³ ծավալով ջուրը․

Պատ՝․ 1 /=431 կՋ/

VI. Երկրի նկատմամբ ի՞նչ տեսակի էներգիայով է օժտված թռչող ինքնաթիռը։ Ընտրիր առավել լրիվ պատասխանը։

Թռչող ինքնաթիռը Երկրի նկատմամբ օժտված է պոտենցիալ և կինետիկ էներգիաներով։

Պատ՝․ 3 /պոտենցիալ և կինետիկ/

VII. Ինչի՞ց է կախված Երկրի մակերևույթի նկատմամբ բարձրացված մարմնի պոտենցիալ էներգիան․ Ընտրիր առավել լրիվ պատասխանը։

Երկրի մակերևույթի նկատմամբ բարձրացված մարմնի պոտենցիալ էներգիան կախված է մարմնի՝ Երկրի մակերևույթից ունեցած բարձրության և զանգվածից։

Պատ՝․ 2 /մարմնի՝ Երկրի մակերևույթից ունեցած բարձրությունից և զանգվածից/

VIII. Ի՞նչ պայմանների դեպքում երկու միևնույն զանգվածով մարմինները կարող են ունենալ հավասար կինետիկ էներգիաներ․

Երկու միևնույն զանգվածով մարմինները կարող են ունենալ հավասար կինետիկ էներգիաներ, եթե շարժման արագությունները հավասար են։

Պատ՝․ 1 /շարժման արագությունները հավասար են/

IX. Երկրի մակերևույթի նկատմամբ նու՞յն պոտենցիալ էներգիայով են օժտված մարմինները․

Պատ՝․ 2 /Ա մարմինը ունի ավելի փոքր էներգիա, քան Բ մարմինը/

X. Երբ քամու ազդեցությամբ ծառի ճյուղը կորանում է, օդի կինետիկ էներգիան փոխակերպվում է ճյուղի պոտենցիալ էներգիայի։

Պատ՝․ 2 /կինետիկ, պոտենցիալ/

4 տարբերակ

I. Օդի ո՞ր էներգիան է օգտագործվում հողմաէլեկտրակայաններում․

Հողմաէլեկտրակայաններում օգտագործվում է օդի կինետիկ էներգիան։

Պատ՝․ 1 /կինետիկ/

II. Բալոնում սեղմված գազը օժտված է պոտենցիալ էներգիայով։

Պատ՝․ 2 /պոտենցիալ/

III. Ո՞ր էներգիայի հաշվին են շարժվում ձեռքի մեխանիկական ժամացույցի սլաքները․

Ձեռքի մեխանիկական ժամացույցի սլաքները շարժվում են զսպանակի պոտենցիալ էներգիայի հաշվին

Պատ՝․ 2 /զսպանակի պոտենցիալ էներգիայով/

IV. 2500 կգ զանգվածով մուրճը բարձացված է 1,5 մ բարձրության վրա։ Ի”նչ տեսակի էներգիայով է օժտված բարձրացված մուրճը․

Մուրճը օժտված է պոտենցիալ էներգիայով

Պատ՝․ 2 /պոտենցիալ/

V. Օգտվելով նախորդ խնդրի պայմաններից՝ հաշվեք բարձրացված մուրճը էներգիան․

m=2500կգ

h=1,5մ

g=9,8Ն/կգ

_______

E_պ(Ջ)=?

E_պ=mgh=2500կգ*1,5մ*9,8Ն/կգ=36750 Ջ

Պատ՝․ 3

VI. Ընկնելու ժամանակ մուրճը ի՞նչ էներգիայով է օժտված։ Ընտրիր առավել լրիվ պատասխանը։

Ընկնելու ժամանակ մուրճը օժտված է կինետիկ և պոտենցիալ էներգիաներով։

Պատ՝․ 3 /կինետիկ և պոտենցիալ/

VII. Փոխվու՞մ է արդյոք մարմնի էներգիան, երբ այն կատարում է աշխատանք․

Մարմնի էներգիան նվազում է, երբ այն կատարում է աշխատանք։

Պատ՝․ 3 /նվազում է/

VIII. Ի՞նչ պայմանի դեպքում նույն արագությամբ շարժվող երկու մարմիններ կունենան հավասար կինետիկ էներգիաներ․

Նույն արագությամբ շարժվող երկու մարմինները կունենան հավասար կինետիկ էներգիաներ, եթե մարմինների զանգվածները հավասար են։

Պատ՝․ 2 /մարմինների զանգվածները հավասար են/

IX. Հավասա՞ր են արդյոք միանման աղյուսների՝ Երկրի նկատմամբ ունեցած պոտենցիալ էներգիաները․

Պատ՝․ 2 /Բ-ն ունի ավելի մեծ էներգիա/

X. Երբ սահնակը սահում է սարից, ապա պոտենցիալ էներգիան փոխակերպվում է կինետիկ էներգիայի․

Պատ՝․ 1 /պոտենցիալ, կինետիկի/

Մակբայ
Գործողության տեղ, ժամանակ, ձև, չափ ու քանակ ցույց տվող բառերը կոչվում են մակբայ: 
Գոյականից և այլ խոսքի մասերից տարբերվում են նրանով, որ չեն հոլովվում և 

հոդ չեն ստանում, այսինքն մակբայը չթեքվող խոսքի մաս է: 
Օրինակ՝
Միշտ ուշանում է: 
Մակբայները չունեն որոշակի ձև, բայց կան մի քանի ածանցներ, որոնցով 

կազմվում են մակբայները: Դրանք են՝

·                    (ա)բար—հայրաբար, հերոսաբար

·                    (ա)պես—նյութապես, գաղափարապես

·                    որեն— համառորեն, մարդկայնորեն

·                    ովին—ամբողջովին, լիովին

·                    ակի—շեշտակի, շեղակի

1. Կարդա՛, ցույց տուր, թե  որ բառերին են լրացնում ընդգծված մակբայները, , որոշի՛ր, թե գործողության ինչն են ցույց տալիս դրանք: 

Ծերունին տխուր մտահոգության մեջ վեր կացավ, վրանի վարագույրները ցած թողեց և իսկույն դուրս գնաց: Սամվելը մի քանի րոպե մնաց լռության մեջ: Մի քանի անգամ վեր առավ մագաղաթի թերթերը, կամենում էր գրել, բայց դարձյալ ցած  դրեց:  Նա վեր կացավ, արագ ետ քաշեց վարագույրի մի եզրը, նստեց, կրկին առավ մագաղաթյա թերթը և սկսեց դանդաղ գրել: 

դուրս գնաց — ժամանակ

վեր առավ — քանակ

ցած  դրեց — ձև

ետ քաշեց — ձև

առավ  — ժանանակ

գրել — ձև

Տեղի մակբայ

Նախադասության մեջ լինում են տեղի պարագա և պատասխանում են որտե՞ղ, 

ո՞ւր հարցերին: Օրինակ՝ Երկրերկիր տարածվեց քաջ ասպետի համբավը: 

Տեղի մակբայներեն են՝ ամենուր, ամենուրեք, այլուր, բերնեբերան, բերնից բերան, դեմ առ դեմ, դեմ դիմաց, դեմուդեմ, դեսուդեն, դեմ հանդիման, դռնեդուռ, գյուղեգյուղ, երկրեերկիր,հետ կամ ետ, ընդառաջ, հեռու, մեջտեղ, պատն ի վեր, սարն ի վեր, վար, վեր, տեղ-տեղ: 

2. Գտի՛ր  մակբայները: 

Նրանք գյուղեգյուղ փնտրում էին սարերում հայտնված մարդուն: 

Հորիզոնը տեղ-տեղ շատ բարձր էր: 

Քամին գույնզգույն տերևները դեսուդեն էր քշում: 

Վայրի գազանները քարեքար ընկան, իրենց բներից փախան: 

3. Երգել, խաղալ, ապրել բայերի հետ գործածի՛ր համապատասխան տեղի  մակբայներ: 

Երգել ՝

Նա սիրում է բեմի մեջտեղում երգել:

Խաղալ ՝

Տղան սիում էր ամենուր խաղալ:

Ապրել՝

Նա ուզում էր ապրել հեռավոր գյուղում

Ժամանակի մակբայ

Ցույց է տալիս գործողության կատարման ժամանակը։ Պատասխանում են ե՞րբ հարցին։

Ընդգծիր ժամանակի մակբայները։

Այժմ փորձում եմ լինել ավելի խոհեմ։

Ժամ առ ժամ փոխվում են իրադարձությունները։

Չնայած չգիտեր, բայց նախախապես վերցրել էր իր ընդմիջումը։

Ընկերներն ասել էին՝ մշտապես չես կարող այդ աշխատանքով զբաղվել։

Օրը պայծառ էր, արդեն բացվել էր գարնանային առավոտը։

Ձևի մակբայ

Ցույց են տալիս գործողության կատարման ձևը, պատասխանում են ինչպե՞ս հարցին։

Ընդգծի՛ր ձևի մակբայները։

Իսկույն վազեց մայրիկի մոտ։

Նա լսեց ցածր ձայն, հանկարծ դուրս թռավ մի եղնիկ և զարմացած նայեց իրեն։

Զինվորները քաջաբար կռվեցին մինչև վերջ։

Փոքրիկ աղջիկը շարունակ պատմում էր իր արկածները ։

Երիտասարդները կողք կողքի զրուցում էին՝ ուշադրություն չդարձնելով կաթկթող անձրևին։

Ներկաները միաձայն հաստատեցին իրենց որոշումը։

Ցած թռավ ձիուց և սկսեց արագորեն հավաքել թափված մետաղադրամները։

Չափ ու քանակի մակբայներ

Ցույց են տալիս գործողության կատարման չափը, քանակը, նրա սաստկությունը, տարածման աստիճանը, սահմանը։

Պատասխանում են ինչքան, որքան, որչափ, ինչ աստիճանի հարցերին։

Գտի՛ր չափ ու քանակի մակբայները։

Պատվիրատուն բազմիցս դիմել է , բայց մնացել է անպատասխան։

Կիսով չափ լցրել է բաժակը։

Բացեց պայուսակը և մեկիկ-մեկիկ շարեց իրերը։

Նա մտածում էր, տեղի ունեցված իրադարձության մեջ մասամբ մեղավոր էր և ինքը։ 

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

1. Գնահատե՛ք Թուրքիայի աշխարհագրական դիրքը, ցո՛ւյց տվեք դրա առանձնահատկությունները:

Թուրքիան գտնվում է երկու աշխարհամասում ՝ Եվրոպայում և Ասիայում (97% Ասիա, 3% Եվրոպա): Կլիման միջերկրածովյան է, նաև ունի կարևոր նեղուցներ՝ Բոսֆոր և Դարդանել։

2. Բնութագրե՛ք Թուրքիայի պետական կարգը:

Թուրքիան խորհրդարանական հանրապետություն է, որտեղ խորհրդարանը ղեկավարում է գործադիր իշխանությունը։

3. Բնութագրե՛ք Թուրքիայի բնական պայմանները և ռեսուրսները, դրանց նշանակությունը տնտեսության տարբեր ոլորտների համար:

Թուրքիան ունի մետաղական և ոչ մետաղական հանքավայրեր, բնական գազ և գյուղատնտեսական ռեսուրսներ, որոնք կարևոր են գյուղատնտեսության, էներգետիկայի ու արդյունաբերության համար։

4.  Ի՞նչ դեր ունի Թուրքիան հվ-արմ Ասիայում։

Թուրքիան կարևոր ռազմավարական դիրք ունի Հարավ-Արևելյան Ասիայում՝ կապված Եվրոպայի ու Ասիայի, ինչպես նաև էներգետիկ ու առևտրային ուղիների հետ։ Իր հանքավայրերում աշխարհում երկրորդն է:

ա) Համակարգ է

բ) Համակարգ է

գ) Համակարգ է

դ)Համակարգ է

ա) Համակարգ չէ

բ) Համակարգ է

գ) Համակարգ է

դ) Համակարգ չէ

ե) Համակարգ է

զ) Համակարգ է

ա) 2

բ) Սահակ Պարթև

գ) Հրազդան

դ) Թենիս

ե) Դրոշ

զ) Դուբի Մաթեմյան

ա) 4

բ) 0

գ) √3

դ) -2

ա)

{ 3x = 2(x + 1)️️️️️ㅤㅤㅤ 3x = 2x + 2 ㅤㅤ x = 2

{ x — 2 = 0 ㅤㅤㅤ x = 2

Պատ.՝ 2:

բ)

{ 3 — x = 0 ㅤㅤ3 = x ㅤㅤx = 3

{ x + 1.5 = 1.5x ㅤx — 1.5x = — 1.5 ㅤ-0.5x = — 1.5 ㅤx = 3

Պատ.՝ 3:

գ)

{ x + 1 = 7 󠀺󠀺󠀺󠀺󠀺ㅤx = 6

{ 2x — 1 = 29 ㅤ2x = 30 ㅤx = 15

Պատ.՝ Ø:

դ)

{ x — 1 = 5 󠀺󠀺󠀺󠀺󠀺ㅤ 󠀺󠀺󠀺󠀺󠀺x = 6

{ x — 1 = 6 󠀺󠀺󠀺󠀺󠀺ㅤx = 7

{ -x + 9 = 3 󠀺󠀺󠀺󠀺󠀺ㅤ-x = -6 󠀺󠀺󠀺󠀺󠀺ㅤx = 6

Պատ.՝ Ø:

ա)

{ 2x — 1 = x + 2 ㅤx = 3

{ x² — 8x + 15 = 0 ㅤx = 4

D = 64 — 64 = 0

x = 8/2 = 4

Պատ.՝ Ø:

բ)

{ (x + 1)/3 = (x — 1)/2 ㅤ2(x + 1) = 3(x-1) ㅤ2x + 2 = 3x — 3ㅤㅤ-x = -5 ㅤx = 5

{ x² — 2(4x — 8) = 1 ㅤx² — 8x + 16 — 1 = 0 ㅤx² — 8x + 15 = 0 x = 4

D = 64 — 64 = 0

x = 8/2 = 4

Պատ.՝ Ø:

գ)

{ x⁵ — 2x³ = 1 ㅤ(-1)⁵ — 2(-1)³ = 1ㅤㅤ-1 + 2 = 1 ㅤ1 = 1

{ 3x + 1 = -2 ㅤ3x = -3 ㅤx = -1

Պատ.՝ -1:

դ)

{ x⁷ — 7x + 6 = 0 1 — 7 + 6 = 0 ㅤ 0 = 0

{ x — 1 = 0 ㅤx = 1

{ x√2 = √2 ㅤ x = 1

Պատ.՝ 1:

ե)

{ x⁵ — 3x³ = 8 ㅤ32 — 24 = 8 ㅤ8 = 8 ㅤ

{ x — 3 = -1 ㅤx = 2

Պատ.՝ 2:

զ)

{ x² = 5x ㅤx² — 5x = 0ㅤx(x — 5) = 0 ㅤx = 5 ㅤx = 0

{ x(x + 1)(x — 5) = 0 ㅤx = 0 ㅤx = -1ㅤx = 5

Պատ.՝ 0 և 5: