~ Կարոլինա Եսայանի ուսումնական բլոգ ~

1. Ի՞նչ դեր ունի տրանսպորտը ժամանակակից տնտեսության համար:

Տրանսպորտի միջոցով իրականացվում է արտադրության ճյուղերի ու ձեռնարկությունների հումքի փոխադրումը: Նաև պատրաստի արտադրանքը սպառողին հասցնելը: Կապն իր հերթին ապահովում է մարդկանց, տնտեսության տարբեր ճյուղերի ու արտադրությունների միջև որոշակի հեռավորության վրա տեղեկատվության փոխանցումը տարբեր տեխնիկական միջոցներով:

2. Բացատրել հետևյալ հասկացությունները. բեռնաշրջանառություն, ուղևորաշրջանառություն:

Բեռնաշրջանառությունը դա տրանսպորտով փոխադրվող բեռների քանակն է որոշ ժամանակում: Ուղևորաշրջանառություն ավտոմոբիլով փոխադրված ուղևորների թվաքանակն է։

3. ՀՀ համար տրանսպորտի որ տեսակներն են ավելի կարևոր: Ինչու՞:

Ավտոմեքենաներ, ավտոբուսներ, բեռնատարներ և ինքնաթիռներ։ Դրանք կարևոր են, որովհետև միայն այս տեսակներ կարող են օգտագործվել Հայաստանում։

Ամիչիս ,,Գրագիր Ջուլիոն,,

Առաջադրանքներ:
1. Քո կարծիքով հայրը որդուն պիտի սիրի միայն սովորելու՞ համար. ինչու՞:

Իմ կարծիքով, հայրը որդուն սիրում է նրա համար, որ նա իր որդին է։ Իսկ սովորել պարտադրելը, դա արվում է երեխայի լավ ապագայի համար։

2. Ինչպե՞ս  կգնահատես Ջուլիոյի արարքը:

Ջուլիոյի արարքը ՝ խելացի, հասկացող և սիրող որդու արարք էր, որը փորձում էր թեթևացնել հոր աշխատանքը։

3. Ինչի՞ց եք հասկանում, որ ծնողների կողմից սիրված եք, և ե՞րբ եք ձեզ անտեսված զգում ընտանիքում:

Որովհետև նրանք միշտ իմ կողքին են, սիրում , օգնում և աջակցում են։ Ես նրանց մշտական հոգածության ներքո եմ։

Ես երբեմն կարծում եմ, որ ես անտեսված եմ ընտանիքում, բայց հասկանում եմ , որ իմ ծնողները ինձ իսկապես սիրում են և փորձում են այնպես անել, որպեսզի ես առողջ, անհոգ և երջանիկ մեծանամ։

4. Ինչպե՞ս ես աջակցում ընտանիքիդ. պատմիր:

Իմ հիմնական աջակցությունը ծնողներիս, իմ լավ սովորելն է։

5. Ի՞նչ է սովորեցնում այս պատմությունը:

Այս պատմությունը ընտանեկան սիրո մասին է։ Սերը չեն արտահայտում բառերով, այլ արարքներով։

509. Հաշվե՛ք արտահայտության արժեքը.

ա) 9a² − 6ab + b², երբ (a, b) = (7, 1), (9, 2),

9a² − 6ab + b² = (3a — b )²

(21 — 1 )² = 20² = 400

___

(27 — 2 )² = 25² = 625

բ) 4y² − 4y + 1, երբ y = 5.5, 15.5:

4y² − 4y + 1 = (2y — 1)²

(11 — 1)² = 10² = 100

___

(31 — 1)² = 30² = 900

_____________________________________________________

510. Աստղանիշի փոխարեն դրե՛ք թիվ, որպեսզի հնարավոր լինի օգտագործել տարբերության քառակուսու բանաձևը.

ա) x² − 12x + *

x² — 2 ⋅ x ⋅ 6 + 6² = x² — 12x + 36

բ) a² + 10a + *

a² + 2 ⋅ a ⋅ 5 + 5² = a² + 10a + 25

գ) y² + 4y + *

y² + 2 ⋅ y ⋅ 2 + 2² = y² + 4y + 4

դ) 4x² + 20x + *

(2x)² — 2 ⋅ 2x ⋅ 5 + 5² = 4x² + 20x + 25

ե) 9p² + 6p + *

(3p)² + 2 ⋅ 3p ⋅ 1 + 1² = 9p² + 6p + 1

զ) a⁴ + 12a² + *

(a²)² + 2 ⋅ a² ⋅ 6 + 6² = a⁴ + 12a² + 36

511. Բազմանդամին գումարե՛ք միանդամ, որ ստացվի լրիվ քառակուսի.

ա) a² − 2a

a² — 2 ⋅ a ⋅ 1 + 1² = a² − 2a + 1 = (a — 1)²

բ) x² + 2xy

x² + 2 ⋅ x ⋅ y + y² = x² + 2xy + y² = (x + y)²

գ) b² + 4

b² + 2 ⋅ b ⋅ 2 + 2² = b² + 4b + 4 = (b + 2)²

դ) 16 + 8d

4² + 2 ⋅ 4 ⋅ d + d² = 16 + 8d + d² = (4 + d)²

ե) a² + 4a

a² + 2 ⋅ a ⋅ 2 + 4 = a² + 4a + 4 = (a + 2)²

զ) x² − 4xy

x² − 2 ⋅ x ⋅ 2y + 4y² = x² − 4xy + 4y² = (x — 2y)²

է) 1 + 4c

1 + 2 ⋅ 1 ⋅ 2c + 4c² = 1 + 4c + 4c² = (1 + 2c)²

ը) 6x + 9

3² + 2 ⋅ 3 ⋅ x + x² = 9 + 6x + x² = (3 + x)²

թ) x² + x

x² + 2 ⋅ x ⋅ 1/2 + (1/4)² = x² + x + (1/4)² = (x + 1/2)²

___

513. Ապացուցե՛ք, որ ցանկացած x թվի համար ճիշտ է անհավասարությունը: Պարզե՛ք, թե x-ի որ արժեքի դեպքում ճիշտ է հավասարությունը.

ա) x² + 2x + 1 ≥ 0

(x + 1)² ≥ 0

x + 1 = 0

x = -1

__

բ) x² + 6x + 9 ≥ 0

(x + 3)² ≥ 0

x + 3 = 0

x = -3

__

գ) x² − 16x + 64 ≥ 0

(x — 8)² ≥ 0

x — 8 = 0

x = 8

դ) 4x² − 4x + 1 ≥ 0

(2x — 1 )² ≥ 0

2x — 1 = 0

2x = 1

x = 0.5

Այո , ընկերությունը նման է գրքի։ Նա էլ գրքի նման լցնում է մեր առօրյան, հարստացնում է , գույներ է տալիս։ Ընկերությունը դառնում է մեր ուժը, մեր հենարանը, մեր աջակիցը։ Բայց այս ամենը իսկական և լավ ընկերության մասին է։ Որը մեզ օգնում է, և ո՛չ թե ցավ պատճառում։ Ընկերությունն էլ գրքի նման բացվում է օր օրի և մեզ ցույց տալիս մեր ընկերոջ բոլորովին անհայտ կողմերը։ Սակայն իսկական ընկերները իրար քննարկելով ու կիսվելով հարթում են բոլոր դժվարություններն և մաքուր պահում իրենց ընկերությունը։ Ես գրքերից գիտեմ լավ ընկերության արժեքը, բայց դեռ ինքս չեմ ճաշակել ընկերության քաղցր պտուղները․․․․․․

Օքսիդացման աստիճանի մեծությունը որոշվում է միացության մոլեկուլում դեպի տվյալ ատոմը կամ տվյալ ատոմից շեղված էլեկտրոնների թվով: Օքսիդացման աստիճանը նշանակվում է արաբական թվանշանով, դրվում է քիմիական նշանի վերևում, ընդ որում սկզբից գրվում է նշանը (+ կամ –), ապա՝ լիցքի թվային արժեքը: 

Օրինակ

Քլորաջրածնի մոլեկուլում ջրածին տարրի օքսիդացման աստիճանը +1 է, իսկ քլորինը` –1, որն էլ գրառվում է այսպես՝ H+1Cl−1:

Օքսիդացման աստիճանը կարող է ունենալ դրական, բացասական և զրոյականարժեքներ: 

Եթե քլորաջրածնի մոլեկուլում տեղի ունենար ընդհանուր էլեկտրոնային զույգի լրիվ տեղաշարժ դեպի քլորի ատոմը, ապա ջրածնի ատոմը կլիցքավորվեր +1 լիցքով, իսկ քլորի ատոմը` –1լիցքով:

Դրանք պայմանական լիցքեր են և անվանվում են օքսիդացման աստիճան:

Միացությունում ավելի մեծ էլեկտրաբացասականությամբ քիմիական տարրի ատոմի օքսիդացման աստիճանը բացասական է, իսկ կապեր առաջացնող մյուս տարրերի ատոմներինը՝  դրական: 

Օքսիդացման աստիճանը, ինչպես և վալենտականությունը կարող են լինել հաստատուն և փոփոխական:

Փոփոխական օքսիդացման աստիճանները միացություններում որոշվում են ըստ բանաձևի:

Տարրերի օքսիդացման աստիճանները որոշելիս անհրաժեշտ է պահպանել հետևյալ սկզբունքները.

1. Պարզ նյութերի մոլեկուլներում տարրերի ատոմների օքսիդացման աստիճանները միշտ հավասար են 0-ի: 

Օրինակ

H02,O02,Cl02,Zn0

2.Ոչ մետաղների հետ առաջացրած միացություններում ջրածնի օքսիդացման աստիճանը հիմնականում +1 է, ակտիվ մետաղների հետ առաջացրած միացություններում` հիդրիդներում  −1 է:

3. Թթվածինը միացություններում հիմնականում դրսևորում է –2-ի հավասար օքսիդացման աստիճան, պերօքսիդներում` –1:

Օրինակ

H2O2 -ում թթվածնի օքսիդացման աստիճանը  –1 է: 

4. I,II,III  խմբերի մետաղների օքսիդացման աստիճանները հավասար են խմբերի համարներին, բացառությամբ I խմբի երկրորդական ենթախմբի:

5. Միացություններում բոլոր ատոմների գումարային լիցքը հավասար է զրոյի

օրինակ՝ H2O, SO2, SO3, P2O5

Հարցեր.

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

1. Ի՞նչ ենք հասկանում տարրի օքսիդացման աստիճան ասելով:

Օքսիդացման աստիճանը ցույց է տալիս մոլեկուլում դեպի ատոմը կամ ատոմից շեղված էլեկտրոնների թիվը։

1. Ինչպե՞ս է գրառվում օքսիդացման աստիճանը։

Օքսիդացման աստիճանը նշանակվում է արաբական թվանշանով, գրվում է էլեմենտի վերևում և սկզբից գրվում է + կամ — նշանը:

1. Թվարկե՛ք հաստատուն օքսիդացման աստիճան ունեցող տարրերը։

Պարզ նյութերում Օքսիդացման աստիճանը միշտ 0 է , ջրածնի ատոմի օքսիդացման աստիճանը հիմնականում +1 է, իսկ թթվածնի ատոմինը ՝ -2: I,II,III  խմբերի մետաղների օքսիդացման աստիճանները հավասար են խմբերի համարներին, բացառությամբ I խմբի երկրորդական ենթախմբի:

1. Որոշե՛ք տարրերի օքսիդացման աստիճանները հետևյալ միացություններում.

ա) HI, H2Se, SeH2, SiO2

HI ՝

H2Se ՝

SeH2 `

SiO2 `

 բ) BaO, NO, P2O5, CO 

BaO `

NO `

P2O5`

CO `

Թեման․Գազի ճնշում

Լաբորատորիայում․Գազի ճնշումը հաստատող փորձեր

2․Ինչո՞վ է պայմանավորված գազում ճնշումը:

Այդ մասնիկները մշտապես և անընդհատ շարժվում են։Գազի մոլեկուլները, օրինակ, կատարում են անկանոն շարժումներ` շարունակ բախվելով իրար։Շարժման ընթացքում մոլեկուլները մեկմեկու վրա գրեթե ոչ մի ներգործություն չեն ունենում։Այդ պատճառով է,որ գազի առանձին մասեր դյուրությամբ տեղաշարժվում են իրար նկատմամբ։

3․Ինչո՞ւ են գազերը ճնշում գործադրում անոթի պատերին:

Գազի մոլեկուլները, բացի իրար բախվելուց բախվում են նաև անոթի պատերին և դրա պատճառով ճնշում են գործադրում անոթի պատերին:

4․ Բացատրել գազում ճնշումը  ինչպե՞ս է փոփոխվում ,գազը բնութագրող մեծությունների՝  զանգվածից,ծավալից,ջերմաստիճանից։

զանգված- Օդի զանզվածը ճնշման ժամանակ անփոփոխ է մնում։

ծավալ-գազի ծավալը փոքրացնելիս նրա ճնշումը մեծանում է, իսկ մեծացնելիս՝ փոքրանում է։

ջերմաստիճան- տաքանալուց գազի ճնշումը փոքրանում է, իսկ սառելուց ճնշումը մեծանում է։

Սովորել  Է.Ղազարյանի դասագրքից՝ էջ 106-ից,մինչև էջ  109-ը:

Լրացուցիչ առաջադրանք․էջ109-ից <<Հետաքրքիր է իմանալ>> նյութից պատրաստել ուսումնական նյութ։

1. Ի՞նչ տարբերություն կա նյութական արտադրության ոլորտների և ձնկորսության, անտառային տնտեսության, որսորդության միջև:

Տարբերությունը կայանում է կազմակերպչության մեջ։

1. Ի՞նչ նյութական բարիքներ է մարդուն տալիս անտառը և այդ բարիքները տնտեսության ո՞ր ճյուղերում են օգտագործվում:

Փայտանյութ, հատապտուղներ, մրգեր, սնկեր, դեղաբույսեր, վայրի կենդանի և այլն։

1. Ի՞նչ հետևենաքներ են թողնում ձնկորսությունը, անտառային տնտեսությունը և որսորդությունը բնության վրա:

Սրանց անխնա օգտագործումը վնասում է մեր երկրի թոքերը, կենդանիների և բույսերի շատ տեսակներ հայտնվում են կարմիր գրքում, վնասում ենք օվկիանոսների հավասարակշռությունը ։

2. Բարդ  նախադասությունների ընդգծված մասերը (երկրորդական նախադասությունները)  հանի՛ր:

Եգիպտոսի ամենամեծ հրաշալիքը, որն ապշեցնում էր մարդկանց դեռ հնադարում, Քեոփսի բուրգն է:
 Մեքսիկայում տարածվում է ֆուտբոլի մի նոր տեսակ, որի ժամանակ դաշտ  են թողնում կատաղած ցուլին:
Ամազոնի ավազանում մի հետաքրքիր ծառ է աճում, որից  տեղացիները կաթ են ստանում:
Նորվեգացի հայտնի ճանապարհորդ, հետազոտող ու գրող Թուր Հեյերդալը  նորից ուղևորվեց  Զատկի կղզի, որը Խաղաղ օվկիանոսի արևելյան մասում է:
 Այս անգամ նրան ճանապարհորդության են հանել քարե հսկայական քանդակները, որ կղզու ափերի մոտ են գտնվում և տասնվեց դար առաջ են ստեղծվել: Քսան տոննանոց արձանները, որոնցից մի քանիսի բարձրությունն ութ մետրի է հասնում, կանգնած են ուղղահայաց դիրքով:
Հնագետներին մի քանի ամիս է պետք, որ առանց վնասելու մամուռից  ու տիղմից մաքրեն ծովի հատակից գտնված անտիկ սափորը:
Անապատներում,որտեղ կատաղի ու քմահաճ քամիներից տուժում են և՛ մարդիկ, և՛ կենդանիները, քամու էներգիան կարելի է օգտագործել տնտեսական նպատկներով: Մասնագետները պնդում են, որ ծովափնյա մի քանի քաղաք աստիճանաբար իջնում են ջրի տակ:

———

Եգիպտոսի ամենամեծ հրաշալիքը Քեոփսի բուրգն է:
Մեքսիկայում տարածվում է ֆուտբոլի մի նոր տեսակ։
Ամազոնի ավազանում մի հետաքրքիր ծառ է աճում։
Նորվեգացի հայտնի ճանապարհորդ, հետազոտող ու գրող Թուր Հեյերդալը  նորից ուղևորվեց  Զատկի կղզի։
 Այս անգամ նրան ճանապարհորդության են հանել քարե հսկայական քանդակները։Քսան տոննանոց արձանները, կանգնած են ուղղահայաց դիրքով:
Հնագետներին մի քանի ամիս է պետք։
Անապատներում, քամու էներգիան կարելի է օգտագործել տնտեսական նպատկներով: Մասնագետները պնդում են։