~ Կարոլինա Եսայանի ուսումնական բլոգ ~

Պարագաներ

Բայի այն լրացումները, որ ցույց են տալիս գործողության հետ կապ ունեցող հանգամանքներ, կոչվում են պարագաներ։

Լինում են տեղի, ժամանակի, ձևի, պատճառի, նպատակի, պայմանի, չափ ու քանակի և այլն։

Տեղի պարագա

Բայական անդամի այն լրացումն է, որը ցույց է տալիս գործողության կատարման տեղը։

Պատասխանում է որտե՞ղ հարցին, արտահայտվում է տեղի մակբայով, դերանուններով, տրական , հայցական, բացառական, գործիական, ներգոյականհոլովներով և կապային կապակցությամբ։

1.     Գտի՛ր տեղի պարագաները, ընդգծի՛ր։

Ես թողել եմ հեռվում դալարագեղ այգին։

Բլուրների վրա ալիք-ալիք փռված էր մշուշը։

Քեզ եմ թողել այնտեղ, իմ սպասված երազ։

Մեր գյուղից վեր, մինչև այսօր պահպանվել է այդ շինությունը։

Հնձանի ստվերում ՝ ուռենու կողովների մեջ, սև խաղողը շողշողում էր։

Ուղիղ երկու շաբաթ Մաշտոցը գրեթե դուրս չեկավ իր կացարանից։

Կապույտ լուսավոր երկնքի տակ սլացիկ ծառեր են։

Արարատյան դաշտի հնագույն գյուղերից մեկում ապրում էր մի պատկառելի ծերունի։

Մըսր քաղաքում ապրող Մելիքը մարդիկ ուղարկեց Սասուն։

Ո՞ր նախադասության մեջ տեղի պարագա չկա

Ա․ Կանաչը անցյալ տարվա չոր խոտի տակ ծլել էր արդեն։

Բ․ Հրացանը մահակի պես ձեռն առած՝ ամեն օր նախիրը սարն էր քշում։

Գ․ Մթնաձոր տանող միակ արահետը առաջին ձյան հետ փակվում էր։

Դ․ Հովիվը բարկանում է շների վրա և նույնիսկ նրանց վրա մահակ բարձրացնում։

Ժամանակի պարագա

Ցույց է տալիս գործողության կատարման ժամանակը։

Արտահայտվում է ժամանակի մակբայներով, գոյականի տարբեր հոլովաձևերով /տրական, հայցական, բացառական, գործիական, ներգոյական/, կապային կապակցություններով, դերբայական ձևերով /համակատար դերբայ/։

1.     Գտի՛ր և ընդգծի՛ր ժամանակի պարագաները․

Խաղաղ գիշերով դու կգաս։

Փողոցն անցնելիս սայթաքեց։

Հավաքվեցին գիշերով։

Գյուղը դատարկվեց մի ակնթարթում։

Մինչև գարուն ոչ մի մարդ ոտք չի դնում անտառներում։

Սակայն Մթնաձորում այժմ էլ թավուտ անտառներ կան։

Գիշերվա հետ որսի են ելնում։

Մի երեկո խոստովանեց իր սերը։

Մասնավորող պարագայական բացահայտիչ

2.     Կետադրել, նշել տեսակը․

Ձորի երկու կողմերում՝ թավուտ անտառների մեջ, արջեր շատ են լինում։

Վաղ առավոտյան՝ ուղիղ ժամը վեցին արթնանում էր։

Երևանում՝ Աբովյան փողոցում նկարահանում է։

Հաջորդ օրը՝ շոգ կեսօրին, նա տուն վերադարձավ։ 

 Գազիմոլային ծավալ

Բազմաթիվ նյութեր սովորական պայմաններում գտնվում են գազային ագրեգատային վիճակում: Գազի ծավալը որոշվում է ոչ թե գազի մոլեկուլների սեփական չափսերով, այլ միջմոլեկուլային հեռավորություններով, ինչն էլ իր հերթին պայմանավորված է արտաքին պայմաններով՝ ճնշումով և ջերմաստիճանով:

Բազմաթիվ դիտարկումներից հետո իտալացի անվանի գիտնական Ամադեո Ավոգադրոն  1811թվին առաջարկեց մի վարկած, որն այնուհետև ապացուցվեց և ձևակերպվեց որպես Ավոգադրոյի օրենքa by:

Տարբերգազերիհավասարծավալներումարտաքինմիատեսակպայմաններում (ճնշում, ջերմաստիճան) պարունակվումենհավասարթվովմոլեկուլներ:   Գազի մոլային ծավալը (Vm) մեկ մոլ գազի ծավալն է։ Նորմալ պայմաններում այս արժեքը կազմում է 22,4 լ/մոլ: 

Որոշակի n մոլ քանակով գազի ծավալը կարող ենք հաշվել հետևյալ բանաձևի միջոցով՝

 n=V/Vm

V=n⋅Vm

Խնդիրներ

1. Ստորև բերված շարքերից որու՞մ են ներկայացված սովորական պայմաններում գազային ագրեգատային վիճակում գտնվող նյութերի անվանումները:Ընտրի՛ր ճիշտ պատասխանը. 

քլորաջրածին, քլոր, քրոմ

ջրածին, քլորաջրածին, քլոր

քլոր, հիպոքլորային թթու, քլորակիր

2. Թվարկված նյութերից ընտրի՛ր այն նյութը, որի ծավալն առավել կփոփոխվի ճնշման չափավոր փոփոխության դեպքում:

ավազ 

ոսկի 

նեոն 

անագ

3. Որքա՞ն է   61 մոլ քանակով ջրածին գազի զբաղեցրած ծավալը (լ) նորմալ պայմաններում:

n = 61 մոլ

Vm = 22,4

V = n x Vm = 61 x 22.4 = 1,366.4

4.Որքա՞ն է   22 մոլ քանակով  թթվածին  գազի զբաղեցրած ծավալը (լ) նորմալ պայմաններում:

n = 22 մոլ

Vm = 22.4

V = n x Vm = 22 x 22.4 = 492.8

5. Տրված շարքից ընտրի’ր այն նյութերը, որոնք միևնույն պայմաններում զբաղեցնում են հավասար ծավալներ:

3 մոլNO2

V = n x Vm = 3 x 22.4 = 67.2

3 մոլNa

3 մոլHe

V = n x Vm = 3 x 22.4 = 67.2

3 մոլFe

Որոշի՛ր ի՞նչ ծավալ (լ, ն.պ.)  կզբաղեցնի 6 մոլ նյութաքանակով ջրածինը  (H2) 

V = ?

n = 6 մոլ

Vm = 22.4

V = 6 x 22.4 = 134.4

———

Հաշվիր 63 գ զանգվածով ջրի նյութաքանակը

n = ?

M (H2O) = 18

m = 63 գ

n = m/M = 63/18 = 3.5

Որոշիր ամոնիակի 5.1 գ զանգվածով նմուշում պարունակվող մոլեկուլների թիվը:

M (NH3) = 17

m = 5.1 գ

n = ?

n = m/M = 5.1/17 = 0.3

N = n x Na = 0.3 x 6.02 x 10²³ = 1.806 x 10²³

Գիտելիքն ընդամենը գործիք է։ 

1. Առանձնացրե՛ք հետաքրքիր մտքերը և մեկնաբանեք։ 

Գիտելիքը միայն գործիք է: Իսկ ինչի՞ն է ծառայում այդ գործիքը: Որպեսզի հասնեն իմաստնության: Եվ այդ ինտելեկտուալ ճամփորդությունը, որը մենք անվանում ենք գիտելիք, սկսում և ավարտվում է մեր մտքում: Իմաստությունը սկսվում և ավարտվում է մեր սրտում:

Այս հատվածը ցույց է տալիս, որ գիտելիքը ինքնին նպատակ չէ, այլ միջոց՝ հասնելու ավելի բարձր արժեքի՝ իմաստության։ Գիտելիքը միտքի մակարդակում է ձևավորվում, սակայն դրա իսկական արժեքը բացահայտվում է միայն այն ժամանակ, երբ այն հասնում է սրտին։ Այսինքն՝ գիտելիքը պետք է կիրառվի բարի գործերի համար, որպեսզի վերածվի իմաստության։

Սերն ամենից առաջ հարաբերություն է ինքդ քո նկատմամբ: Սիրո ամբողջ իմաստը բաց լինելու կարողությունն է:

Սա շատ խորիմաստ միտք է, որը ցույց է տալիս, որ իրական սերը սկսվում է ինքնընդունումից։ Եթե մարդը չի կարողանում սիրել ու ընդունել ինքն իրեն, դժվար կլինի սիրել ուրիշներին։ Բաց լինելը սիրո հիմքն է. առանց բաց լինելու և անկեղծության հնարավոր չէ կառուցել ամուր և ջերմ հարաբերություններ։

1. Կետադրի՛ր:

Մենք՝ ես ու Ցոլակը մտանք բակ:
Ընկերներս՝ գլխաբաց չթե հասարակ շապիկով երկու տղա քայլում էին գետափով:
Ես ու իմ ընկերը Անդոն, հաց ենք տանում նրա հոր՝ բրուտ Ավագի համար:
Կարմիր շորերով աղջիկը՝ այդ բարձրահասակ երեխան, հեռացավ կտուրից ու մոտեցավ աղջիկներին:
Մուխի մեջ երևաց ոսկե ծամիկներով Ազնոն՝ դուստրը իմ վաղեմի ծանոթի:
Քամին՝ աշխարհի հզոր ու անսանձ ոգին, վայրագ ուժով խառնեց- պղտորեց գետի անշարժ ջրերը:
Մեր՝ երեխաներիս աչքը չէր հեռանում արագիլներից:
Ամենավերին աստիճանին կանգնած էր իմ բարեկամը՝ Բաֆուտի Ֆոնը:
Ծառերից՝ հազարամյա կաղնիներից կանցնես ու կտեսնես փնտրածդ հյուղակը:

2. Նայի՛ր օրինակին և ընդգծված որոշիչ բառակապակցությունը փոխարինի՛ր որպես կամ  իբրև կապերով կազմվող բացահայտիչներով: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:

Օրինակ`

Կոշիկի դատարկ տուփի  նման տունը ինչ-որ մեկի կողմից մոռացվել էր այդ հեռավոր բլրի վրա: 1. Որպես կոշիկի դատարկ տուփ՝  տունն ինչ-որ մեկի կողմից մոռացվել էր այդ հեռավոր բլրի վրա:
 2. Տունը` որպես կոշիկի դատարկ տուփ, ինչ-որ մեկի կողմից մոռացվել էր այդ հեռավոր բլրի վրա:

Նավի հսկա թրի նմանվող սուր քթամասը ճեղքում էր ջուրը:

Որպես հսկա թրի սուր քթամաս՝ նավը ճեղքում էր ջուրը:

Ապահով թաքստոցի նմանվող այդ տակառը կատվին շատ էր փրկել:

Որպես ապահով թաքստոց՝ տակառը կատվին շատ էր փրկել:

Մութ վարագույրի նմանվող անտառը թաքցնում էր այդ հսկա կենդանիների բախումը, բայց ձայները լսվում էին:

Որպես մութ վարագույր՝ անտառը թաքցնում էր  այդ հսկա կենդանիների  բախումը, բայց ձայները լսվում էին:

Սպիտակ բրդի եթերային ծվենների նման  ամպերը սահում էին մեր գլխի վրայով

Որպես սպիտակ բրդի եթրային ծվեններ՝ ամպերը սահում էին մեր գլխի վրայով:

Տարօրինակ արձանների նմանվող ժայռերը կանգնել էին
քամուն հանդիման:

Որպես տարօրինակ արձաններ՝ ժայռերը կանգնել էին քամուն հանդիման:

Այդ վայրերի միակ տիրակալի նման  քամին շեփորում ու գոռգոռում էր ժայռերի ծերպերում:

Որպես այդ վայրերի միակ տիրակալ՝ քամին շեփորում ու գոռգոռում էր ժայռերի ծերպերում:

3. Նախադասությունն ընդարձակիր` կետերի փոխարեն  որպես ի՞նչ, իբրև ի՞նչ, որպես ո՞վ, իբրև ո՞վ հարցերին պատասխանող բացահայտիչներ գրելով:

Էլիասը՝ որպես տեղացի, ինձ բացատրում էր ճանապարհը:
Անտառը` իբրև խավար, մռայլ ու գժկամ տեսք ուներ:
Թռչունի առաջին ճիչը`որպես գարնան ավետաբեր, չափազանց զարմացրեց մեզ:
Իսկ այդ արձակ տարածության մեջ արձանն էր`որպես ուղղենիշ:
Պահակը`որպես հսկիչ, որոշեց ինձ մենակ չթողնել:
Ներողամիտ հայացքով նրանց խուճապին ու իրարանցմանը հետևում էր հավաստին`իբրև ղեկավար:
Հարցերին պատասխանող պարոնը`իբրև գիտակ, անցավ հավաքվածների միջով ու մոտեցավ մեքենային:

Ներգործող խնդիր

Ներգործող խնդիրը ցույց է տալիս այն առարկան, որի կատարած գործողությունն իր վրա կրում է ենթական։

Ներգործող խնդիրը դրվում է բացառական հոլովով, սեռական հոլովով և կողմից կապով։ Ներգործող խնդիր պահանջում են կրավորական սեռի բայերը։

1.       Տրված նախադասություններում ընդգծել ներգործող խնդիրները․

Ես անչափ հուզվել էի ծնողներիս անակնկալ այցից։

Երիտասարդի համազգեստը կարվել էր Թիֆլիսիսց հրավիրված դերձակի կողմից։

Երկինքը միանգամից ծածկվեց ամպերով։

Փողոցները փակվել էին մեքենաներով։

Նամակը բարձրաձայն կարդացվեց պապի կողմից։

2.       Նախադասությունները դարձրո՛ւ ներգործող անուղղակի խնդրով։

Սիմոնը արագ հինգ դիմում լրացրեց։

Հինգ դիմում արագ լրացվեց Սիմոնի կողմից:

Քամին հալածում էր մառախուղի թանձր քուլաները։

Առախուղի թանձր քուլաները հալավում էին քամուց:

Զինվորները բերում էին Զոհրակին։ 

Զոհրակը բերվում էր զինվորների կողմից:

Միջոցի խնդիր

Այն առարկան, որի միջոցով կամ որով կատարվում է գործողությունը, կոչվում է միջոցի անուղղակի խնդիր։

Միջոցի անուղղակի խնդիրը դրվում է գործիական հոլովով և պահանջում է ումով, ինչով հարցերը։

Միջոցի անուղղակի խնդիրը արտահայտվում է նաև սեռական հոլովի և միջոցով, ձեռքով կապական բառերի կապակցությամբ, օրինակ՝ Նա իր վատ գործերն անում էր ուրիշների միջոցով։

2.       Գտի՛ր միջոցի անուղղակի խնդիրները։

Արմենը քարերով ամրացրել էր իր նկուղը։

Ձին թռչում էր, ոտքերով դոփում գետինը։

Ծանոթների միջոցով նա վերջապես տեղավորվեց լավ աշխատանքի։

Աղջկա վարսերը կապված էին ժապավենով։

Հավաքվածները կռվում էին քարերով ու փայտերով։ 

ա) a⁴/b⁴

բ) c⁹/d⁹

գ) 64b³/125p³

դ) 32m⁵/243k⁵

ե) 64x⁸/81y¹⁴

ա) x³/y⁶. y⁵ = x³/y

բ) -a¹⁵/b⁵ . b⁴ = -a¹⁵/b

գ) -c⁹/d¹² . d⁷ = -c⁹/d⁵

դ) m²¹/n¹² . n⁸ = m²¹/n⁴

ե) -p⁹k¹²/z⁹ . z⁹/p⁵ = -p⁴k¹²

ա) b¹⁵/a⁹ : a⁶ . b¹⁰ = b²⁵/a¹⁵

բ) m²⁰/c¹⁰ : c⁷ . m⁶ =m²⁶/c¹⁷

գ) p²⁴/d²¹

դ) k¹³/e¹⁵

ե) p¹⁰/x

ա) a⁴b²

բ) c³d¹²

գ) e²⁷k⁴⁵

դ) -m-³⁰n¹⁰

ե) 1/64k⁶p⁶

ա) 81y⁷x⁹

բ) p⁷/3a⁴

գ) 15b⁵y⁵

դ) 5c⁹m³/4

Է. Ղազարյանի դասագրքից էջ115-ից մինչև էջ121և124-ից-134Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս II  >>-ից էջ9-ից մինչև էջ17

Տարբերակ 1

1.(2) Ջերմաքանակ անվանում են ներքին էներգիայի այն մասը, որը …

Պատ.՝մարմինը ստանում կամ կորցնում է ջերմահաղորդման ժամանակ:

II.(1) Ի՞նչ միավորներով է չափվում մարմնի ներքին էներգիան.

Պատ.՝ Ջ, կՋ:

III. (2) Ի՞նչ է նշանակում՝ ցինկի տեսակարար ջերմունակությունը 380 Ջ/(կգ°C) է։ Դա նշանակում է, որ

Պատ.՝ 1կգ զանգվածով ցինկը 1°C տաքացնելու համար պահանջվում է 380Ջ էներգիա:

IV.(3) Հավասար զանգվածներով ջրին, սպիրտին, կերոսինին և բուսական յուղին հաղորդվում են հավասար ջերմաքանակներ : Հեղուկներից ո՞րի ջերմաստիճանը ավելի շուտ կմեծանա.

Պատ.՝ բուսական յուղինը:

V.(3) Նույն տրամագծով և հավասար զանգ-վածներով կապարե, արույրե, երկաթե և անագե գլանները տաք ջրի մեջ տաքաց-վում են մինչև միևնույն ջերմաստիճանը։ Այնուհետև գլանները տեղադրվում են պարաֆինե սալի վրա: Երբ գլանները սառչում են մինչև սենյակային ջերմաստի-ճանը, նրանց տակ պարաֆինի որոշ մասը հալվում է։ Նկարի վրա ո՞ր համարով է նշված երկաթե գլանը.

Պատ.՝ առաջին:

Տարբերակ 2

1.(2) Ի՞նչն են անվանում տեսակարար ջերմունակություն.

Պատ.՝ Ջերմության այն քանակը, որն անհրաժեշտ է նյութի 1կիլոգրամի ջերմաստիճանը 1°C – ով փոփոխելու համար։

II.(2) Մարմինը տրված չափովտաքացնելու համար անհրաժեշտ ջերմաքանակը կախված է .

Պատ.՝ նյութի տեսակից, նրա զանգվածից և ջերմասիճանի փոփոխությունից:

III (1) Ինչպե՞ս է անվանվում այն ջերմաքանակը, որն անհրաժեշտ է տվյալ նյութի 1կիլոգրամի ջերմաստիճանը 1°C – ով փոփոխելու համար.

Պատ.՝ այդ նյութի տեսակարար ջերմունակություն:

IV. (3) Բաժակների մեջ լցվում են հավասար զանգվածներով և նույն ջերմաստիճանի ջուր, սպիրտ, կերոսին և բուսական յուղ։ Հեղուկների մեջ գցվում է նույն զանգվածով և մինչև նույն ջերմաստիճանը տաքացրած ավազ: Ավազի ջերմաստիճանը բարձր է հեղուկների ջերմաստիճանից։ Հեղուկներից ո՞րը կունենա ամենացածր ջերմաստիճանը.

Պատ.՝ բուսական յուղը:

V.(3) Նույն տրամագծերով և հավասար զանգվածներով արույրե, երկաթե և անագե գլանները տաքացվում են տաք ջրում, մինչև միևնույն ջերմաս-տիճանը, որից հետո հանվում են և դրվում պարաֆինե սալի վրա: Երբ գլանները սառչում են մինչև սենյակային ջերմաստիճանը, նրանց տակ գտնվող պարաֆինի մի մասը հալվում է։ Նկարի վրա ո՞ր համարով է նշված կապարե գլանը.

Պատ.՝ երկու:

Տարբերակ 3

1.(2) Ի՞նչ է ջերմաքանակը։

Պատ.՝ ներքին էներգիայի այն քանակն է, որը անհրաժեշտ է նյութը 1°C տաքացնելու համար:

II.(1) Ի՞նչ միավորներով է չափում ջերմաքանակը.

Պատ.՝ Ջ, կՋ:

III. (2) Ի՞նչ է նշանակում՝ պղնձի տեսակարար ջերմունակությունը 380 Ջ/(կգ°C) է։ Դա նշանակում է, որ … էներգիա

Պատ.՝ 1կգ զանգվածով պղինձը 1°C տաքացնելու համար պահանջվում է 380Ջ:

IV. (3) Հավասար ջերմաստիճաններ ունեցող ջուրը, սպիրտը, կերոսինը և բուսական յուղը լցվում են մինչև միևնույն ջերմաստիճանը տաքացրած ալյումինե անոթների մեջ։ Հեղուկների զանգվածները և անոթների զանգվածները հավասար են։ Երբ ջերմափոխանակությունը դադարի, հեղուկներից ո՞րը կունենա ամենաբարձր ջերմաստիճանը.

Պատ.՝ բուսական յուղը:

V.(3) Միատեսակ տրամագիծ և զանգված ունեցող կապարե, արույրե, երկաթե և անագե գլանները տաքացվում են տաք ջրի մեջ մինչև միևնույն ջերմաստիճանը։ Այնուհետև գլանները հանվում են հեղուկների միջից և դրվում պարաֆինե սալի վրա: Երբ գլանները սառչում են մինչև սենյակային ջերմաստիճանը, նրանց տակ պարաֆինի որոշ մասը հալվում է: Նկարի վրա ո՞ր համարով է նշված արույրե գլանը.

Պատ.՝ երրորդ:

Տարբերակ 4

1.(2) Ի՞նչ է ներքին էներգիան:

Պատ.՝ Մարմինը կազմող մասնիկների կինետիկ և պոտենցիալ էներգիանների գումարն է։

II.(1) Ի՞նչ միավորներով է չափվում տեսակարար ջերմունակությունը.

Պատ.՝ Ջ/կգ°C, կՋ/կգ°C

III. (2) Ի՞նչ է նշանակում՝ արույրի տեսակարար ջերմունակությունը 380 Ջ/(կգ°C) է :

Դա նշանակում է, որ տաքացնելու համար …. էներգիա։

Պատ.՝ 1կգ զանգված ունեցող արույրը 1°C – ով …պահանջվում է 380Ջ:

IV. (3) Հավասար զանգվածներով և նույն սկզբնական ջերմաստիճան ունեցող ջուրը, սպիրտը, կերոսինը և բուսական յուղը միաժամանակ սկսվում են տաքացվել սպիրտայրոցների վրա։ Սպիրտայրոցները յուրաքանչյուր միավոր ժամանակում անջատում են միատեսակ ջերմաքանակներ։ Նույն ժամանակամիջոցում ո՞ր հեղուկի ջերմաստի-ճանը ավելի շատ կբարձրանա (ո՞ր հեղուկը ավելի արագ կտաքանա).

Պատ.՝ բուսական յուղը:

V.(3) Միատեսակ տրամագիծ և զանգված ունեցող կապարե, արույրե, երկաթե և անագե գլանները տաքացվում են տաք ջրի մեջ մինչև միևնույն ջերմաստիճանը։ Այնուհետև գլանները հանում են հեղուկների միջից և դրվում պարաֆինե սալի վրա։ Երբ գլանները սառչում են մինչև սենյակային ջերմաստիճանը, նրանց տակ պարաֆինի որոշ մասը հալվում է: Նկարի վրա ո՞ր համարով է նշված անագե գլանը.

Պատ.՝ չորորդ:

Կատարել․Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս II  >>-ից էջ17ից մինչև էջ19

Տարբերակ 1

1.(1) Որքա՞ն ջերմաքանակ կպահանջվի 1գ զանգված ունեցող արույրի ջերմաստիճանը 1°C – ով բարձրացնելու համար.

m = 0.001 կգ

t = 1°C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = ?

 Q = c x m x t

Q = 0.001 կգ x 1°C x 380 Ջ/կգ°C

Q = 0.38 Ջ

Պատ.՝ 2:

II. (1) Որքա՞ն ջերմության քանակ կպահանջվի 250 գ արույրի ջերմաստիճանը 1°C – ով տաքացնելու համար.

m = 0.25 կգ

t = 1°C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = ?

Q = c x m x t

Q = 380 Ջ/կգ°C x 0.25 կգ x 1°C = 95 Ջ

Պատ.՝ 3:

III. (2) Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կպահանջվի 250 գ արույրի ջերմաստիճանը 20°C – ից մինչև 620°C բարձրացնելու համար.

m = 0.25 կգ

t1 = 20°C

t2 = 620°C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = ?

Q = c x m x (t2 — t1)

Q = 95 x 600 = 57000 Ջ = 57 կՋ

Պատ.՝ 5:

IV. (4) Ինչքա՞ն ջերաքանակ կպահանջվի 0,5 կգ զանգված ունեցող ջուրը 20°C -ից մինչև 21°C տաքացնելու համար.

c = 4200 Ջ/կգ°C

m = 0.5 կգ

t1 = 20°C

t2 = 21°C

__

Q = ?

Q = 2100 x 1 = 2100 Ջ = 2.1 կՋ

Պատ.՝ 1:

V.(5) 50գ զանգված և 20°C ջերմաստիճան ունեցող ալյումինե գդալը իջեցվում է 70°C ջերմաստիճանի շատ մեծ զանգվածով տաք ջրի մեջ : Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կստանա գդալը, եթե համարենք, որ ջերմա-փոխանակության արդյունքում ջրի ջերմաստիճանը գործնականում չի փոխվում.

m = 0.05 կգ

t1 = 20°C

t2 = 70°C

c = 920 Ջ/կգ°C

c2 = 4200 Ջ/կգ°C

__

Q1 = 46 x 20 = 920 Ջ

Q2 = 210 x 70 = 14700 Ջ

14700 — 920 = 13780 Ջ = 138 կՋ

Պատ.՝ 3:

VI. (6) Քանի՞ աստիճանով կտաքանա 40 գ զանգված ունեցող ցինկե գդալը, եթե նրան հաղորդվի 760 Ջ էներգիա.

m = 0.04 կգ

c = 380 Ջ/կգ°C

Q = 760 Ջ

__

t = ?

t = Q/mc

t = 760/15.2 = 50 °C

Պատ.՝ 3:

Տարբերակ 2

I. (1) Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կտա շրջապատին 1կգ զանգված ունեցող պղինձի կտորը, եթե նրա ջերմաստիճանը իջնի 1°C – ով.

m = 1 կգ

c = 380 Ջ/կգ°C

t = 1°C

__

Q = ?

Q = 380 Ջ

Պատ.՝ 3:

II (1) Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կտա շրջապատին 5կգ զանգված ունեցող պղնձի կտորը, եթե նրա ջերմաստիճանը իջնի 1°C — ով.

m = 5 կգ

t = 1°C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = 380 x 5 = 1900 Ջ

Պատ.՝ 1:

III. (2) Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կտա շրջապատին 5կգ զանգված ունեցող պղնձի կտորը 715°C -ից մինչև 15°C սառչելիս.

m = 5 կգ

t1 = 15°C

t2 = 715°C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = ?

Q = 1900 x 700 = 1330000 Ջ = 1330 կՋ

Պատ.՝ 4:

IV. (4) Ինչքա՞ն ջերմաքանակ պետք է հաղորդել 1կգ ջրին, որպեսզի նրա ջերմաստիճանը 20° C –ից հասնի 70°C.

m = 1 կգ

c = 4200 Ջ/կգ°C

t1 = 20 °C

t2 = 70 °C

__

Q = ?

Q = 4200 x 50 = 210000 Ջ = 210 կՋ

Պատ.՝ 4:

V.(5) 3 կգ զանգված ունեցող երկաթե արդուկը էլեկտրական ցանցին միացնելիս 20°C – ից տաքացվում է մինչև 120°C: Ինչքա՞ն -ջերմաքանակ ստացավ արդուկը.

m = 3 կգ

c = 460 Ջ/կգ°C

t1 = 20 °C

t2 = 120 °C

__

Q = 1380 x 100 = 138000 Ջ = 138 կՋ

Պատ.՝ 3:

VI.(6) Ի՞նչ զանգվածով ջուր կարող ենք տաքացնել 15°C-ից մինչև 45°C դրա համար ծախսելով 1260 կՋ էներգիա.

t1 = 15 °C

t2 = 45 °C

c = 4200

Q = 1260 կՋ

__

m = ?

m = Q/c(t2 — t1)

m = 1260000/126000 = 10 կգ

Պատ.՝ 1:

Տարբերակ 3

1.(1) Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կպահանջվի 1 կգ ցինկը 1° C – ով տաքացնելու համար.

m = 1 կգ

t = 1° C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = 380 Ջ:

Պատ.՝ 3:

II. (1) Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կպահանջվի 10 կգ ցինկը 1°C — ով տաքացնելու համար.

m = 10 կգ

t = 1° C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = 3800 Ջ:

Պատ.՝ 5:

III. (2) Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կպահանջվի 10 կգ ցինկը 17 °C-ից մինչև 167 °C տաքացնելու համար.

m = 10 կգ

t1 = 17° C

t2 = 167° C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = 3800 x 150 = 570,000 Ջ = 570 կՋ:

Պատ.՝ 2:

IV. (4) Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կանջատվի 10 լ ջուրը 16 °C— ից մինչև 15 °C սառչելիս.

m = 10 լ = 10 կգ

t1 = 15°C

t2 = 16°C

c = 4200 Ջ/կգ°C

__

Q = 42000 x 1 = 42000 Ջ = 42 կՋ:

Պատ.՝5:

V.(5) 100գ զանգված ունեցող պղնձե դետալը պետք է տաքացնել 25°C ից մինչև 525 °C: Դրա համար ինչքա՞ն ջերմաքանակ կպահանջվի.

m = 0.1 կգ

t1 = 25°C

t2 = 525°C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = 38 x 500 = 19000 Ջ = 19 կՋ

Պատ.՝ 2:

VI. (6) Քանի՞ աստիճանով կիջնի 100 լ ջրի ջերմաստիճանը, եթե ջուրը շրջապատին հաղորդի 1680 կՋ էներգիա.

m = 100 լ = 100 կգ

c = 4200 Ջ/կգ°C

Q = 1680 կՋ

__

t = ?

t = Q/mc

t = 1680000/420000 = 4°C

Պատ.՝ 4:

Տարբերակ 4

1.(1) Ի՞նչ ջերմաքանակ է անհրաժեշտ 1կգ պղինձը 1° C- ով տաքացնելու համար.

m = 1 կգ

t = 1° C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = 380 Ջ:

Պատ.՝ 3:

II. (1) Ի՞նչ ջերմաքանակ է անհրաժեշտ 100գ պղինձը 1°C- ով տաքացնելու համար.

m = 0.1 կգ

t = 1° C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = 380 x 0.1 = 38 Ջ:

Պատ.՝ 4:

III. (2) Ի՞նչ ջերմաքանակ է անհրաժեշտ 100գ պղինձը 15°C-ից մինչև 85°C տաքացնելու համար.

m = 0.1 կգ

t1 = 15° C

t2 = 85° C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = 38 x 70 = 2660 Ջ = 2.7 կՋ:

Պատ.՝ 3:

IV. (4) Ի՞նչ ջերմաքանակ կստանա մարդը, եթե խմի 200գ թեյ, որի ջերմաստիճանը 46,5° C է. Մարդու մարմնի ջերմաստիճանը 36,5°C է.

m = 0.2 կգ

t1 = 36.5° C

t2 = 46.5° C

c = 4200 Ջ/կգ°C

__

Q = 840 x 10 = 8400 Ջ = 8.4 կՋ:

Պատ.՝ 3:

V.(5) 250 գ զանգված ունեցող պղնձե զոդիչի ջերմաստիճանը 200°C-ից իջնում է մինչև 150°C: Հաշվեք այն ջերմաքանակը, որ այդ ընթացքում զոդիչը կտա շրջապատին.

m = 0.25 կգ

t1 = 150° C

t2 = 200° C

c = 380 Ջ/կգ°C

__

Q = 95 x 50 = 4750 Ջ = 4.8 կՋ:

Պատ.՝ 1:

VI. (6) Ի՞նչ զանգվածով ջուր կարելի է տաքացնել 10° C-ից մինչև 60° C նրան հաղորդելով 210 կՋ էներգիա.

t1 = 10° C

t2 = 60° C

c = 4200 Ջ/կգ°C

Q = 210 կՋ

__

m = Q/c(t2 — t1)

m = 210000/210000 = 1 կգ

Պատ.՝ 5:

5 -8 мая 8 класс

Самостоятельная работа

Ответы на вопросы:

1.Как звали царя, которому афиняне  должны были отправлять на убой семь юношей и семь девушек?

Царя, которому афиняне  должны были отправлять на убой семь юношей и семь девушек звали Минос

2.Какого бога называли «громовержец»?

Бога «громовержец» называли Зевфса.

3.Какой мифологический герой убил Минотавра?

Минотавра убил Тесей

4.Этот  титан украл у богов огонь, чтобы отдать его людям. Кто он?

Прометей украл у богов огонь, чтобы отдать его людям.

5.Кто такой Аид?

Аид Покровитель царство мертвых.

6. Герой, совершивший 12 подвигов.

Герой совершивший 12 подвигов Геракл.

      7.Где обитало чудовище с головой быка и телом человека?

На острове крита обитало чудовище с головой быка и телом человека.

      8.Бог морей и океанов. Кто он?

Бог морей и океанов Посейдон.

      9. С её приходом на Землю начинается весна.

С приходом Персефоны на Землю начинается весна.

10.Чудовище с головой быка и телом человека, обитавшее в критском Лабиринте?

Минотавр это чудовище с головой быка и телом человека.

11. Как звали древнегреческую богиню любви и красоты?

Древнегреческую богиню любви и красоты звали Афродита.

12.  Кто был богом войны в греческой мифологии?

Арес  был богом войны в греческой мифологии.

13.  Как называется гора, на которой жили древнегреческие боги?

Гора на которой жили древнегреческие боги называется Олимп.

14. Какая богиня была олицетворением мудрости и военной стратегии?

Богиня Афина олицетворением мудрости и военной стратегии.

15. Как назывался корабль, на котором Ясон отправился за золотым руном?

Корабль назывался Арго, на котором Ясон отправился за золотым руном

16.Кто приговорен  вечно вкатывать на гору тяжёлый камень, который скатывался опять вниз?

Сизиф приговорен вечно вкатывать на гору тяжёлый камень.

Выберите правильное значение фразеологического оборота.

1.Что означает фразеологизм   ,,  Открыть ящик  Пандоры»?

а. источник бедствий

б. радостное ожидание

в. золотые украшения

2. Что означает фразеологизм      ,, Сизифов труд»?

а. бить баклуши

б.заварить кашу

в.бесполезный труд

3. Что означает фразеологизм   ,, Нить Ариадны»?

а. нить для прошивки документов

б. зубная нить

в. путеводная нить

4.  Что означает фразеологизм   ,, Авгиевы конюшни»?

а.грязь

б.чистота

в.уборка помещения

5.  Что означает   фразеологизм   ,, Золотой дождь»?

а.  потоп

б. большое богатство

в. Украшение

6. Что означает   фразеологизм   ,,Кануть в Лету»?

а) утонуть в проблемах

б) смерть

в) исчезнуть без следа

7.  Что значит фразеологизм «Петь дифирамбы»?

а)заниматься бессмыслицей

б)унижать кого-то

в)восхвалять кого-то

8. Что значит фразеологизм «Под эгидой»?

а) под ограничениями

б) в рабстве

в) под защитой

9. Что означает   фразеологизм   ,,Рог изобилия»?

а) музыкальный инструмент

б) твердый отросток у некоторых животных

в) большое богатство, изобилие

10. Что означает   фразеологизм   ,,Ахиллисова пята»?

а) болезнь

б) сухожилие на пятке

в) уязвимое, слабое место

11.Найди точное определение фразеологизма.

а) Фразеологизм – это крылатое выражение

б) Фразелогизм – это устойчивое сочетание слов, имеющее значение одного слова или целого предложения

в) Фразелогизм – это предложение

2-я часть

Написать эссе-рассуждение на тему ,,Фразеологизмы из мифов»

1. Нить Ариадны

2. Ящик Пандоры

3. Сизифов труд

4.Золотое руно

Золотое руно это миф о Ясоне и его друзьях аргонавтах. Они отправились в далёкую страну Колхиду, чтобы найти Золотое рунo.

Золотое руно это волшебная шкура золотого барана. Но получить его было очень трудно. Шкуру охранял дракон, и Ясону пришлось пройти много испытаний.

Золотое руно не просто вещь. Оно символ мечты. Каждый человек хочет чего-то достичь в жизни. Хорошо учиться, стать художником, спортсменом, найти друзей или семью. Но мечты не даются легко. Нужно стараться, быть смелым, не бояться трудностей. Ясон не сдался, и поэтому у него получилось.

Իրականացնել «Ֆիզիկական երևույթները կյանքում»  և Նախագիծ՝ Ջերմոց նախագծերը

 Թեման․Տեսակարար ջերմունակություն:Ջերմային հաշվեկշռի հավասարումը։Նյութի ագրեգատային վիճակները։Բյուրեղային մարմինների հալումն ու պնդացումը:

Դասարանում քննարկվող հարցեր․

Բլոգում պատասխանել ներքոհիշյալ հարցերին.

1.Ինչ է ջերմաքանակը

Ջերմաքանակը մարմնի ստացած կամ տված ջերմության չափն է։

2.ինչ միավորներով է արտահայտվում ջերմաքանակը միավորների ՄՀ-ում:

Միջազգային միավորների համակարգում (ՄՀ) ջերմաքանակը չափվում է ջոուլով (Ջ)։

3.Որ դեպքում է ավելի շատ ջերմաքանակ պահանջվում ՝նույն զանգվածի գոլ,թե եռման ժամանակ:

Եռման ժամանակ ավելի շատ ջերմաքանակ է պահանջվում։

4.Մարմնի ստացած ջերմաքանակը կախված է արդյոք մարմնի նյութի տեսակից,

Այո՛, կախված է նյութի տեսակից։

5.Մարմինների որ հատկությունն է բնութագրում ջերմունակությունը:

Ջերմունակությունը բնութագրում է՝ որքան ջերմություն է պետք մարմինը 1°C տաքացնելու համար։

6.Որ ֆիզիկական մեծությունն են անվանում ( նյութի) տեսակարար ջերմունակություն:  

Տեսակարար ջերմունակությունը նյութի 1 կգ-ը 1°C-ով տաքացնելու համար անհրաժեշտ ջերմաքանակն է։

7.Ինչ է ցույց տալիս տեսակարար ջերմունակությունը:

Ցույց է տալիս նյութի ջերմության կլանման կամ հանձման կարողությունը։

8.Ինչ միավորով է չափվում տեսակարար ջերմունակությունը:

Չափվում է Ջ/(կգ·°C) միավորով։

9.Գրել տեսակարար ջերմունակությունը սահմանող բանաձևը:

c = Q/m x t

10.Ինչ բանաձևով են որոշում տաքանալիս մարմնի ստացած ջերմաքանակը:Իսկ սառելիս մարմնի տված ջերմաքնակը

Տաքանալիս՝ Q = c x m x t, սառելիս՝ նույն բանաձևով, բայց Q մինուսով։

11.Ձևակերրպել ջերմափոխանակման օրենքը

Ջերմափոխանակման օրենք՝ Q_ստ = Q_տվ

12.Ի՞նչ ագրեգատային վիճակներում կարող է լինել նյութը:

Պինդ, հեղուկ, գազային։

13.Որո՞նք են ջրի ագրեգատային վիճակները:

Սառույց (պինդ), ջուր (հեղուկ), գոլորշի (գազ)։

14.Ինչո՞վ են բնորոշվում նյութի այս կամ այն ագրեգատային վիճակները:

Մոլեկուլների դասավորությամբ և շարժման ուժգնությամբ։

15.Ինչպիս՞ի դիրքերում են մոլեկուլները գազերում,հեղուկներում և պինդ մարմիններում:

Պինդում՝ մոլեկուլները մոտ են, կարգավորված; հեղուկում՝ մոտ են, շարժվում են; գազում՝ հեռու են, շարժվում են ազատ։

16.Ո՞ր պրոցեսն է կոչվում հալում:

Պինդից հեղուկ դառնալու պրոցեսը։

17.Ո՞ր պրոցեսն է կոչվում պնդացում:

Հեղուկից պինդ դառնալու պրոցեսը։

Սովորել․Է. Ղազարյանի դասագրքից էջ135-ից մինչև էջ143

Կատարել․Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս II  >>-ից էջ9ից մինչև էջ19