Հայոց լեզու

Գործնական քերականություն

1. Լրացնել բաց թողնված տառերը։ 

Երդիկ, երդվյալ, անդադար, որթատունկ /դ-թ/, ատաղձագործ, անձկություն, խուրձ, մրցույթ /ձ-ց/ , խոչընդոտ, լուսնկա, հուժկու, դշխուհի։ 

2. Ճշտի’ր հատուկ անունների գրությունը։ 

Ցլիկ Ամրամ, Բյուզանդական կայսրություն, Դավթակ Քերթող, Հակոբ Մեղապարտ, Արտեմիսի տաճար, Լյուքսենբուրգի Մեծ Դքսություն, Վազգեն կաթողիկոս, Գարեգին Նժդեհ։ 

3. Յուրաքանչյուր բառի դիմաց գրի՛ր տառերի և հնչյունների քանակը։ 

Մկան — Մը — կան, 5, 4

գեղեցկություն — գե — ղեց — կու — թյուն , 11, 11

սաղավարտ — սա — ղա — վարդ, 8, 8

անարև — ան — ա — րև, 5, 6

վերջնագիր — վերջ — նա — գիր , 9, 9

խմբվել — խըմ — բվել , 7, 6

4. Վերականգնե՛ք արմատները և նշե՛ք տեղի ունեցած հնչյունափոխությունը։ 

Պատմագետ — պատում (ու — ն սղվեց)

հանրամատչելի — հանուր (ու — ն սղվեց)

ճտքակոշիկ — ճիտք (ի — ը)

խորհրդատվություն — խորհուրդ (ու — ը)

ծաղկեփունջ — ծաղիկ (ի — ն սղվեց)

տեսչական — տեսուչ (ու — ն սղվեց)

առվեզր — առու (ու — վ)

5. Ճշտի՛ր տրված թվականների գրությունը։

Հազար մեկ, երրորդ, չորրորդ, առաջին, ութսուն, վեցերորդ, քսանինը, մեկ երկրորդ։ 

6. Տրված նախադասություններում ընդգծի՛ր փոխաբերությունները։ 

Ձմռան շունչն ամենուր էր, և օդում թևածում էր սառնություն։ 

Ծառը տնքում էր հասած մրգերի ծանրությունից։ 

7. Տրված են դերանուններ, յուրաքանչյուրի դիմաց գրի՛ր, թե որ տեսակին են պատկանում։ 

Անձնական ՝ ես,

Ցուցական՝ սա, այստեղ

Փոխադարձ՝ իրար

Որոշյալ՝ ամենայն, ողջ, բոլորը, համայն

Անորոշ՝ որևէ

Հարցական՝ ինչքան

Ժխտական՝ ոչ ոք:

8. Տրված բառերը բառակազմորեն վերլուծի՛ր, ո՞ր արմատները կարող են գործածվել առանձին։ 

Գրատախտակ — գիր — ա — տախտակ

մտամոլոր — միտք — ա — մոլոր

անընդունակ — ան — ընդ — ունակ 

հազարավոր — հազար — ավոր

երգչախումբ — երգ — իչ — ա — խումբ

մարդամոտ — մարդ — ա — մոտ:

9. Տրված են նախադասություններ, յուրաքանչյուրի դիմաց գրի կազմությունը /պարզ, բարդ համադասական, բարդ ստորադասական/։ 

Ավարտելով աշխատանքը՝ Արմանը օգնականներին խնդրեց իրեն մենակ թողնել։

պարզ

Ընդարձակ սրահի կորնթարդ կամարների տակ հանկարծ շողարձակեցին Զևսի աչքերը, և մարմարյա հատակն ու պատերը երերացին ցնցումից։

բարդ համադասական

Սրահում փռված էին մի քանի նախագծեր, որ նա արել էր մի քանի օր առաջ։

բարդ ստորադասական

Մենք երախտապարտ ենք բժշկին, որովհետև նրա ջանքերը փրկեցին աղջկան։ 

բարդ ստորադասական

10. Ո՞րն է տրված նախադասության քերականական և տրամաբանական ճիշտ շարունակությունը։ 

Կռվում էր ամենքի հետ, բոլորին ծույլ էր անվանում,․․․․

ա․ և իր մասին մեծ կարծիք ուներ։

բ․ բայց ինքն ամբողջ կյանքում բացարձակապես ոչինչ չէր կատարել։ 

գ․ համոզված էր, որ աշխարհում միայն ծույլեր կան։

դ․ ցույց տալով չարվածը։ 

11. Նախադասությունից դո՛ւրս գրիր մակդիրները։ 

Պարսից շահը իր գոռոզ ոտքի տակ խոնարհում էր Հռոմը։ 

Իշխանը իր ոխերիմ աչքերով նայում էր դեպի սևազգեստ գերիները։ 

12. Կետադրի՛ր նախադասությունները։ 

Ու թվացել է՝ ձյունն է մեղավոր, որ մորմոքդ ծանրացել է, փակվել են դեպի անուրջներ տանող ճանապարհները։

Ճարտարապետի մտքի թռիչքը աշխարհականներին ապշեցնում էր իր ճշգրտությամբ, տաճարի արտաքինը՝ իր շքեղությամբ։

Ինչո՞ւ է կյանքը հաճախ այնպիսի չար խաղեր խաղում, որ մտածելիս մարդու սրտի մեջ արյունն է պաղում։ 

13. Նախադասությունները դասավորի՛ր տրամաբանական ճիշտ հաջորդականությամբ։ 

1. Դժբախտաբար ,,մարաթոնը,, ուժասպառ արեց նրան։

2. Մի հույն զինվոր Մարաթոնից վազելով գնաց Աթենք՝ բարի լուրը քաղաքացիներին հայտնելու։

3. Ք․ ա․ 490 թվին հույները հաղթեցին Մարաթոնում տեղի ունեցած ճակատամարտում, որն Աթենքից մոտ 42 կմ հեռու էր գտնվում։

4. Խեղճ մարդը հաղթանակի լուրը հայտնելուց հետո գետնին տապալվեց ու մեռավ։ 

3, 2, 1, 4

14. Գտի՛ր նախադասության մեջ թույլ տված բառակազմության սխալը։ 

Իմ հաջողությունների համար ես պարտավոր (պարտական) եմ իմ ծնողներին։ 

15. Գտի՛ր նախադասության մեջ թույլ տված քերականական սխալը։ 

Երիտասարդը երկար ու հիացած նայում էր Սարյանի նկարների վրա (նկարներին) ։ 

16. Տրված բառերը տեղադրի՛ր բաց թողնված տեղերում՝ ենթարկելով համապատասխան փոփոխությունների։ 

Անծանոթ մարդկանց ներս գալը ․․․․ անչափ ․․․․․․․․ ․ չիմացավ՝ արդյոք սունկը ․․․․․ կրակի վրա և վազի մոր ․․․․․, թե սունկն էլ հետը տանի։ 

Անծանոթ մարդկանց ներս գալը տղային անչափ զարմացրեց. չիմացավ՝ արդյոք սունկը թողնի կրակի վրա և վազի մոր հետևից, թե սունկն էլ հետը տանի:

թողնել, տղա, հետև, զարմանալ

Պատմություն 9

Փետրվարի 22-28, հաշվետվություն, 9-րդ դաս.

Հունվարի 26-31-ը, 9-րդ դաս.

Փետրվարի 4-10-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.

Փետրվարի 10-20-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.

Փետրվարի 20-25, առաջադրանք,9-րդ դաս.

Հարցաթերթ

1. Բրեստ — Լիտովսկի հաշտության պայմանագիր

Կնքվեց Խորհրդային Ռուսաստան-ի և Քառյակ դաշինք-ի երկրների (Գերմանիա, Ավստրո-Հունգարիա, Օսմանյան կայսրություն, Բուլղարիա) միջև։

Ռուսաստանը դուրս եկավ Առաջին համաշխարհային պատերազմից։

Ռուսական զորքերը հեռացան Կովկասից, ինչի պատճառով տարածաշրջանը մնաց անպաշտպան։

Օսմանյան կայսրություն-ը վերադարձրեց 1877–78 թթ. կորցրած Կարսի, Արդահանի և Բաթումի տարածքները։

Սա ծանր հետևանքներ ունեցավ հայերի համար, որովհետև թուրքական բանակը կարողացավ առաջ շարժվել դեպի Անդրկովկաս։

2. Բաթումի պայմանագիր:

Կնքվեց նորաստեղծ Հայաստանի Հանրապետություն-ի և Օսմանյան կայսրության միջև։

Հայաստանը միջազգային մակարդակով ճանաչվեց որպես անկախ պետություն։

Բայց տարածքը շատ փոքր էր՝ մոտ 12 հազար քառ. կմ (միայն Երևանի շրջակայքը)։

Հայաստանը պարտավորվում էր թույլ տալ թուրքական զորքերի տեղակայումը և տնտեսական վերահսկողությունը։

Փաստորեն, պետությունը գոյատևեց, բայց ծանր կախվածության մեջ հայտնվեց Թուրքիայից։

3. Մուդրոսի զինադադար:

Կնքվեց Անտանտ-ի և Օսմանյան կայսրության միջև։

Ավարտվեց Օսմանյան կայսրության մասնակցությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմին։

Թուրքական զորքերը պետք է հեռանային Անդրկովկասից։

Տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցությունը փոխվեց՝ բացելով հնարավորություն հայկական պետության ամրապնդման համար։

Սակայն շուտով թուրքական ազգային շարժումը նորից սկսեց պայքարել։

4. Սևրի պայմանագիր:

Կնքվեց Անտանտի պետությունների և Օսմանյան կայսրության միջև Ֆրանսիայի Սևր քաղաքում։

Նախատեսվում էր ստեղծել մեծ «Միացյալ և Անկախ Հայաստան»։

ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոն-ի որոշմամբ Հայաստանին պետք է տրվեին Վան, Բիթլիս, Էրզրում և Տրապիզոն նահանգները՝ ելքով դեպի Սև ծով։

Սա հայկական հարցի համար ամենաբարենպաստ միջազգային որոշումն էր։

Բայց պայմանագիրը չիրականացվեց, որովհետև Թուրքիայում իշխանության եկավ ազգային շարժումը և սկսվեց նոր պատերազմ։

5. Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր:

Կնքվեց Հայաստանի Հանրապետության և Քեմալական Թուրքիայի միջև Ալեքսանդրապոլում (Գյումրի)։

Հայաստանը ստիպված հրաժարվեց Սևրի պայմանագրից։

Կորցրեց մեծ տարածքներ և դարձավ թույլ պետություն։

Հայկական բանակը սահմանափակվեց։

Սա փաստորեն ծանր պարտություն էր Հայաստանի համար և նախանշեց խորհրդայնացման ճանապարհը։

6. Մոսկվայի պայմանագիր:

Կնքվեց Խորհրդային Ռուսաստան-ի և Քեմալական Թուրքիայի միջև։

Սահմանվեց նոր հայ-թուրքական սահմանը։

Կարսը և Սուրմալուն անցան Թուրքիային։

Նախիջևան-ը դարձավ ինքնավար տարածք Ադրբեջանի կազմում՝ Թուրքիայի հովանավորությամբ։

Հայաստանը պայմանագրին անմիջապես չի մասնակցել, բայց այն որոշեց նրա սահմանները։

7. Կարսի պայմանագիր:

Կնքվեց Թուրքիայի և խորհրդային հանրապետությունների՝ Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի միջև Կարս քաղաքում։

Հաստատեց Մոսկվայի պայմանագրով որոշված սահմանները։

Վերջնականորեն ամրագրվեց ներկայիս հայ-թուրքական սահմանը։

Կարսը և Արդահանը մնացին Թուրքիայի կազմում։

Այս պայմանագիրը մինչ այսօր հիմք է տարածաշրջանի սահմանների համար։

Կենսաբանություն 9

Դաս20(02.03_06.03)

Սեռի գենետիկա, սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշների ժառանգում, ժառանգական հիվանդություններ:Էջ59-61։

Հարց 1

Ինչո՞ւ են որոշ ժառանգական հիվանդություններ (օրինակ՝ հեմոֆիլիան) ավելի հաճախ հանդիպում տղաների, քան աղջիկների մոտ։

Որովհետև տղաները ունեն մեկ X քրոմոսոմ, և եթե այն հիվանդ է՝ նրանք անմիջապես հիվանդանում են։

Հարց 2

Եթե մայրը դալտոնիկության գենի կրող է, իսկ հայրը առողջ է, ինչպիսի՞ն կարող են լինել նրանց երեխաները։ Բացատրիր։

Տղաները կարող են լինել կամ առողջ, կամ դալտոնիկ։
Աղջիկները՝ առողջ։

 Հարց 3

Ի՞նչ է նշանակում «սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշ» և ինչպե՞ս է այն տարբերվում սովորական (աուտոսոմային) ժառանգումից։

Սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշը գտնվում է սեռական քրոմոսոմում և կախված է սեռից, իսկ աուտոսոմայինը՝ ոչ։

 Հարց 4

Ինչո՞ւ է հնարավոր, որ ծնողները լինեն առողջ, բայց երեխան ունենա ժառանգական հիվանդություն։

Քանի որ ծնողները կարող են լինել հիվանդ գենի կրողներ, բայց չհիվանդ լինել։

 Հարց 5

Բեր մեկ օրինակ սեռի հետ շղթայակցված հիվանդությունից և բացատրիր, թե ինչպես է այն փոխանցվում սերունդներին։

Օրինակ՝ դալտոնիզմ։ Մայրը փոխանցում է հիվանդ X-ը, և տղան կարող է հիվանդ ծնվել։