~ Կարոլինա Եսայանի ուսումնական բլոգ ~

Առաջին մաս 

_Պարոն Օձավա, երբևէ կռվելիս ինչ-որ մեկի խփե՞լ եք:

Նա աչքերը կկոցելով ինձ նայեց՝ կարծես կուրացնող բան էր տեսել:
_ Ինչու՞ եք հարցնում:
Մի պահ աչքերում կայծեր ցոլացին, բայց միայն մի պահ, հետո դեմքը նույն անվրդով արտահայտությունն ստացավ:
_ Հենց էնպես, _ պատասխանեցի: Հարցս իսկապես հենց էնպես տվեցի և հավանաբար՝ իզուր, պարապ հետաքրքրասիրությունից: Իսկույն թեման փոխեցի, բայց Օձավան դեռ հարցիս ազդեցության տակ էր: Երևում էր, որ մտքերի մեջ է ընկել: Շփոթված էր թվում, կամ ներսում կռիվ էր տալիս: Ես ստիպված սկսեցի լուսամուտից երևացող արծաթե ինքնաթիռների շարքին նայել:
Հարցիս պատճառը հենց Օձավայի պատմությունն էր բոքսի մասին, որով նա սկսել էր զբաղվել դեռ յոթերորդ դասարանից: Վայրէջքից առաջ ժամանակ սպանելու համար դեսից-դենից էինք խոսում, և զրույցն ինքն իրեն ծավալվեց: Երեսունմեկ տարի էր անցել, բայց նա առաջվա պես շաբաթը մեկ մարզվում էր մարզասրահում: Ուսանողական մրցույթների անփոփոխ հաղթողն էր` մի անգամ նույնիսկ ազգային հավաքականում էր հայտնվել: Լսում էի Օձավային ու մտածում` որ խառնվածքով բոլորովին այնպիսի չէր, որ կյանքի գրեթե քսան տարին կարող էր բոքսին նվիրել: Իսկ ես մեկ անգամ չէ, որ առիթ եմ ունեցել հետն աշխատելու: Ինչ ասեմ՝ հանդարտ, չձանձրացնող մարդ էր: Աշխատանքում ազնիվ, համբերատար, աշխատակիցների հանդեպ արդարամիտ: Ես երբեք չեմ լսել, որ նա որևէ մեկից բողոքեր կամ մեկին չարախոսեր: Մի խոսքով Օձավան կարողանում էր մարդկանց համակրանքը շահել: Հաճելի արտաքինով, հանդարտ ու խաղաղ: Ինձ համար պարզապես անհասկանալի էր, թե ինչը կարող էր նրան մղել բոքսով զբաղվելու, դրա համար էլ տվեցի այդ հարցը:
Մենք օդանավակայանի ռեստորանում սուրճ էինք խմում ու պատրաստվում էինք Նիիգատու թռչել: Դրսում դեկտեմբերի սկիզբն էր: Երկինքը մութ ամպերով էր ծածկված, կարծես կափարիչով պինդ փակած լինեին: Նիիգատույում առավոտվանից փոթորիկ էր և թռիչքը շարունակ հետաձգվում էր: Օդանավակայանը լիքն էր մարդկանցով: Բարձրախոսներն անընդհատ հայտարարում էին թռիչքի հետաձգման մասին, հոգնած ուղևորներին թույլ չտալով մի ժամով հեռանալ: Ռեստորանում անտանելի շոգ էր ու ես անընդհատ թաշկինակով քրտինքս էի սրբում:
_ Մեծ հաշվով` երբեք, _ երկար լռությունից հետո անսպասելի սկսեց Օձավան: _ Բոքսով զբաղվելու տարիներին երբեք ոչ մեկի խփած չկամ: Սկսնակների գլուխը տեղը-տեղին մտցնում են, որ չի կարելի ռինգից դուրս և առանց ձեռնոցի որևէ մեկին դիպչել: Էնտեղ, ուր սովորական մարդը հակահարված կտար` բոքսով զբաղվողը պարտավոր է ներողություն խնդրել ու նահանջել: Միայն քեզ հավասարի հանդեպ կարող ես ուժ կիրառել:
Ես գլխով արեցի:
_ Ճիշտն ասած, մի անգամ, այնուամենայնիվ, մեկին հարվածել եմ,_ ասաց նա: _ Տասնչորս տարեկան էի ու նոր-նոր էի բոքսով զբաղվում: Չկարծեք, թե արդարանում եմ, բայց էն ժամանակ դեռ չգիտեի բոքսի էությունը և որոշ ժամանակ միայն ընդհանուր մարզավիճակս լավացնող վարժություններ էի կատարում. պարան էի թռչում, վազում էի, ձգվում… Առանց մտածելու խփեցի, բոլորովին չուզելով: Էդ չարաբաստիկ պահին էնքան կատաղած էի, որ չհասցրի մտածել, ու ձեռքս ինձնից անկախ զսպանակի պես թռավ: Մինչև սթափվեցի, նա արդեն ընկած էր, իսկ ես դեռ դողում էի զայրույթից:
Օձավան բոքսով սկսել էր զբաղվել քեռու դրդմամբ, որը մարզադահլիճի տնօրեն էր, ընդ որում` ոչ թե ինչ-որ հետ ընկած քաղաքի մարզադահլիճի, այլ առաջնակարգ չեմպիոնների դարբնոցի: Ծնողներն անհանգստանալով, որ տղան անդադար սենյակում մեկուսացած է իր գրքերի հետ, առաջարկեցին սպորտով զբաղվել: Օձավան չէր պատրաստվում ողջ կյանքը դրան նվիրել, բայց սիրում էր քեռուն և սկսեց մարզվել`մտածելով, որ հենց հոգնի, ցանկացած պահի կարող է թողնել: Սակայն մի քանի ամիս զբաղվելուց հետո բոքսի արվեստը զարմանալիորեն գրավեց նրա սիրտը: Առաջին հերթին այն պատճառով, որ բոքսն իր էությամբ լռակյացների սպորտ է, հետն էլ՝ խիստ անհատական: Դա մի չտեսնված և բոլորովին նոր աշխարհ էր նրա համար և առանց ակնհայտ պատճառների նրան ամբողջությամբ կլանեց: Քրտնքի հոտը, կաշվե ձեռնոցների ճռճռոցը, մարդկանց` լուռ ու ինքնամոռաց իրենց մկաններ մարզելը, աստիճանաբար, բայց անդառնալի գրավեցին նրա սիրտը: Արդեն շաբաթ և կիրակի օրերին մարզասրահ գնալը նրա համար դարձել էր հաճելի զբաղմունք, որոնք շատ չէին նրա կյանքում:
_ Գիտե՞ք ինչն ինձ էդքան գրավեց բոքսում: Խորության ընկալումը: Կարծում եմ ինձ հենց էդ խորքն էլ գերեց, որում բոլորովին կարևոր չէ՝ քե՞զ, թե դու կհարվածես: Հաղթանակն ու պարտությունը՝ սոսկ արդյունք են: Մարդիկ երբեմն հաղթում են, երբեմն՝ պարտվում, սակայն, երբ արդեն ըմբռնել ես էդ խորությունը, էլ պարտությունը չի վախեցնում: Չէ որ մարդն անվերջ չի կարող հաղթել, վաղ թե ուշ պարտվելու է: Ու կարևորը էդ խորքն ըմբռնելն է, ինչն ինձ համար բոքսի էությունն է: Երբեմն, ռինգում, ձեռնոցները հագիս կանգնած, կարծես մի անհուն ջրհորում լինեմ՝ էնքան անհուն, որ ոչ ոք չի երևում, նույնիսկ՝ ինքս: Ու էդ ջրհորի հատակում ես մարտի եմ բռնվել ստվերի հետ: Ես միայնակ եմ, թեև բոլորովին տխուր չեմ: «Միայնություն» ասելով մենք բոլորովին չենք պատկերացնում, որ կան իրարից շատ տարբեր միայնություններ: Լինում է սիրտդ ճմլող, հոգեմաշ միայնություն, լինում է և՝ այլ: Եվ որպեսզի հասնես դրան՝ պետք է մեծ եռանդով հղկես մարմինդ: Ոչինչ հենց էնպես չի տրվում: Սա էն բացարձակ ճշմարտություններից մեկն է, որին ես հանգել եմ բոքսի շնորհիվ:
_ Իրականում չէի ուզի անցյալը փորփրել: Եթե կարողանայի` ընդհանրապես կմոռանայի ու էլ երբեք չէի հիշի, _ ժպտալով ասաց նա ու անշտապ շարունակեց պատմել:
* * *
Նա հարվածել էր իր համադասարանցուն` Աոկի անունով: Օձավան նրան տանել չէր կարող, ինչու` ինքն էլ չգիտեր: Այդ հակակրանքն ուղղակի ծնվել էր հենց առաջին հանդիպումից, ի՞նչ կարող ես անել: Ու էդպիսի հակակրանք նա իր կայնքում առաջին անգամ էր զգում:
_ Ի՞նչ էք կարծում այդպես լինու՞մ է, հարցրեց նա: _ Հավանաբար յուրաքանչյուրի կյանքում նման մի բան լինում է` սկսում ես ատել մարդուն առանց որևէ պատճառի: Ես չեմ համարում, թե բռնության հակված եմ: Այնուամենայնիվ կյանքն ինձ նման բան հրամցրեց, առանց պատճառի, ու դժբախտությունն էն է, որ հակառակ կողմը սովորաբար նույն զգացումներն է ունենում:
Աոկին գրեթե բոլոր առարկաներից օրինակելի էր համարվում: Մենք տղաների դպրոցում էինք սովորում ու նա հարգված էր: Աշակերտների աչքում առաջնորդ էր, ուսուցիչների համար՝ սիրելի: Չնայած լավ սովորելուն՝ չէր մեծամտանում, շատերի հետ էր ընկերություն անում, ուրախ էր: Նույնիսկ ինչ-որ շիտակ բան կար մեջը… Բայց նրա էությունը սկզբից ևեթ ինձ համար պարզ էր, կարծես նրա ճակատին ինչ-որ բնազդային հաշվենկատություն լիներ դրոշմված: Չեմ կարող հստակ ասել, թե ինչ նկատի ունեմ, որովհետև դժվարանում եմ հարմար օրինակ բերել: Կարող եմ միայն ասել, որ մաշկով էի զգում: Բնազդաբար չէի կարողանում մարսել եսասիրության ու գոռոզության շունչը, որ հորդում էր նրանից: Էդպես կարող է անտանելի լինի ինչ-որ մեկի հոտը: Աոկին խելացի տղա էր և կարողանում էր հմտորեն թաքցնել իր գաղջ շունչը: Ու շատ համադասարանցիներ դա չզգալով նրա մասին ասում էին. «Ի՜նչ դեմք է…» Բնականաբար ես լռում էի, բայց ամեն անգամ, նման որակումից հետո, մի տեսակ, տեղս չէի գտնում:
Աոկին ու ես լրիվ հակապատկերներ էինք: Ես ինձ համարում էի սուսիկ-փուսիկ, քանի որ չէի սիրում մյուսներից առանձնանալ, աչքի ընկնել և հանգիստ էի տանում միայնությունը: Իհարկե, մի քանիսի հետ մտերմություն անում էի, որոնց կարելի էր ընկեր համարել, բայց՝ ոչ ավելին: Ինչ որ առումով կարելի է ասել, որ իմ տարիքից մի քիչ առաջ էի ընկած: Ինձ համար ավելի հետաքրքիր էր տանը գիրք կարդալը, հորս դասական ձայնապնակները լսելը, սեկցիայում ինձնից մեծերի հետ շփվելը, քան հասակակիցներիս հետ լինելը: Ինչպես տեսնում եք, արտաքինով էլ աչքի չէի ընկնում, գնահատականներս վատը չէին, բայց առանձնապես լավն էլ չէին, էնպես որ ուսուցիչները հաճախ անունս մոռանում էին: Էդպիսին էի ես: Չէի սիրում աչքի ընկնել: Ոչ մեկի չէի ասել որ բոքսի եմ գնում, չէի պատմում կարդացածս գրքերի կամ լսածս երաժշտության մասին: Իմ ֆոնի վրա Աոկին կարծես սպիտակ կարապ լիներ ճահճում: Չեմ թաքցնի, գլուխն աշխատում էր` դա նույնիսկ ես չեմ կարող չընդունել, միտքն էլ սուր էր: Օդից որսում էր, թե մարդկանց ինչն է գրավում և հմտորեն իր վարքը հարմարեցնում էր նրանց: Հենց դրանով էլ հիացնում էր բոլորին: Բացի ինձնից: Ինձ համար նա ոչնչություն էր: Երբեմն մտորում էի. է՜ հա, հետո՞ ինչ, որ ես այդքան խելացի չեմ: Շատ էլ, թե ամեն ինչ հալած յուղած էր ստացվում իր մոտ, ախր ոչինչ իրենը չէր: Ոտքից գլուխ կեղծ էր, պարզապես կարողանում էր որսալ մեծամասնության տրամադրությունը: Միայն աչքներին «թոզ փչեր». բայց ինձնից բացի ոչ ոք չէր կռահում:
Կարծում եմ Աոկին կռահում էր վերաբերմունքս` հաշվենկատ էր ու ինքն էլ ընդգծված զզվանքով էր վերաբերվում ինձ: Ես հիմար չէի, առանձնապես մի մեծ բան չէի, բայց հիմար էլ չէի: Գլուխ չեմ գովում, բայց էդ տարիներին ես իմ աշխարհն ունեի: Դասարանում ոչ ոք իմ չափ չէր կարդում: Ճիշտ է ես դա չէի ցուցադրում, բայց երբեմն ակամա քիթս ցցում ու վերևից էի նայում մյուսներին: Կարծում եմ ինքնագնահատականս Աոկիին խոցում էր:
Մի անգամ անգլերենի ստուգողականից ամենաբարձր գնահատականը ստացա: Ճիշտ է՝ առաջին անգամն էր, բայց պատահական չէր: Չեմ էլ հիշում, թե էդ ժամանակ ինչ էր, որ շատ էի ուզում ունենալ, ու ծնողներս խոստացել էին գնել, եթե գոնե մեկ ստուգողականից ամենաբարձր գնահատականը ստանամ: Ես ընտրեցի անգլերենն ու սկսեցի հետևողականորեն պարապել, սերտում էի ամեն ինչ, որ կարող էր ստուգողականին ընկնել, ազատ պահերին անընդհատ բայերի խոնարհումը կրկնելով: Դասագրքի էջերը մաշվել էին` էնքան էի թերթել: Էնպես որ ամեն ինչ անգիր հիշում էի ու բոլորովին չզարմացա երբ ամենաբարձր գնահատականն ստացա: Ինձ շատ բնական թվաց` էդպես էլ պետք է լիներ: Բայց մյուսների համար գնահատականս սենսացիա էր: Նույնիսկ՝ ուսուցիչների համար: Աոկին ցնցված էր. էլ ո՜նց կլինի՝ լավագույնն ի՛նքը պիտի լիներ: Գրավորները բաժանելիս ուսուցիչը նույնիսկ հեգնեց նրան: Աոկին կարմրեց, հասկացավ որ ծաղրի առարկա է դառնում: Չեմ հիշում, թե ուսուցիչն ինչ ասաց նրան, բայց որոշ ժամանակ անց իմացա, որ Աոկին իմ մասին տհաճ խոսակցություններ է տարածում. իբր ես արտագրել եմ, իր ընկալմամբ իմ հաջողությունն այլ բացատրություն չուներ: Էդ մասին ընկերներս ասեցին ու ես լրջորեն կատաղեցի: Հիմա, իհարկե, հասկանում եմ, որ պետք է ընդամենը ծիծաղեի ու բանի տեղ չդնեի: Բայց ես ընդամենը դպրոցական էի՝ չկարողացա զգացմունքներս զսպել ու մի դասամիջոցի Աոկիին կանչեցի դպրոցի հետնաբակ` հաշիվ մաքրելու: Աոկին սկսեց կրակի վրա յուղ լցնել. «Հը՞, ի՞նչ ես ուզում, ի՞նչ ես կպել, գնահատական ես հաջողացրել, հրճվիր քեզ համար»: Ու փորձեց ինձ մի կողմ հրելով անցնել: Ակնհայտորեն լկտի էր իրեն պահում՝ իր հասակի ու ուժի առավելությունից ոգևորված: Հենց էդ պահին էր, որ չդիմացա ու առանց ինձ հաշիվ տալու խփեցի: Երբ ուշքի եկա, նրա ձախ այտին ուղղված հարվածն արդեն անկասելի էր: Աոկին կողքի վրա ընկավ ու գլխով էլ խփվեց ծառին: Քթից արյուն ցայտեց` թափվեց սպիտակ վերնաշապիկին: Նա ապշած պլշել էր վրաս: Էնքան էր զարմացել, որ չկարողացավ հասկանալ, թե ինչ կատարվեց:
Ախր, հե՛նց ձեռքս կպավ ծնոտին, արդեն փոշմանել էի արածիս համար: Միանգամից գլխումս ճայթեց. բռունցքներով հարց չես լուծի: Մարմինս դեռ ցնցվում էր կատաղությունից, բայց ես արդեն գիտեի, որ արածս ապուշություն էր: Ուզում էի ներողություն խնդրել, բայց չկարողացա: Ուրիշ ո՛վ լիներ` կխնդրեի, մենակ ո՛չ Աոկին: Իհարկե զղջում էի, բայց գտնում էի, որ նա արժանի էր դրան: «Դրան տեղն էր, սողունի մեկը, դրա նմանին տրորելն էլ քիչ է»: Բայց մեկ է, չպետք է խփեի: Ինչևէ… արդեն ուշ էր, ես նրան խփել էի ու թողնելով գետնին նստած հեռացա այնտեղից:
Ճաշից հետո Աոկին դասերին չկար, երևի տուն էր գնացել: Ոչ մի կերպ չէի կարողանում ազատվել ճնշող տրամադրությունից: Ինչով զբաղվում էի, ոչ մի կերպ չէի կարողանում շեղվել, ոչ գրքերն էին ուրախացնում, ոչ երաժշտությունը: Սիրտս մի տեսակ ճմլվում էր, չէի կարողանում կենտրոնանալ: Էնպիսի զգացում ունեի՝ կարծես ինչ-որ զզվելի միջատ էի կուլ տվել: Երբ անկողին մտա, պլշած բռունցքիս էի նայում` հասկացա, թե որքան միայնակ եմ: Հիմա ես ավելի էի ատում Աոկի կոչվածին, որն ինձ այս վիճակին էր հասցրել:

_ Հաջորդ օրվանից Աոկին սկսեց ինձ անտեսել` կարծես դասարանում Օձավա անունով աշակերտ ընդհանրապես գոյություն չուներ ու առաջվա պես ստուգողկաններին ամենալավ գնահատականները ստանալ: Ես` հակառակը, դրանից հետո սկսեցի մատս մատիս չտալ: Ինձ համար ամեն ինչ մեկ էր դարձել: Ես սովորում էի պարզապես հետ չմնալու համար: Մնացած ժամանակը իմ գործերով էի զբաղվում, բնականաբար շարունակում էի բոքսի գնալ: Համառ պարապմունքներից հետո ուսերս լցվել էին, կուրծքս ամրացել էր, ձեռքերս՝ հզորացել: Վատ չէր դպրոցականի համար: Հասկացա, որ մեծանում եմ: Ինչ հրաշալի ժամանակ էր… Ամեն օր հանվում էի մինչև գոտկատեղս ու հայելու առաջ հիանում մարմնովս:
Տարվա վերջին Աոկիին տեղափոխեցին զուգահեռ դասարան: Սիրտս տեղն ընկավ: Էնքան էի ուրախացել, որ էլ ստիպված չեմ լինելու ամեն օր նրան տեսնել: Կարծում եմ նա էլ էր նույնը մտածում: Ինձ թվում էր, որ տհաճ հիշողությունները աստիճանաբար կջնջվեն հիշողությունիցս: Հա, բա չէ՞: Աոկին դարանել էր` վրեժը սրտում: Նա` ինչպես հատուկ է գոռոզներին, հիշաչար էր և վիրավորանքը կուլ տվող չէր: Ծպտվել ու սպասում էր հարմար պահի, որ կոկորդիցս բռնի:
Ավարտական տարին հակառակի պես նորից նույն դասարանում հայտնվեցինք: Երբ հայացքներս հանդիպեցին, ես տագնապեցի: Նրա դեմքի արտահայտությունը դուրս չկավ: Շուտով կրծքումս նույն քամող զգացումն ունեցա. վատ կանխազգացում էր:
Օձավան լռեց ու որոշ ժամանակ ակնդետ նայում էր առջևը դրված սուրճի բաժակին: Հետո հայացքը բարձրացրեց վրաս ու թեթևակի ժպտաց: Պատուհանից այն կողմ ռեակտիվ ինքնաթիռի գվվոց լսվեց ու «Բոինգ 737»-ը ամպերը ճեղքելով կորավ տեսադաշտից:
Օձավան շարունակեց.
_ Առաջին մի քանի ամիսը, բան չունեմ ասելու, հանգիստ անցավ: Աոկին հավատարիմ էր իրեն, բոլորովին չէր փոխվել ութերորդ դասարանից հետո: Մարդիկ կան, որ եթե չեն առաջադիմում, ապա դիրքերն էլ հենց էնպես չեն զիջում, շարունակում են նույն ոգով: Աոկիի հաջողություններն անփոփոխ էին, շարունակում էր վայելել դասարանի հարգանքը: Խոսք չունեմ, տասնյոթը դեռ չբոլորած՝ բախտն իր բուռն էր հավաքել: Երևի մինչև հիմա էլ էդպիսին է: Ինչևէ, ջանում էինք հայացքով չհանդիպել իրար: Դե, ինչպիսի՞ն պիտի լիներ իմ տրամադրությունը, երբ դասարանում նման հակառակորդ կար: Բայց ի՞նչ արած…մանավանդ, որ ես էլ հրեշտակ չէի:
Շուտով ամառային արձակուրդներն էին՝ վերջինը բարձր դասարանցիներիս համար: Ես տարին վատ չամփոփեցի: Էնպես որ, առանց կաշվից դուրս գալու էլ, ցանկացած նորմալ բուհ ընդունվելուն գնահատականներս բավարարում էին: Դրա համար էլ ժամանակն անիմաստ չէի վատնում նախապատրաստական խորհրդատվությունների վրա, ուղղակի կրկնում էի անցածն ու տնայիններս կատարում: Ծնողներս էլ գլուխս չէին տանում, էնպես որ շաբաթ-կիրակի օրերին մարզասրահ էի գնում, իսկ մնացած ազատ ժամանակս կարդում էի ու երաժշտություն լսում: Բոլորը փոփոխվում էին աչքի առաջ: Մեր դպրոցը հայտնի էր որպես «տրամպլին»՝ բուհ ընդունվելու համար: Ամենահետաքրքրվողներն ուսուցիչներն էին՝ խելքն իրենցը չէր, որ իմանային, թե ով ուր է ընդունվել, որ դպրոցից: Աշակերտներն էլ չէին զիջում, ու ողջ վերջին տարին ուղեղները հալվում էր: Դասարանի մթնոլորտը շիկացած էր, ճիշտն ասած՝ դա սկսվել էր դեռ միջին դպրոցի առաջին դասարանից, ու դա ինձ դուր չէր գալիս: Թեպետ արդեն վեց տարի էր անցել՝ բայց ես բոլորովին չէի հարմարվել էդ լարվածությանը: Էդպես էլ դասարանցիներիցս որևէ մեկի հետ չստացվեց մտերմանալ, ում կկարողանայի վստահել: Ընկեր կարող էի համարել միայն նրանց, ում հետ մարզվում էի: Նրանցից գրեթե բոլորն ինձանից մեծ էին, կեսն արդեն աշխատում էին: Բայց և էնպես, ինձ նրանց հետ էր հետաքրքիր: Պարապմունքներից հետո, միասին գնում էինք մի տեղ նստելու ու զրուցելու՝ մի գավաթ գարեջրի շուրջ: Նրանք, ի տարբերություն համադասարանցիներիս, բոլորովին այլ կարգի մարդիկ էին: Նրանց հետ ժամանակը հաճելի էր անցնում ու ես շատ կարևոր բաներ եմ սովորել իրենցից: Մինչև հիմա սարսռում եմ, երբ պատկերացնում եմ, թե ինչ կլիներ հետս, եթե ես մինչև հիմա բոքսով չզբաղվեի:
Արձակուրդներին մի դեպք պատահեց. Մացումոտո անունով համադասարանցիս ինքնասպան եղավ: Ոչ մի բանով աչքի չընկնող աշակերտ էր, իսկ եթե ավելի անկեղծ լինեմ՝ անդեմ: Երբ լուրն իմացա, հազիվ տեղը բերեցի դեմքը: Միասին սովորելու տարիներին մի երկու-երեք անգամ բառ փոխանակած լինեինք, թե չէ: Արտաքինով էլ մի բան չէր: Ու դրանով վերջանում էր էն ամենը, որ կարողացա հիշել նրա մասին: Նա մահացավ օգոստոսի 15-ից մի քանի օր առաջ, թաղումն էլ համընկավ պատերազմի ավարտի տարելիցին: Շատ լավ եմ հիշում, չափազանց շոգ օր էր: Ինձ զանգեցին, հայտնեցին էդ մասին ու ասացին, որ անպայման պետք է ողջ դասարանով ներկա լինենք հոգեհանգստին:
Մացումոտոն մետրոյում նետվել էր գնացքի տակ: Պատճառը ոչ-ոք չգիտեր: Գտել էին մահվանից առաջ գրած մի թղթի կտոր, որտեղ գրված էր, որ այլևս չի ուզում դպրոց գնալ: Թե ինչու, ոչինչ գրված չէր: Բնականաբար բոլոր ուսուցիչները շոկի մեջ էին: Հոգեհանգստից հետո բոլորիս հավաքեցին դասարնում: Սկզբում տնօրենը խոսեց, որ պետք է սգանք նրա մահը… և կիսենք վիշտը… և մեր բարոյական ոգին ամուր պահենք…
Հետո ուսմասվարն ու դասղեկը ասացին, որ պետք է պարզաբանել պատահածը և եթե մեկը բան գիտի, որ կարող է ինչ-որ կերպ իրավիճակը հստակեցնել, թող անպայման ազնվորեն ասի: Բոլորը լուռ էին…
Անկեղծ ասած էդ իրարանցումը, ինձ վրա բոլորովին տպավորություն չգործեց: Դասարանցիս մահացել էր` աստված հոգին լուսավորի: Չէի կարող միայն հասկանալ, թե ինչու էր ինքնասպան եղել. չէր ուզում դպրոց գալ` թող չգար, մեկ է կես տարուց ավարտում էինք: Դրա համար ինչո՞ ւ մեռնել: Ես ենթադրում էի, որ նա հավանաբար մի ինչ-որ խանգարում է ունեցել, ասենք` նևրոզ, թեպետ ամբողջ օրը միայն քննությունների մասին խոսակցություններից ով ասես չէր խանգարվի:

Առաջադրանքներ

1. Առանձնացրո՛ւ անհասկանալի բառերը, բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ։ 

Անհասկանալի բառեր չկային:

2.  Գրի՛ի քո կարծիքը այս հատվածի վերաբերյալ՝  Սկսնակների գլուխը տեղը-տեղին մտցնում են, որ չի կարելի ռինգից դուրս և առանց ձեռնոցի որևէ մեկին դիպչել: Էնտեղ, ուր սովորական մարդը հակահարված կտար` բոքսով զբաղվողը պարտավոր է ներողություն խնդրել ու նահանջել: Միայն քեզ հավասարի հանդեպ կարող ես ուժ կիրառել:

Բոքսով զբաղվողներին, սկզբից սովորեցնում են, որ բոքսը ռինգում կիրառելու համար է: Նրանք իրավունք չունեն կռվի բռնվել փողոցում, այլ պետք է ներողություն խնդրել և հեռանալ: Կարելի է ուժը ցույց տալ միայն հավասարի հետ մենամարտում: Բոքսով զբաղվողը, իր ուժի շնորհիվ, ձեռք է բերում , հոգեկան հավասարակշռություն և գիտակցում է իր առավելությունը հասակակիցների նկատմամբ:

3.  Ու էդ ջրհորի հատակում ես մարտի եմ բռնվել ստվերի հետ: Ես միայնակ եմ, թեև բոլորովին տխուր չեմ: «Միայնություն» ասելով մենք բոլորովին չենք պատկերացնում, որ կան իրարից շատ տարբեր միայնություններ: 

Ի՞նչ է միայնությունը, ներկայացրո՛ւ քո պատկերացումները։ 

Միայնությունը ունի տարբեր ընկալումներ: Միայնությունը այն է, երբ կողքիդ չունես քեզ հասկացող ընկերներ: Իսկ մարդը, ինքը իր միայնությունը ընկալում է տարբեր կերպ: Հասուն, ինքնագիտակցության հասած և լի ներաշխարհով ուժեղ մարդը, իր միայնությունից չի խորշում, այլ այն լցնում է ավելի հոգեհարազատ զբաղմունքներով: Իսկ թույլ մարդիկ միայնությունից վախենում են, և չեն գիտակցում, որ այդ դատարկությունը կարելի է լցնել:

4. Գրի՛ր քո կարծիքը Օձավայի և Աոկիի վեճի վերաբերյալ։ 

Իմ կարծիքով, Աոկին արժանի էր այդ հարվածին, քանի որ ստորաբար սևացնում էր Օձավային մյուսների մոտ, իսկ Օձավան արժանի չէր այդպիսի ցածր մակարդակի իջնելուն:

Երկրորդ մաս 

Արձակուրդներն ավարտվեցին, սկսեցին դասերը ու ես նկատեցի, որ դասարանում տարօրինակ մթնոլորտ է: Իմ հանդեպ բոլորը մի տեսակ սառել են: Մի հարց էի տալիս` կամ մի կերպ էին պատասխանում կամ կտրուկ ու կոպիտ մի բան էին շպրտում: Սկզբում կարծում էի հավեսները տեղը չի ու այնքան էլ չէի սևեռվում: Մեկ էլ, դասերի հինգերորդ օրն էր, դասղեկն ինձ կանչեց ուսուցչանոց ու սկսեց հարցաքննել` ճի՞շտ է, որ մարզվում եմ:
_ Ճիշտ է:
Դրանով դպրոցական ոչ մի կանոն չէի խախտում:
_ Վաղու՞ց ես մարզվում:
_ Տասնչորս տարեկանից:
_ Ճի՞շտ է, որ չորս տարի առաջ դու Աոկիին հարվածել ես:
_ Ճիշտ է _ ստել չկարողացա:
_ Մարզվել սկսելուց առա՞ջ էր, թե՞ հետո:
_ Հետո: Բայց ես այն ժամանակ, դեռ ոչինչ չգիտեի, առաջին երեք ամիսը մեզ նույնիսկ ձեռնոց չէին թողնում հագնել, _ փորձում էի պարզաբանել: Բայց ուսուցիչն ինձ արդեն չէր լսում:
_ Իսկ Մացումոտոյին դու ծեծե՞լ ես:
Ես ապշահար եղա:
_ Ինչու՞ պետք է ծեծեի, _ փորձեցի պաշտպանվել:
_ Ինչ-որ մեկը կանոնավոր կերպով ծեծել է Մացումոտոյին,_ մռայլ ասաց դասղեկը, _ և նրա մոր ասելով, նա հաճախ է կապտուկներով տուն եկել: Դպրոցում, հենց այս դպրոցում, նրան ինչ-որ մեկը ծեծել ու խլել է փողերը: Բայց Մացումոտոն նրա անունը չի ասել, վախեցել է, որ ավելի խիստ հաշվեհարդար կտեսնի: Ու ինքնասպան է եղել…Խեղճ տղա, ոչ մեկին այդպես էլ չի պատմել: Երևի ուժեղ են ծեծել: Մենք հիմա փորձում ենք պարզել, թե ով կարող էր լինել նրան ստորացնողը: Եթե ինչ-որ բան գիտես, ավելի լավ է ազնվորեն ասես: Ավելի լավ է մենք մերոնցով պարզենք, հակառակ դեպքում դրանով ոստիկանությունն է զբաղվելու: Դու սա հասկանու՞մ ես:
Ահա թե ինչ, պարզ է՝ Աոկիի մատն էր խառը: Վատ չօգտագործեց Մացումոտոյի մահը: Մանավանդ, որ չէր էլ ստում: Հավանաբար ինչ-որ տեղից պարզել է, որ բոքսով եմ զբաղվում: Բայց որտեղի՞ց, խելքս չէր կտրում: Ու դրա մասին պատմել է Մացումոտոյի մահից քիչ անց: Մնացածը պարզից էլ պարզ է. մնում է մեկը մյուսի հետ կապել, գնալ ուսուցչին պատմել իմ մարզվելու մասին և թե ինչպես եմ ժամանակին իրեն հարվածել: Համոզված եմ, որ նա ամեն ինչ փայլուն է ներկայացրել: Երևի ասել է, որ ես իրեն վախեցրել եմ, արյունլվա եմ արել` դրա համար էլ մինչև հիմա վախից լռել է: Հետն էլ, ոչ մի ակնհայտ սուտ, որը միանգամից հերքել լիներ: Աոկին շատ զգուշավոր էր: Ընդամենը մերկ ճշմարտությանն իրեն հարմար երանգներ է հաղորդել ու կատարյալ ներկայացրել: Կասկած չկար՝ նրա ձեռքի գործն էր:
Երևում էր ուսուցիչներն էլ էին կասկածանքով լցված: Բոքսով զբաղվողներն ակնհայտորեն նրանց աչքի լույսը չէին, հետն էլ իմ տեսակով էլ մի բարի պտուղ չէի: Երեք օր հետո ինձ կանչեցին ոստիկանություն: Դա արդեն ինձ ցնցեց: Գործը թքած կպցրած էր, ոչ մի ուղղակի փաստ չկար իմ դեմ, միայն ենթադրություններ էին: Բայց ոչ ոք ինձ չէր հավատում, նույնիսկ արդարամիտ ուսուցիչները չէին կարող ինձ պաշտպանել: Ոստիկանությունում ինձ ֆորմալ հարցաքննության ենթարկեցին: Ես բացատրեցի, որ Մացումոտոյի հետ գրեթե չեմ էլ խոսել: Այո, ես հարվածել եմ Աոկիին չորս տարի առաջ, բայց դա ախր սովորական կռիվ էր: Ու դրանից հետո այլևս շարունակություն չի ունեցել: Մոտավորոպես այդպես: Քննիչն ասաց, որ ըստ ասեկոսեների Մացումոտոյին ես եմ ծեծել: Ես էլ ասացի, որ սուտ է:
_ Ինչ-որ մեկը չարակամ տարածում է այդ վատ լուրերը, _ ասաց քննիչը: Բայց միայն ասաց… ավելին չէր կարող անել: Այդքան էր նրա իրավասությունը` չէ՞ որ ոչ մի ապացույց չկար, միայն՝ ենթադրություններ…
Իմ` ոստիկանություն կանչված լինելու լուրն արագ տարածվեց դպրոցում, ինչ-որ կերպ սպրդել էր, չնայած պետք է խիստ գաղտնի լիներ: Ու այդպես, բոլորը սկսեցին ինձ այլ աչքերով նայել: «Ոստիկանություն հենց այնպես չեն կանչում` ուրեմն մի բան կա»: Հիմա արդեն բոլորը համոզված էին, որ ես եմ ծեծել Մացումոտոյին:
Ես չգիտեմ ինչ ձևերով ու հնարքներով էր Աոկին հրամցրել ողջ պատմությունը, չեմ էլ ուզում իմանալ: Ամենայն հավանականությամբ զազրելի պատմություն էր ստացվել, քանի որ ոչ ոք հետս չէր խոսում: Կարծես բոլորը պայմանավորվել էին, որը բացառված չէր: Հարցերիս էլ չէին պատասխանում: Նույնիսկ նրանք` ում մտերիմ էի համարում: Բոլորը ինձանից խորշում էին, կարծես վարակիչ լինեի:
Եվ ոչ միայն աշակերտները: Ուսուցիչները նույնպես խուսափում էին ինձ հանդիպելուց: Միայն ներկա-բացակա անելիս կարդում էին ազգանունս ու վերջ: Ամենածանրը ֆիզկուլտուրայի ժամին էր: Ոչ ոք չէր ուզում ինձ իր թիմ վերցնել: Ուսուցիչն էլ ոչ մի կերպ չուզեց ինձ օգնել: Ես լռելյայն գնում էի դպրոց, լռելյայն դասի էի նստում, այդպես էլ վերադառնում տուն: Դա շարունակվում էր ամեն օր… Ի՞նչ ասեմ, ծանր օրեր էին, …մեկ շաբաթ, երկու, երեք… Ախորժակս փախել էր, նիհարել էի, սկսեցի չքնել: Պառկում էի` սիրտս այնպես էր խփում, մեկ մի բան էր միտքս գալիս, մեկ՝ մյուսը: Ի՞նչ քնել…Շուտով էլ չէի հասկանում քնած՞ եմ , թե՞ արթուն:
Սկսեցի բոքսի չգնալ: Ծնողներս արդեն անհանգստանում էին, սկսեցին հարցուփորձ անել` ամեն ինչ կարգի՞ն է: Բայց ես ոչինչ չասացի: Ամեն ինչ «կարգին է, ուղղակի մի քիչ հոգնել եմ»: Ասենք պատմեի, ի՞նչն էր փոխվելու: Նրանք ինձ ինչո՞վ կարող էին օգնել: Էդպես էլ չիմացան ինձ հետ պատահածը: Երկուսն էլ չափազանց զբաղված էին իրենց աշխատանքով ու որդու գործերով հետաքրքրվելու ժամանակ չունեին:
Դպրոցից տուն էի գալիս, փակվում սենյակումս ու բութ հայացքս հառում առաստաղին: Ոչ մի բանով չէի կարողանում զբաղվել, միայն նայում էի առաստաղին ու անկապ բաների մասին մտածում, իսկ ավելի հաճախ՝ թե ինչպես եմ ծեծելով սատկացնում Աոկիին: Մենակ եմ բռնացրել ու տալիս եմ, տալիս եմ, հո չե՜մ տալիս…Մտովի էնքա՜ն էի հարվածում, ու կրկնում՝ դու տականք ես… ու շարունակում խփել ամբողջ ուժով… Նա ճչում էր, արցունքների միջից ներողություն խնդրում, իսկ ես կանգ չէի առնում, քանի դեռ դեմքը ամբողջովին չեմ ջնջխել: Հետո քիչ-քիչ սկսում էի էդ տեսարանից զզվել: Սկզբում ոչ մի խղճի խայթ՝ «տեղն է քեզ» ու մի տեսակ հոգիս փառավորվում էր: Հետո այդ զգացումը սկսում էր հօդս ցնդել, նույնիսկ մի քանի անգամ սիրտս թափել եմ: Բավական էր մտովի սկսեի պատկերացնել էդ տեսարանը` ու էլ չէի կարողանում կանգ առնել: Արդեն չգիտեի ինչ անել:
Նույնիս մտածում էի կանգնել դասարանի առջև ու փորձել ապացուցել, որ ես ոչ մի նման բան չեմ արել: Եթե դուք կարծում եք, որ ես պատժի արժանի բան եմ արել` փաստեր ներկայացրեք: Եթե ապացույցներ չունեք` բավական է ինձ էդպես վերաբերվեք: Բայց ես զգում էի. ասենք ասեցի, ո՞վ է ինձ հավատալու: Ես չէի ուզում արդարանալ ամբոխի առաջ, ովքեր ձկնկուլի պես կուլ էին տվել Աոկիի հրամցրած սուտը: Հենց սկսեի արդարանալ ակնհայտ կդառնար իմ հուսահատությունը: Իսկ ես ոչ մի դեպքում չէի ուզում էդքան նվաստանալ:
Նման իրավիճակում ես ոչինչ անել չէի կարող, ոչ Աոկիին ծեծել, ոչ մեղադրել նրան, որ էլ որևէ մեկին համոզել: Մնում էր լռել ու սպասել: Եվս կես տարի: Կես տարուց դպրոցը կավարտենք ու ես այլևս ոչ մեկի չեմ տեսնի: Կես տարի…թե դիմանամ: Բայց արդեն երերում էի, նույնիսկ վստահ չէի` մի ամիս կքաշե՞մ, թե՞ չէ: Տանը ես սև ֆլոմաստերով նշում էի ամեն անցած օրն ու մտածում էի` «Վերջապես մեկ օր էլ անցավ, վերջապես…»: Երբեմն թվում էր, որ վերջ, ուժերս էլ չեն ներում: Երևի այդպես էլ լիներ, եթե մի հրաշալի առավոտ ճեպընթացում ես չհանդիպեի Աոկիին: Հիմա էդ մասին հիշելով` կարող եմ ասել, որ նյարդերս արդեն դավաճանում էին ինձ…
***
Վագոնը լեփ-լեցուն էր: Ինձնից երեք-չորս մարդ էն կողմ, ինչ-որ մեկի թիկունքից երևաց Աոկիի դեմքը: Մենք գրեթե դեմ դիմաց էինք կանգնած: Նա էլ ինձ նկատեց: Որոշ ժամանակ մենք սևեռուն նայում էինք իրար: Տեսքս երևի սարսափելի էր, անդադար ապրումներից ու անքնությունից: Սկզբում Աոկին նայում էր սառը հեգնանքով, կարծես ուզում էր հարցնել` «Հ՞ը, ո՞նց է»: Ես հո գիտեի, որ էս ամենը սկզբից մինչև վերջ ինքն էր սարքել: Ինքն էլ գիտեր, որ ես գիտեմ: Որոշ ժամանակ երկուսս էլ ատելությամբ նայում էինք իար: Ու աստիճանաբար ինձ մի տարօրինակ տրամադրություն համակեց: Նախկինում նման զգացում չէի ապրել: Անկասկած ես չարացած էի Աոկիի վրա: Երբեմն նույնիսկ էնպես էի ատում, որ քիչ էր մնում սպանեի նրան: Բայց լեցուն ճեպընթացում ես ոչ թե ատելություն ու չարություն զգացի, այլ տխրության ու խղճահարության պես մի բան: Մտածում էի. «Մի՞թե մարդիկ կարող են հպարտանալ էդպիսի արարքով, հրճվել ուզածին հասնելով»… Չէ, Աոկին երբեք չի կարող հասկանալ, թե ինչ է իրական հրճվանքն ու հպարտությունը: Նա մինչև մահ չի ճաշակի էն թրթիռը, որ համակում է մարմինդ: Ոմանք պարզապես էդ խորությունը չունեն: Չգիտեմ էլ ես ունեմ, թե ոչ, բայց հարցը էդ անհունությունը գիտակցելն է: Բայց նրանք դրանից էլ են զուրկ. դատարկ, անիմաստ կյանք: Միայն սրա-նրա ուշադրությունը գրավեն, աչքներին թոզ փչեն` ոչինչ չունենալով:
Էս ամենի մասին մտածելով ակնդետ նայում էի նրա աչքերին ու արդեն նրան խփելու ցանկություն չունեի: Նա ինձ համար այլևս գոյություն չուներ: Չէ, իսկապես ես էլ զարմացա, թե ոնց թեթևացա: Ու հասկացա, որ արդեն կկարողանամ դիմանալ այդ հինգ ամիսը: Արժանապատվությունս տեղն էր ընկել, ինձ համար պարզ դարձավ, որ այլևս Աոկիի նմաններն ինձ չեն սպառնա:
Զգացածս աչքերումս դրոշմված՝ նայում էի նրան: Մենք երկար զննեցինք իրար, ու նա հասկացավ, որ եթե հայացքը փախցնի` կպարտվի: Ոչ մեկս չէինք զիջում միչև հաջորդ կանգառը, բայց վերջին պահին Աոկին տեղի տվեց: Հազիվ նկատելի, բայց ես դա զգացի: Երբ երկար զբաղվում ես բոքսով, սկսում ես արագ որսալ հակառակորդիդ աչքերի շարժումը: Հակառակորդ, որի ոտքերն այլևս չեն գործում: Նա կարծում է, թե առաջվա պես գործում են, բայց դրանք արդեն չեն շարժվում: Ոտքերից հետո ուսերն են կանգնում ու էլ հարվածելու ուժ չկա: Էդպիսին էին Աոկիի աչքերը: Տարօրինակ է. ինքն էլ չգիտեր բանն ինչում է:
Էդպիսի երջանիկ պատահարն ինձ ոգեկոչեց: Սկսեցի գիշերները քնել, ախորժակս բացվեց, վերադարձա մարզումներիս: Ես ինձ համոզեցի, որ պարտվելու իրավունք պարզապես չունեմ, թույլ չեմ տա տրորել ինձ: Ու արդեն դիմացա հինգ ամիս, էդպես էլ ոչ մեկի հետ ոչ մի բառ չփոխանակելով: Ես մեղավոր չէի, մյուսներն էին սխալվել: Ամեն օր գլուխս բարձր դպրոց էի գնում ու վերադառնում տուն` արժանապատիվ:
Օձավան ավարտեց պատմությունն ու հոգոց հանեց: Ինձ առաջարկեց կրկին սուրճ խմել: Ես մերժեցի, դա արդեն չորրորդը կլիներ:
_ Նման ցնցում ապրած մարդն, էսպես, թե էնպես` կփոխվի,_ ասաց Օձավան: _ Կամ դեպի լավը, կամ դեպի վատը. Լավն էն էր, որ ես ավելի համբերատար դարձա: Էդ կես տարվա համեմատությամբ, հետագայում ինձ պատահած անհաջողություններին, անհաջողություն չես էլ ասի: Մտովի համեմատում էի կես տարվա իմ տառապանքների հետ ու սուսուփուս հաղթահարում դրանք: Ես ավելի նրբանկատ էի դարձել ուրիշների անհաջողությունների ու ցավի հանդեպ: Ես նույնիսկ մի քանի իսկական ընկեր ձեռք բերեցի: Սրանք, իհարկե, դրական կողմերն են, բայց կային և բացասական փոփոխություններ: Դրանից հետո ես դադարեցի հավատալ մարդկանց` իհարկե չի կարելի ասել, որ ես չեմ վստահում ողջ մարդկությանը: Ես և՛ կին և՛ երեխա ունեմ: Մենք հոգ ենք տանում իրար մասին, և դա առանց վստահության անհնար է: Բայց ես անընդհատ մտածում եմ, նույնիսկ ամենաանհոգ կյանքը, երբ հրաշալի ընտանիք ու հավատարիմ ընկերներ ունես` երբեք չես կարող վստահաբար ասել, թե ինչ կլինի վաղը, երբ փորձանքը դուռդ թակի ու ամեն ինչ գլխիվայր շուռ տա: Հանկարծ, հենց էնպես, մարդիկ կարող են դադարել հավատալ ձեր խոսքին: Նման բան կարող է պատահել բոլորովին անսպասելի: Ես անընդհատ էդ մասին եմ մտածում: Անցած անգամ դա կես տարուց ավարտվեց: Կրկին պատահի` չես կարող ասել որքան կտևի, ու ես չգիտեմ էլ էս անգամ կդիմանա՞մ, թե՞ ոչ: Միայն մտածելուց արդեն սարսռում եմ: Պատահում է գիշերը վեր եմ թռչում, երբ նման երազ եմ տեսնում: Ու հազվադեպ էլ չեմ տեսնում: Նման պահերի արթնացնում եմ կնոջս, գրկում նրան ու լալիս: Երկար ժամանակ չեմ հանգստանում, անտանելի է…
_ Ես Աոկիից չէ, որ վախենում եմ: Էդպիսի մարդիկ շատ կան երկնքի տակ, պետք է դրա հետ հաշտվել: Երբ նրանց հանդիպում եմ, աշխատում եմ հետները գործ չունենալ, պարզապես փախչում եմ: Այլ կերպ չի կարելի: Դրա համար խորամանկություն պետք չէ, միանգամից եմ ճանաչում նրանց: Բայց և Աոկիի կարողությունները չպետք է անտեսել. ամենքը չեն կարող համբերատար սպասել իրենց հակահարված տալու ժամին, հմտորեն օգտագործել հնարավորությունն ու խաղալ մարդկանց սրտերի հետ: Էդ ամենից սիրտս խառնում է, բայց ընդունում եմ, որ դա էլ է տաղանդ:
Իրականում ամենասարսափելին ամբոխն է, որը հալած յուղի տեղ է ընդունում Աոկիի նմանների հրամցրած սուտը: Ոչինչ չի առաջարկում, ոչինչ չի հասկանում, միայն ենթարկվում է իր հոտային բնազդին ու պարում ուրիշի գեղեցիկ հնչող ու հեշտ մարսելի երգի տակ: Նրանք մի նշույլ անգամ չեն էլ կասկածում, որ կարող են սխալված լինել. նույնիսկ չեն էլ պատկերացնում, թե որքան անհիմն ու անդառնալի կարող են վնասել ուրիշին: Իրենց արարքների համար նրանց ոչ ոք պատասխանատվության չի ենթարկելու: Սարսափելին ամբոխն է: Ես երազում ամբոխ եմ տեսնում ու համատարած լռություն: Այդ մարդիկ դեմքեր չունեն, միայն լռությունն է սառը ջրի պես ողողում ու ամեն ինչ լուծում իր մեջ: Ու ինչքան էլ ճչամ` լռության մեջ լուծվելով, մեկ է ոչ ոք ինձ չի լսում:
Այս բառերն ասելով Օձավան ձեռքերը խաչեց կրծքին ու տարուբերեց գլուխը:
Ես սպասում էի շարունակության, բայց նա ավարտեց պատմությունը:
_ Եկեք գարեջուր խմենք,_ ասաց նա քիչ լռելուց հետո:
_ Եկեք, _ հավանություն տվեցի ես: Իսկապես էլ շատ էի ուզում գարեջուր խմել:

Հունվար 1991 թ.

«Ամենասարսափելին մեր կայնքում վախը չէ: Այն միշտ կա, այն հիմա էլ տարբեր կերպարանքներով հայտնվում է մեզ, երբեմն թունավորելով մեր կյանքը: Ամենասարսափելին նրան թիկունքով շրջվելն ու աչքերը փակելն է: Այդ ժամանակ մենք ակամա նրան ենք զիջում մեր ունեցած ամենանվիրականը»:

1.Ինչո՞ւ է պատմվածքը կոչվում ,,Լռություն,,։

Կարծում եմ պատմվածքը կոչվում է ,,Լռություն,,, քանի որ մեր շրջապատում և պատմվածքում նույնպես ամեն վատ բան կատարվում է անտարբեր լռությամբ պայմաններում: Եթե չլիներ այդ լռությունը, ոչ ոք չէր տուժի: Ուսուցիչը կնկատեր իր բոլոր աշակերտներին և Մացումոտոն ստիպված ինքնասպան չէր լինի:

2.Ո՞րն է պատմվածքի գաղափարը։ 

Այս պատմվածքը շատ է սովորեցնում: Ընդհարապես կյանքում շատ դեպքեր են պատահում, երբ քեզ ատում են և այդ ատելությունը փոխանցում ուրիշներին: Մեզ սովորեցնում է զգոն լինել, ուժեղ լինել, խորը լինել և ցանկացած իրավիճակից ելք փնտրել:

Հեղինակ՝ Հարուկի Մուրակամի

Տնային

Պատրաստվել բանավոր քննարկման

1-https://emma89ayvazyangmail.wordpress.com/2024/10/13/%d5%bb%d6%80%d5%a1%d5%ae%d5%b6%d5%ab-%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a8/

2-https://emma89ayvazyangmail.wordpress.com/2024/10/06/%d5%bb%d6%80%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-2/

Պատասխանել հարցերին.

1.Ինչո՞ւ ջրածնային վառելիքն էկոլոգիապես մաքուր է համարվում:

Ջրածնային վառելիքը էկոլոգիապես մաքուր է, քանի որ նրա այրման արդյունքում արտազատվում է միայն ջուր, առանց վնասակար գազերի, ինչպիսիք են CO₂-ը:

2.Թվարկե՛ք իրենց բաղադրությունում ջրածին տարրը պարունակող մի քանի նյութ, որոնց հետ ամեն օր շփվում եք:

H2O (ջուր), H2O2 (Ջրածնի պերոքսիդ)C2H (Ացետոն), .

---

Դասարանական

Նոր թեմա

Հետևյալ  նյութերից   առանձնացրեք  օքսիդները, հիմքերը, նշեք  յուրաքանչյուրի   անվանումը.  HNO₃,  Na₂O,  Ca(OH)₂, AgNO₃,  BaO,  HCl, CO₂, Al₂O₃, NaHCO₃, Fe(OH)₂, K₂SiO_3, NaCl, H₂SO₄, MgO, NaOH, H₃PO₄, SO₃, CaCl₂, CuSO₄, Al(OH)₃. 

Օքսիդներ

1. Na₂O — նատրիումի օքսիդ
2. BaO — բարիումի օքսիդ
3. CO₂ — ածխածնի օքսիդ
4. Al₂O₃ — ալյումինի օքսիդ
5. MgO — մագնեզիումի օքսիդ
6. SO₃ — ածխաթթվային օքսիդ

Հաշվի՛ր տարրերի ՕԱ և Mr-ները:

Na2O`

(Na) = +1, (O) = -2

Mr = (2 × 23) + 16 = 46 + 16 = 62

BaO`

(Ba) = +2, (O) = -2

Mr = 137 + 16 = 153

CO2`

(C) = +4, (O) = -2

Mr = 12 + (2 × 16) = 12 + 32 = 44

Al2O3`

(Al) = +3, (O) = -2

Mr = (2 × 27) + (3 × 16) = 54 + 48 = 102

MgO`

(Mg) = +2, (O) = -2

Mr = 24 + 16 = 40

SO3`

(S) = +6, (O) = -2

Mr = 32 + (3 × 16) = 32 + 48 = 80

Միշտ պետք է արբած լինել։ Դա´ է կարևորը, միակ խնդիրը դա´ է։

Չզգալու համար ժամանակի զարհուրելի բեռը, որ ճնշում է ձեր ուսերն ու կորացնում ձեզ դեպի գետին, դուք պետք է արբեք անդադար։
Բայց ինչո՞վ։ Գինիով, պոեզիայով, առաքինությամբ, ինչով ուզում եք, միայն թե արբե´ք։
Եվ եթե երբևիցե, լինի դա պալատի աստիճանների վրա, կանաչ փոսում, թե ձեր սենյակի մռայլ մենության մեջ, դուք ուշքի գաք, զգաք, որ ձեր արբեցումն արդեն անցել է կամ անցնում է, հարցրեք քամուն, ալիքին, աստղին, թռչնին, ժամացույցին՝ այն ամենին, որ հոսում է, այն ամենին, որ երգում է, այն ամենին, որ խոսում է, հարցրեք, թե ո՞ր ժամն է, և քամին, ալիքը, աստղը, թռչունը, ժամացույցը կպատասխանեն ձեզ. «Արբելու ժամն է»…
Ժամանակի տանջահար ստրուկը չլինելու համար արբե´ք, անդադար արբե´ք։
Գինիով, պոեզիայով, առաքինությամբ, ինչով կամենաք…

1. Գրավոր մեկնաբանե՛ք ստեղծագործությունը։

Ստեղծագործությունն ասում է, որ պետք է «արբած» լինել, այսինքն՝ միշտ ոգևորված ապրել, որ չզգանք ժամանակի ծանրությունը։ Հեղինակը հուշում է, որ դա կարելի է անել տարբեր ձևերով՝ գինով, պոեզիայով կամ առաքինությամբ։ Կյանքն ավելի թեթև ու ազատ ապրելու համար՝ պետք է անդադար ոգեշնչված լինենք։

————

Ստեղծագործության ասելիքն այն է, որ կյանքն ապրել պետք է ոգեշնչված ու կրքոտ, որպեսզի չզգանք ժամանակի ծանրությունը։

ա) √2² + 2 • √2 • 1 + 1² = 2 + 2√2 + 1 = 3 + 2√2

բ) 49 — 14√6 + 6 = 55 — 14√6

գ) 2 + 2 • √6 = 5 + 2√6

դ) √5.5² — 2² = 55 — 4 = 1.5

ե) √7² — √5² = 7 — 5 = 2

զ) √6² — √2² = 6 — 2 = 4

է) 3 + 2 • √36 + 12 = 15 + 2 • 6 = 15 + 12 = 27

ը) 9 + 6√2 + 2 + 9 — 6√2 + 2 = 11 + 11 = 22

ա) 2² • √3² = 4 • 3 = 12

բ) 5² • √6² = 25 • 6 = 150

գ) 6²• √6² = 36 • 6 = 216

դ) 3² • √1.5² + (-1) = 9 • 1.5 — 1 = 12.5

ե) 9 • 2 + 4 • 3 = 18 + 12 = 30

զ) 16 • 3 = 48

է) 12 + 4√3 + 1 = 13 + 4√3

ը) 20 — 4√15 + 3 = 23 — 4√15

ա) Իմաստ չունի

բ) Իմաստ ունի

գ) Իմաստ չունի

դ) Իմաստ չունի

ե) Իմաստ ունի

զ) Իմաստ ունի

ե) Իմաստ ունի

ը) Իմաստ չունի

1. Փորձի´ր պարզել, թե ընդգծված ածականները  ո՛ր խոսքի մասի իմաստով են  գործածվել:

Անվերջ սպիտակը հոգնեցրել է, ուրիշ գույների եմ ուզում նայել: — Գոյական:

Կապույտը կբերեմ, դա քեզ շատ է սազում: — Գոյական:

Խոսում էր աշխարհի չարից  ու բարուց: — Գոյական:

Ավելի լավին  ու կատարյալին  է ձգտում: — Գոյական:

Մեղավորները կանգնել էին գլխահակ ու ամոթահար: — Գոյական:

Շատ չար խոսեց, կարծես թե մեղադրում էր բոլորին: — Մակբայ:

Կանգնել ու մեղավոր ժպտում էր: — Մակբայ:

2. Ընդգծված բառերը որտե՞ղ են գործածվել որպես կապ, որտե՞ղ` որպես այլ խոսքի մասեր (կապերն ընդգծի՛ր):

Առաջ նա բոլորովին չէր մտածում իր արարքների մասին:
Որոշել էր ծովափ գնալուց առաջ լողալ սովորել:
Մի հաստ շապիկ հագավ բաճկոնի տակից, բայց էլի մրսում էր:
Սեղանի վրա  թափթփված թղթերի ու գրքերի մեջ մի կաշեկազմ տետր կար:
Վրան խոսել էին քրոջ երեսից:
Երեսից հասկացա, որ բոլորովին էլ գոհ չէ:

3. Տրված գոյականները չորս խմբի բաժանի՛ր ըստ կազմության:

Մայրցամաք, գոյություն, գետին, ողբերգություն, գազան, նախաճաշ, ցնցում, արտասահման, ճամփա, ուժ, զոհ, նավ, նավահանգիստ, նավակ, հայրենիք, վերադարձ, մայրաքաղաք, օտարամոլություն:

1. պարզ — գետին, գազան, ցնցում, ճամփա,  ուժ, զոհ, նավ, հայրենիք

2. բարդ — Մայրցամաք, նավահանգիստ, մայրաքաղաք, նախաճաշ

3. ածանցավոր — գոյություն, արտասահման, նավակ, վերադարձ

4. բարդածանցավոր — ողբերգություն, օտարամոլություն

———

4.Տրված գոյականներից նորերը կազմի՛ր` ուհի, ստան, ոց, ություն ածանցներով:

Հայ, դպիր, այգի, բույր, ծառ, բժիշկ, պարսիկ:

ուհի — հայուհի, բժշկուհի, պարսկուհի

ստան — հայաստան, այգեստան, բուրաստան, ծառաստան, պարսկաստան

ոց — հայոց, դպրոց

ություն — հայություն, դպրություն, բժշկություն, պարսկություն

5.Տրված բայերից  ածանցավոր գոյականներ կազմի՛ր և ածանցներն ընդգծի՛ր:

Նկարել — նկարիչ, նկարչություն, նկարչական.

գրել — գրիչ, գրող, գրություն

զարթնել — զարթուն, զարթնած, զարթոնք

թափել — թափոն, թափող, թափելիք

ուսուցանել — ուսուցանող, ուսուցիչ,ուսուցարան, ուսումնարան

քերել — քերիչ, քերող, քերած

վարել — վարող, վարորդ, վարիչ,

հաճախել — հաճախորդ, հաճախություն, հաճախակի

բախել — բախիչ, բախող

հնչել — հնչող, հնչյուն, հնչուն

վազել — վազող, վազորդ, վերավազել

հանել — հանող, հանիչ, վերահանել

շարժել — անշարժություն, շարժիչ, շարժուն

մոտենալ — մոտեցում, մոտեցող, մոտեցնել

կոշտանալ — կոշտություն, կոշտացնող, կոշտացած

October 28-November 1

Lesson 1

Australia almost the champions /read the text and translate the unknown words/page 20

Grammar:adverbs

Exercises: 7/e,f page 21

Lesson 2

Read the dialogue on page 22

Exercises:10/a,b,page 23, ex.11/b,page 23

1. — Joel.
2. — Joel.
3. — Pete.
4. — Pete.
5. — Joel.
6. — Jess.

2 — e

3 — a

4 — c

5 — g

6 — b

7 — d

8 — f

“A day without your mobile phone”

Describe  what mobile phones you use and for what.

I’ve been using my smartphone for almost everything lately. It’s my go-to for staying connected with friends through social media and messaging apps. I love capturing moments with the camera—whether it’s a sunset or a fun outing. I also use it to keep track of my schedule, set reminders, and even play games during my downtime. Sometimes, I switch to my feature phone when I just want to disconnect and focus on the essentials like calls and texts. It feels refreshing to take a break from all the notifications!

Let’s collect advantages and disadvantages of mobile phones.

A day without my mobile phone – how would you feel?

Write an interesting short story: “A day without mobile phone”. It can be both imaginary and real.

! BASED ON A REAL STORY !

It was a normal school day, and I was hanging out with my friend during break. When I checked my phone for the time, I was shocked to see it was broken. At first, I didn’t mind because it was old, but then I panicked. I realized I had important notes, photos, and music on it. I started to cry, feeling overwhelmed by the thought of losing everything. My friend noticed and offered to help, making me feel a bit better knowing I wasn’t alone in this. Later that day, things got even worse. My laptop started acting up, running slow and eventually freezing completely. I tried everything I could think of to fix it, but it was no use. Frustrated, I had to tell my dad, who decided to take it to his workshop to fix it. Suddenly, I found myself without both my phone and laptop. I felt completely cut off from everything—my friends, my notes, and my favorite shows. i was feeling very bad because i had nothing to do..but i remembered that i can paint and play with my brother more so it helped, the time went and my father brought the laptop. Now i have a phone of my little brother and im happy. I wasn’t mad or sad because my parents didn’t buy a new one, i still love and care about them.

1 урок.

Взрослые часто не понимают детей, потому что видят мир не таким, каким его видят дети. В окружающих предметах взрослые видят их назначение, то, чем эти предметы полезны для них. Дети же видят лицо вещей. Они не знают, откуда эти вещи явились, кто их сделал и сделал ли кто. Дети знают, что вещи существуют, живут, и относятся к вещам, как к живым существам.

Помню себя маленьким  — четырёхлетним, может быть, трёхлетним. Вижу себя в окружении вещей, которые не только будят во мне какие-то мысли, но и действуют на мои чувства. Вот сутулый шкаф стоит, подпирая своей широкой спиной стену, погрузившись в бесконечную думу. От него не добьёшься слов. Если он и произнесёт что-нибудь на своём скрипучем, непонятном для меня языке, то лишь когда открывают дверцы, чтоб достать что-нибудь из одежды.

По сравнению со шкафом буфет  — легкомысленное существо. У него и цвет не такой серо-бурый, а с красноватым отливом. Верхние дверцы на его груди украшены деревянной резьбой. По бокам торчат выточенные из дерева шпилеобразные фигуры, напоминающие шахматных ферзей. Этот чудак буфет, наверно, воображает, что очень красиво, когда на плечах такие нелепые штуковины. На его полках хранятся сахар, печенье, варенье, иногда даже конфеты. И кофейная мельница  — её можно вертеть сколько угодно, когда никто не видит.

Словом, буфет  — существо нелепое, но компанейское, чего не скажешь о креслах. В белых чехлах, из-под которых, точно из-под платьев, торчат только кончики ножек, они похожи на чопорных дам. Они чинно сидят по углам комнаты и молчат. Чувствуется, что им до зарезу хочется поговорить. Хочется посудачить о разном, да не хочется показывать, что их могут интересовать пустые разговоры. В их обществе я чувствую себя лишним, чем-то вроде гвоздя в сапоге.

(По Н. Носову)

Вопросы к представленному тексту:

1.Почему взрослые часто не понимают детей, согласно тексту?

Взрослые часто не понимают детей, так как воспринимают предметы утилитарно, а дети видят их как живых существ.

2. Как различается восприятие предметов взрослыми и детьми?

Восприятие взрослых сосредоточено на пользе вещей, тогда как дети наделяют их характерами.

3. Как описания предметов передают эмоции автора?

Описания передают эмоции автора через одушевление предметов и их особенные черты.

4.  Как эти эмоции помогают понять внутренний мир автора?

Эти эмоции раскрывают внутренний мир автора, показывая его чувствительность и воображение.

5. Как описания предметов могут отражать культурные или социальные нормы?

Описания отражают социальные нормы, придавая предметам «взрослые» черты, как серьёзность шкафа и кресел.

6. Какие черты характера автора проявляются через его описания вещей?

Через образы вещей видны воображение и наблюдательность автора.

7. Какой урок или послание можно извлечь из текста о восприятии мира детьми и взрослыми?

Текст учит, что дети воспринимают мир живо и эмоционально, и взрослым полезно это учитывать.

Задания по представленному тексту:

1.Найдите все метафоры и сравнения в тексте. Опишите, как они помогают создать образы предметов. Например, как описание шкафа как «погружённого в бесконечную думу» влияет на восприятие этого предмета?

2. Опишите свой любимый предмет, используя стиль и приемы, подобные тем, что использует автор текста. Постарайтесь передать эмоции и восприятие предмета так, как это делает Н. Носов.

Я вижу свои наушники, которые, как два верных друга, всегда готовы меня поддержать. Их мягкие амбушюры обнимают мои уши, словно тёплые облака, укрывающие от шума внешнего мира. Чёрный шнур, извиваясь, напоминает змею, стремящуюся к музыке, а блестящий корпус отражает свет, как звёзды на ночном небе. Каждый раз, когда я надеваю их, они наполняют меня мелодиями, которые шепчут о мечтах и приключениях, заставляя чувствовать, будто я нахожусь в другом мире, полном музыки и гармонии.

3. Выпишите все необычные или трудные слова из текста и найдите их значения. Обсудите, как использование этих слов влияет на восприятие текста.

Подпирая — поддерживая, опираясь на что-то.

Чопорные — высокомерные, с претензией на важность.

Выточенные — вырезанные из материала с определённой формой.

Компанейское — общительное, склонное к общению.

Использование этих слов влияет на восприятие текста, придавая ему глубину и выразительность. Они помогают создать атмосферу, в которую погружается читатель, позволяя более ярко представить описываемые предметы и их характер.

2 урок.

Ознакомьтесь с теорией «Стили речи» и выполните задания.

Задание1: подберите пример текста к каждому стилю речи.

Разговорный стиль – используется в повседневной, неофициальной речи. Пример: «Привет! Как дела?»

Научный стиль – используется в научной литературе, чтобы передать знания. Пример: «Солнечная система состоит из восьми планет, которые вращаются вокруг Солнца».

Официально-деловой стиль – применяется в документах и официальных сообщениях. Пример: «Настоящим удостоверяется, что Иванов Иван Иванович является сотрудником компании…»

Публицистический стиль – используется в средствах массовой информации, чтобы воздействовать на общественное мнение. Пример: «Сильный дождь вызвал наводнение в нескольких районах города».

Художественный стиль – используется в литературных произведениях, чтобы выразить эмоции и создать образы. Пример: «Солнце скрылось за горизонтом, окрасив небо в тёплые оттенки оранжевого и розового».

Задание2: напишите свой собственный текст в одном из представленных стилей.

«Ой, представляешь, вчера такая история произошла! Пошла я в магазин за хлебом, а там народу — просто толпа! Думаю, ну ладно, постою, подожду. Тут подходит бабушка и спрашивает, не подскажу ли я, где сахар. Ну, конечно, я ей показала. Она мне так благодарна была, даже место в очереди уступила! Такие добрые люди всё-таки есть.

А потом, прикинь, вместо хлеба набрала кучу всего другого — шоколад, печенье, даже мороженое! Возвращаюсь домой, а хлеба-то нет. Все надо мной посмеялись. Вот так вот сходила за хлебом!»

Творческие задания:

Выберете одно из заданий и представьте его на следующем уроке.

1. Ролевая игра

• Задание: Представьте, что вы — предмет из текста (шкаф, буфет или кресло). Напишите монолог от имени этого предмета, в котором он делится своими мыслями и чувствами.

«Ну здравствуйте, меня зовут Шкаф, и я тут старожил. Стою в этом углу уже больше двадцати лет, и повидал, честно говоря, многое. Каждый день кто-то открывает мои дверцы, тянет ящики, перебирает полки… Ох, а как я устал от этих тяжёлых зимних пальто! Занимают полполаки, а потом ещё вечно застревают, когда кто-то пытается быстро достать что-то сверху. Но, знаете, мне даже это нравится. Я чувствую себя важным.

Вот маленький мальчик, хозяин дома, когда-то был совсем крохой. Прибегал и прятался у меня между полками, пока все искали его. А сейчас он уже взрослый, и приходит, чтобы взять костюм, серьёзный такой, как будто я его и не узнаю! А ещё я помню, как девочка прятала в моих ящиках свои сокровища — конфеты, секретные записки, какие-то милые безделушки. С тех пор я — хранитель их детских тайн.

Знаете, что мне особенно нравится? Когда все уходят и наступает тишина. Тогда я могу немного отдохнуть. Вспоминаю все эти моменты, все вещи, что держу в себе, все истории, которыми напитаны мои полки и дверцы. Потому что я — не просто шкаф. Я — целый мир, полный воспоминаний. И даже если когда-нибудь меня заменят на что-то новенькое и блестящее, я знаю, что останусь частью этого дома навсегда.»

Աշխատանքի նպատակը․

1․Համոզվել,որ ուսումնասիրվող շարժումը հավասարաչափ արագացող է։

2․Կարողանալ ճանապարհի և ժամանակի օգնությամբ որոշել թեք ճոռով շարժվող գնդիկի շարժման արագացումը ։

3․Հաշվելով շարժման ճանապարհը և արագացումը կարողանալ հաշվել ժամանակը։

4․Սովորողների մոտ զարգացնել փորձարարական և հաշվողական հմտությունները։

Աշխատանքը կատարելու համար սովորողը պետք է իմանա․

1․Հավասարաչափ շարժման հիմնական բանաձևերը․

V = at S = at² /2 ՝ այս բանաձևից a= 2S/t²

Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր․մետաղե ճոռ․պողպատե գնդիկ,վայրկենաչափ․մոտաղյա բաժակ,չափաժապավեն,ամրակալան։

Փորձի ընթացքը․

Ամրակալանին ամրացրեցի ճոռը,որոշակի անկյան տակ։Ճոռի հիմքին տեղավորեցի մետաղյա բաժակը։ Չափեցի ճոռի երկարությունը։Դա եղավ այն ճանապարհը(S),որը անցավ գնդիկը փորձի ժամանակ։Բաց թողեցի գնդիկը և միաժամանակ աշխատեցրի վայրկենաչափը։Երբ գնդիկը բախվեց արգելակին, կանգնեցրեցի վայկենաչափը և գրանցրի շարժման ժամանակը՝կլորացնելով վայրկյանի տասնորդական մասով։Փորձը կրկնեցի երեք անգամ և հաշվեցի չափված ժամանակների միջին արժեքը՝t=(t₁+t₂+t₃)/3:Հաշված ժամանակը ընդունեցի որպես գնդիկի շարժման ժամանակ։Վերևի բանաձևով հաշվեցի արագացումը՝ a= 2S/t²

Այժմ նույն փորձը ,նույն կերպ կրկնեցի S-ի համար ընտրելով երկու ուրիշ չափեր։

Փորձ 1.

S = 1.1 մasdasdasdasdasdasdasdasdsdt = (t₁ + t₂ + t₃)/3 = (1.2 վ + 1.2 վ+ 1.1 վ) : 3 = 1.17 վ

t₁ = 1.2 վ

t₂ = 1.2 վasdasdasdasdasdasdasdasdsda = 2S/t² = 2 x 1.1 մ/ 1.17² = 2.2/1.3689 = 1.61

t₃ = 1.1 վ

____

a = 1.61

Փորձ 2.

S = 0.5 մasdasdasdasdasdasdasdasdsdt = (t₁ + t₂ + t₃)/3 = (0.8 վ + 0.6 վ+ 0.8 վ) : 3 = 0.73 վ

t₁ = 0.8 վ

t₂ = 0.6 վasdasdasdasdasdasdasdasdsda = 2S/t² = 2 x 0.5 մ/ 0.73² = 1/0.5329 = 1.88

t₃ = 0.8 վ

_____

a = 1.88

Փորձ 3.

S = 0.25 մasdasdasdasdasdasdasdasdsdt = (t₁ + t₂ + t₃)/3 = (0.6 վ + 0.6 վ+ 0.7 վ) : 3 = 0.63 վ

t₁ = 0.6 վ

t₂ = 0.6 վasdasdasdasdasdasdasdasdsda = 2S/t² = 2 x 0.25մ/ 0.63² = 0.5/0.3969 = 1.26

t₃ = 0.7 վ

_____

a = 1.26

Կատարածս փորձերից եկա վերջնական եզրակացության,գնդիկի շարժումը թեք ճոռով———

1․հավասարաչափ է։

2․անհավասարաչափ արագացող է։

3․ հավասարաչափ արագացող է։

Եզրակացություն՝

Մենք կատարելով փորձը, հավաքելով տվյալները և հաշվարկ կատարելով պարզեցինք, որ մեր շարժումը անհավասարաչափ արագացող է, քանի որ նույն փորձի ընթացքում ամբողջ, կես և մեկ քարորդ ճանապարհի վրա ստացանք տարբեր արագացումներ:

Առաջադրանք 1

Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել .«Համաշխարհային պատմություն»/էջ 7-10-ը պատմել, էջ 10-ի հարցերը գրավոր/

Ձեռքի աշխատանք և առանձին արտադրական գործնթացների աշխատանքի բաժանման վրահիմնված ձեռարկություն:

Այս նկարում պատկերված են մարդիկ, ովքեր աշխատում են թերևս արտադրամասում կամ գործարանում՝ ձեռքով կատարելով տարբեր աշխատանքներ։ Աշխատանքային պայմանները բավականին ծանր են թվում. աշխատողները գտնվում են բաց շինության տակ, առանց պատերի, ինչը ենթադրում է, որ նրանք ենթարկվում են եղանակային պայմանների ազդեցությանը։ Նրանք աշխատում են դրսում՝ ծխացող վառարանների մոտ, ինչը նշանակում է, որ օդը ծանրաբեռնված է ծխով, և անվտանգության համապատասխան պայմաններ չկան։

Եռադաշտային համակարգը նպաստում էր բերքատվության աճին և հողերի արդյունավետ օգտագործմանը։ Հողը բաժանվում էր երեք դաշտի, որից մեկը ամեն տարի մնում էր պարապ՝ վերականգնվելու համար։ Այս համակարգն ապահովում էր ավելի կայուն բերք, նվազեցնում էր հողի սպառումը և նպաստում գյուղատնտեսության զարգացմանը։

4. Ժամանակի արտադրության տեխնիկական միջոցները ներառում էին՝

1. Ջրաղացներ՝ ջրի ուժով հացահատիկ աղալու համար,
2. Քամհարներ՝ քամու ուժը օգտագործող աղացներ,
3. Եռանդանի գրաններ՝ մետաղամշակման և ձուլման համար,
4. Սայլեր և լծասարքեր՝ ծանրաբեռ տեղափոխումների համար,
5. Հավանգներ ու մուրճեր՝ մետաղների ձևավորման համար:

Այս միջոցները նպաստում էին արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը և աշխատանքի դյուրացմանը։

5. Եռադաշտային համակարգը հողը բաժանում էր երեք մասի, որոնցից երկուսում հերթափոխով մշակաբույսեր էին աճեցնում, իսկ երրորդը թողնում էին պարապ՝ հողի բերրիությունը պահպանելու համար։

6. Առևտրային կապիտալը այն գումարներն ու միջոցներն են, որոնք օգտագործվում են բիզնեսի գործունեության համար, հատկապես ապրանքների գնման, պահեստավորման և վաճառքի գործընթացում։

7. Ապրանքային արտադրությունը գործընթաց է, որի միջոցով նյութեր վերածվում են վերջնական ապրանքների՝ վաճառքի համար։

8. Ապրանքային արտադրության աճը կարող է հանգեցնել տնտեսական զարգացման, աշխատատեղերի ստեղծման, սակայն նաև սոցիալական անհավասարության և բնապահպանական խնդիրների խորացման:

Առաջադրանք 2

«Համաշխարհային պատմություն»/էջ 11-12-ը պատմել, էջ 13-ի հարցերը գրավոր/

Կատարել  ուսումնասիրություններ.

1. Քրիստափոր Կոլումբոս
2. Ամերիգո Վեսպուչի
3. Ֆեռնան Մագելան
4. Վասկո դա Գամա

——

Քրիստափոր Կոլումբոս

• Ծնունդ: 1451, Գենուա, Իտալիա
• Մահ: 1506, Սևա, Իսպանիա
• Ուսումնասիրություն: Կոլումբոսը հայտնի է իր 1492 թվականի արշավով, երբ նա հասավ Կարակես՝ Կարբիբյան կղզիներ, և կարծում էր, որ հայտնագործել է նոր ուղի դեպի Հնդկաստան: Նրա գործերը սկսեցին եվրոպացիների քաղցրահամ ջրերի բնակեցումը Ամերիկայի համաշխարհային պատմության մեջ:

Ամերիգո Վեսպուչի

• Ծնունդ: 1454, Ֆլորենսիա, Իտալիա
• Մահ: 1512, Սևա, Իտալիա
• Ուսումնասիրություն: Վեսպուչին հաջողվեց որոշել, որ Ամերիկան՝ Կոլումբոսի բացահայտած երկրները, ինքնուրույն մայրցամաք է: 1507 թվականին, մի քարտեզագիր ի նշանավորություն նրա անունով, «ԱՄՆ» անվանեց նոր մայրցամաքը:

Ֆեռնան Մագելան

• Ծնունդ: 1480, Պորտուգալիա
• Մահ: 1521, Ֆիլիպիններ
• Ուսումնասիրություն: Մագելանը հայտնի է իր առաջին շուրջերկրյա ճամփորդությամբ, որը սկսվեց 1519 թվականին: Նրա արշավը հաստատեց, որ Երկիրը գլոբալ է, և նրա մահը տեղի ունեցավ Ֆիլիպիններում, սակայն նրա թիմը հաջողությամբ ավարտեց շրջագայությունը:

Վասկո դա Գամա

• Ծնունդ: 1460-ականներ, Պորտուգալիա
• Մահ: 1524, Ինդիա
• Ուսումնասիրություն: Դա Գաման առաջին եվրոպացի էր, ով հասել է Հնդկաստանի առափնյա քաղաքներ՝ 1498 թվականին՝ Եվրոպայի և Ասիայի միջև առևտրային ուղիները բացելով: Նրա բացահայտումները բարձրացրեցին Պորտուգալիայի տնտեսական և քաղաքական ուժը:

Այս հայտնագործողները մեծ ազդեցություն ունեցան եվրոպական մշակույթների և տնտեսական կապերի ձևավորման վրա, իսկ նրանց ուղիները փոխեցին ամբողջ աշխարհի պատմությունը: