Месяц: Декабрь 2023

English in Mind

December 18-22

THE LITTLE MATCH GIRL/to read the text and be ready to discuss

“A Letter From Santa Claus” by Mark Twain/to read the text and be ready to discuss

Լաբ․ աշխատանք

Աշխատանքի նպատակ

Նյութերի խտության գաղափարի գալը։ Նյութերի անհրաժեշտ սարքեր , նյութեր․

Նույն նյութից պատրաստված տարբեր ծավալներով պինդ կանոնավոր մարմիններ՝ քանոն, լծակավոր կշեռք, կշռաքարերի հավաքում։

Աշխատանքի ընթացքը

Քանոնով չափեցի կանոնավոր մարմիների ծավալները և զանգվածները։ Մարմնի երկարությունը նշանակել a , լայնությունը ՝ b , հաստությունը ` c: Ծավալը` V = a x b x c:

Որպեսզի զանգվածը որոշեմ, նախ հավասարակշռում եմ, այսինքն այնպես եմ անում կշեռքի նժաններ գտնվեն հորիզոնական մի գծի վրա։ Ամեն կշռումից հետո հավասարակշռում եմ։ Այն մարմնը, որի զանգվածը ՝ m պիտի չաձեմ։ Դրեցի կշեռքի ձախ նժարի վրա, իսկ աջ նժարի վրա ավելացրեցի այնքան կշռաքար մինչև նորից նորից կշեռքը հավասարակշռվի։ Հանեցի դրեցի աչ նժարի կշռաքարերը և նրանց զանգվածը գումարեցի իրար ։ Վերջում ստացված զանգվածը բաժանեցի այդ մարմնի ծավալի վրա։

փորձ 1

I մարմին

a1 = 1

b1 = 0,10

c1 = 2

V1 = a1 x b1 x c1 = 1 x 0,10 x 2 =

——————————

177. Պարզեցրե՛ք արտահայտությունը և հաշվե՛ք արժեքը փոփոխականի տվյալ արժեքի դեպքում.

ա) (7x − 3) − ( 4x + 1 ) , երբ x = 2

7x − 3 − 4x — 1 = 3x — 4 = 6 — 4 = 2

բ) ( 1/2 a + 8) − (2a − 6) + ( 3/2 a + 1) , երբ a = 5

1/2 a + 8 − 2a + 6 + 3/2 a + 1 = 4/2a — 2a + 15 = 15

գ) y − (y + 1) + 2 (y + 5) , երբ y = 0

y — y — 1 + 2y + 10 = 9 + 2y = 9

դ) (3b − 2) + (b + 1) , երբ b = 2

3b — 2 + b + 1 = 4b — 1 = 8 — 1 = 7

ե) x + (2x − 1) − (2 − 3x) , երբ x = − 1

x + 2x — 1 — 2 + 3x = 6x — 3 = -6 — 3 = -9

178. Բազմանդամը բերե՛ք կատարյալ տեսքի.

ա) 1 − ( x² − x + 1 ) = 1 — x² + x — 1 = -x² + x

բ) 2x − ( 3xy + y + 3x ) = 2x — 3xy — y — 3x = -x — 3xy — y

գ) 4x + 2x ( x − 1 ) = 4x + 2x² — 2x = 2x + 2x²

դ) 5(2 − 3c) + 7(3c + 1) = 10 — 15c + 21c + 7 = 17 + 6c

ե) 7a² + 5b² (7a² + b) = 7a² + 35a²b² + 5b³

զ) 6x² − 3 ( 2x² − 4 ) = 6x² — 6x² + 12 = 12

է) (6a²)² − a³ (12a + 5) = 36a⁴ — 12a⁴ — 5a³ = 24a⁴ — 5a³

ը) 2ax² − 6x²(a − 1 ) = 2ax² — 6x²a + 6x² = -4ax² + 6x²

թ) 2a (5a + 2) − 4a² = 10a² + 4a — 4a² = 6a² + 4a

179. Քանի՞ լուծում ունի հավասարումը.

ա) 2 ( x − 5 ) = 3x − 9

2x — 10 = 3x — 9

2x — 3x = -9 + 10

-x = 1

x = -1

Պատ․՝ 1 հատ լուծում։

բ) 3y − 2 = 9y + 2 − 2 ( 3y + 2 )

3y — 2 = 9y + 2 — 6y — 4

3y — 9y + 6y = 2 + 2 — 4

0 = 0

Պատ․՝ անթիվ լուծումներ։

գ) c + 4 (3 − c) = 3 (4 − c)

c + 12 — 4c = 12 — 3c

c — 4c + 3c = 12 — 12

0 = 0

Պատ․՝ անթիվ լուծումներ։

դ) x + 2 (x + 1) + (x + 2) = 4 (x + 2)

x + 2x + 2 + x + 2 = 4x + 8

x + 2x + x — 4x = 8 — 2 — 2

0 = 4

Պատ․՝ լուծում չունի։

180. Ի՞նչ թիվ պետք է գրել k ի փոխարեն, որպեսզի հավասարումն ունենա անվերջ քանակությամբ լուծում (հնարավոր է, որ k ի այդպիսի արժեք գոյություն չունենա).

ա) k (x + 1) + 1 = 3x + 5

kx + k + 1 = 3x + 5

kx — 3x = 5 — 1 — k

Պատ․՝ այդպիսի k գոյություն չունի։

բ) 2 (x + k) + 1 = 3x + 4

2x + 2k + 1 = 3x + 4

2x — 3x = 4 — 2k — 1

-x = 3 — 2k

x = -3 + 2k

Պատ․՝ այդպիսի k գոյություն չունի։

181. Լուծե՛ք հավասարումը.

ա) 6 − (− x + 3) = − (7 + 4x)

6 + x — 3 = -7 — 4x

x + 4x = -7 — 6 + 3

5x = -10

x = -2

Այս 4 ամիսների ընթացծքում մենք ծանոթացել ենք շատ հեղինակների ստեղծագործությունների հետ։ Ինքներս էլ փորձել ենք ստեղծագործել։ Մենք գրել ենք շատ շարադրություններ, ազատ թեմաներով, կամ տրված վերնագրերով։ Ծանոթացել ենք հայոց լեզվի քերականական հնարքների հետ։ Սովորել ենք գոյական և թվական աննունները։ Մեր ամենակարևոր ձեռքբերումը մեր մտքերի ազատ արտահայտումն է, թե՞ գրավոր և թե՞ բանավոր։ Նաև այս ամիսների ընթացքում մենք կատարել ենք տարբեր նախագծեր։ Աշակերտներից ոմանք, կարծում են, որ նախագծերը անիմաստ ժամանակի կորուստ են, բայց ես կարծում եմ, որ նախագիծը լցնում է մեր առօրյան և գույներ հաղորդում դասընկերական հարաբերություններին։Սովորեցինք անկաշկանդ արտահայտել մեր մտքերը տվյալ ստեղծագործության մասին և տալ մեր վերլուծությունը այդ ստեղծագործությանը։

• Ձեռքբերումները, հաջողությունները, դժվարությունները՝

Ամփոփելով 2023-ը

,,Սուրբ Ծնունդի օրվա առավոտը,,

Մ․ Գալշոյանի ,,Սպասում,,

Աբրահամ Լինքոլնի նամակն իր որդու ուսուցչին

• Հաջողված նախագիծը՝

Սիրադեղյանի ,, Բուքը, երգը, երեխան,, 

• Ամենագեղեցիկ շարադրությունը՝

Ամփոփելով 2023-ը

• Չորս ամսվա ընթացքում կարդացած ամենահետաքրքիր ստեղծագործությունը՝

Ջութակ և սրինգ

Եղիր իմ ընկերը։ Ջիմ Ռոն

• Ինչն եմ կարևորում՝

,,Սուրբ Ծնունդի օրվա առավոտը,,

• Այլ հաջողված նյութեր՝ 

 ,,Նամակ դստերը,,

Վ․ Սարոյանի  ,,Բան ունեմ ասելու,, ռադիոպիեսը

 ,,Սպիտակ ջրաշուշանը,,

Կրակի առասպելը

Ցանկանում եմ 

Հրանտ Մաթևոսյանի ,,Հացը,, 

Իսկ դու գիտե՞ս՝ ինչ ես ուզում

,,Արծիվը,,

Կոմիտասի մասին. Իսահակյանի հուշերից

Վ․ Սարոյանի ,,Պատերազմը,, 

Սարոյանի ,,Նռնենիները,,

Հնում որպես երկարության չափման միավոր ծառայել են մարդու հասակի կամ մարմնի որևէ մասի երկարություն: Երկարության չափերի մասին վկայում են մի շարք անվանումներ՝ ոտք (տղամարդու ոտնաթաթի միջին չափը), մատ (տղամարդու բթամատի միջին լայնքը)։ Տարբեր ժողովուրդներ օգտագործել են տարբեր չափման միավորներ: Օրինակ, ռուսներն օգտագործել են կանգուն (տղամարդու արմունկից մինչև միջնամատի ծայրը), թեք սաժեն (տղամարդու ձախ ոտնաթաթից մինչև վեր բարձրացրած աջ ձեռքի միջնամատի ծայրը) և այլն: Միջնադարյան Հայաստանում կիրառվել են փոքր ոտնաչափը (մոտ 26,5 սմ), միջին ոտնաչափը (մոտ 30,9 սմ), մեծ կամ փիլետերյան ոտնաչափը (մոտ 35,6 սմ) և այլն: 

Երկարության արտահամակարգային անգլիական միավորներ

Ծովային մղոն		1,85 կմ
Ոտնաչափ		304,8 մմ
Մատնաչափ (inch)		25,4 մմ
Յարդ		914,4 մմ

 Կալիբր=1100մատնաչափ=254մկմ

Երկարության արտահամակարգային ռուսական միավորներ

Մղոն	7,47 կմ
Վերստ	1,07 կմ
Արշին	711,2 մմ
Վերշոկ /աջափ/	44,45 մմ

Մեզանից շուրջ 2500 տարի առաջ հայկական լեռնաշխարհում որպես զանգվածի միավոր կիրառվել Է տաղանդը, որը հավասար Է 30կգ: Մինչև 19-րդ դարի վերջը շուրջ 500 տարի գործածված զանգվածի միավորներից է Թավրիզի լիտրը կամ մանը, որն էլ հավասար է 288կգ 63գ:

Հայաստանում օգտագործված զանգվածի միավոր է նաև փութը: 1 փութը հավասար է մոտ 16կգ:

Հետաքրքիր է, որ զանգվածի միևնույն միավորը Հայաստանի տար­բեր մասերում ուներ տարբեր չափման միավորներ, բայց դա չէր խանգարում մարդկանց առևտուր կատարել և այլ խնդիրներ լուծել:

Անգլիա․

Անգլիայի երկարության չափման միավորը Յարդն է: Այն հավասար է 0,9144 մ-ի: 

Անգլիայում զանգվածի չափման միավորւ ֆունտն է, որը հավասար է 0,45359237 կգ.։

Հնդկաստան․

Հնդկաստանում չափման միավոր է՝ Դահնուշ : Դահնուշը դա աղեղի երկու ծայրերի միջև ընկած հեռավորությունն է: Դահնուշը հավասար է՝ 189 սմ:

Աամ– Հոլանդիայում, Բելգիայում և Բալթյան երկրներում հին չափման միավոր, որը հիմնականում օգտագործվում էր գինու և ալկոհոլի ծավալը չափելու համար։

Դասի հղումը

1. Որո՞նք են արդյունաբերության հին և նոր ճյուղերը:
   Արդյունաբերության ճյուղերը խմբավորվում են նաև ըստ դրանց ձևավորման ժամանակի:առանձնացվում են հին , նոր և նորագույն ճյուղերը:Հին ճյուղերն են ,օրինակ ՝ մետաղաձուլությունը և թեթև արդյունաբերությունը , իսկ նոր ճյուղեր են էլէկտրրագետիական, մեքենաշինության ճյուղերի մեծ մասը և քիմիական:20-դարի վերջից առավել արագ աճում են նորագույն ճյուղերի՝ հաշվողական տեխնիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի , ռոբոտաշինություն , տեզերականհռթիռաշինության արտադրություները:

1. Նշեք արդյունաբերության այն ճյուղերը, որոնք դուք առաջնային եք համարում:
   Իմ կարծիքով արդյունաբերության բոլոր ճյուղերն ել կարևոր են : Մեր օրերում մեծ նշանակություն ունի ռոբոտաշինությունը, մեքենաշինությունը:

1. Որո՞նք են արդյունաբերության զարգացման նախադրյալները:

Արդյունաբերության համար պետք է , որ երկիրը չունենա ֆինանսկան խնթիրներ և ցանկացած ճյուղ ունի իր համար կարևոր նախադրյալներ, բայց բոլոր ճյուղերի համար գլխավոր պայմանը, առևտրային շուկայի ներկայությունն է։

Չնայած քիմիական տարրերի ատոմները չափազանց փոքր են, դրանց զանգվածներն, այնուամենայնիվ, չափելի են: Ֆիզիկոսներին հաջողվել է որոշել ատոմների զանգվածները:  

Օրինակ, ածխածին տարրի ատոմի իրական զանգվածը 0,000 000 000 000 000 000 000 002 գ է (2⋅10−23 գ կամ 2⋅10−26 կգ):  Դա շատ փոքր թիվ է, որով հաշվումներ կատարելը հարմար չէ:  Նման փոքր թվերով են արտահայտվում նաև մնացած բոլոր քիմիական տարրերի ատոմների զանգվածները, որոնք որոշվում են հետազոտման ժամանակակից եղանակներով:

Այդպիսի փոքր թվերից ու դրանց հետ հաշվարկներ կատարելու անհրաժեշտությունից ձերբազատվելու նպատակով ատոմների զանգվածների որոշման համար կիրառվում է զանգվածի ատոմային միավորը (զ.ա.մ.):

Զանգվածի ատոմային միավորը ածխածնի ատոմի զանգվածի 1/12  մասն է՝ m(C)/12=1 զ.ա.մ., 

զ.ա.մ.=1,66⋅10−27կգ, կամ 1,66⋅10−24գ, որը մոտավորապես հավասար է ջրածնային միավորին:

Հաճախ օգտվում են հարաբերական ատոմային զանգված հասկացությունից: Հարաբերական ատոմային զանգվածը նշանակվում է  Ar -ով, որտեղ r -ը լատիներեն relative (հարաբերական) բառի սկզբնատառն է:

Հարաբերական ատոմային զանգվածը չափողականություն չունի, այն հարաբերական մեծություն է:

Տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը ցույց է տալիս, թե այդ տարրի մեկ ատոմի զանգվածը (m0)  քանի՞ անգամ է գերազանցում զանգվածի ատոմային միավորը:

Օրինակ՝ Ar (կալցիում) =40: Սա նշանակում է, որ կալցիումի մեկ ատոմի զանգվածը  40 անգամ մեծ է զանգվածի ատոմային միավորից:

Ատոմի զանգվածը` զանգվածի ատոմային միավորներով արտահայտված, և ատոմի հարաբերական ատոմային զանգվածը թվային արժեքներով միմյանց հավասար են:

m0(Zn)=65 զ.ա.մ.  m0(Li)=7  զ.ա.մ. m0(Cu)=64   զ.ա.մ.    Ar(Zn)=65 Ar(Li)=7 Ar(Cu)=64

Քիմիական տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածն իմանալով՝ կարող ենք որոշել տարրի մեկ ատոմի իրական զանգվածը: Այդ նպատակով տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը բազմապատկում ենք զանգվածի ատոմային միավորով.Օրինակ`

m0(կալցիումը)=Ar(կալցիում)⋅1,66⋅IO−27=40⋅1,66⋅IO−27 կգ=6,64⋅IO−26 կգ,այսինքն՝m0(Ca) =6,64⋅IO−26 կգկամ6,64⋅IO−23գ:

Բոլոր տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածները ներկայացված են Դ.Ի.Մենդելեևի քիմիական տարրերի պարբերական համակարգում: 

Յուրաքանչյուր քիմիական տարր ունի հարաբերական ատոմային զանգվածի որոշակի արժեք:

Հարաբերական ատոմային զանգվածը(Ar)տարրի մեկ ատոմի զանգվածի հարաբերությունն է զանգվածի ատոմային միավորին (զ.ա.մ.):

———

1. Ո՞ր տարրի ատոմի զանգվածն է ամենափոքրը:

Ածխածնի ատոմի զանգվածն է ամենափոքրը։

2. Ի՞նչ է ցույց տալիս տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը: 

հարաբերական ատոմային զանգվածը ցույց է տալիս, թե տվյալ տարրի ատոմի զանգվածը, քանի անգամ է մեծ ածխածնի ատոմի զանգվածից։ 

3. Պարզաբանի՛ր զանգվածի ատոմային միավոր հասկացությունը:

Զանգվածի ատոմային միավորը ածխածնի ատոմի զանգվածի 1/12  մասն է՝ m(C)/12=1 զ.ա.մ., 

4. Հաստատի՛ր կամ հերքի՛ր հետևյալ պնդումները.

ա)Հարաբերական ատոմային զանգվածն ունի չափման միավոր: – Հարաբերական ատոմային զանգվածն չունի չափման միավոր:

բ)Ներկայումս որպես զանգվածի ատոմային միավոր է ընդունված թթվածնի ատոմի զանգվածը։ – Ոչ։ Զանգվածի ատոմային միավորը ածխածնի ատոմի զանգվածի 1/12  մասն է՝ m(C)/12=1 զ.ա.մ., 

գ) Յուրաքանչյուր քիմիական տարր ունի հարաբերական ատոմային զանգվածի որոշակի արժեք: – Այո,յուրաքանչյուր քիմիական տարր ունի հարաբերական ատոմային զանգվածի որոշակի արժեք։

5. Գրի՛ր ա) մագնեզիում, բ) քլոր, գ) կալցիում, դ) պղինձ տարրերի քիմիական նշանները: Գրի՛ր այդ տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածները։

ա) մագնեզիում –Mg

բ) քլոր – Cl

գ) կալցիում – Ca – Ar(Ca)=40

դ) պղինձ — Cu – Ar(Cu)=64

Դասագրքի հղումը

Նոր դասագրքի հղում

Դեկտեմբերի 11-17

Սիրելի՛ սովորողներ, այս շաբաթ աշխատելու ենք հետևյալ թեմաների շուրջ․

• Ֆոտոսինթեզ և բջջային շնչառություն
• Նոր դասագրք- էջ՝ 68

Լրացուցիչ աշխատանք, պատասխանել հարցերին․

1. Ի՞նչ է տեղի ունենում ֆոտոսինթեզի ընթացքում։

Ֆոտոսինթեզի ընթացքում կանաչ բույսերը ընդհունում են արևի էներգիան, իսկ հերձանցկներով վերձնում են ածխաթթու գազ և տերևում գտնվող կանաչ գունանույթ հանդիսացող քլորոֆիլներում, ածխաթթու գազը և ջուրը վերածում են շաքարի և թթվածնի։ Թթվածինը հերձանցքներով վերադառնում է մթնոլորտ, իսկ շաքարը քայքայվում է և հանդիսանում էներգիաի աղբյուր։

1. Ո՞րն է բջջային շնչառության նշանակությունը։

Բջջային շնչառության ժամանակ , բույսերը վերձնում են թթվածին և արտանետում ածխաթթու գազ և էներգիա։ Բջջային շնչառությունը կատարվում է գիշերը, իսկ ֆոտոսինթեզը՝ ցերեկը։

1. Բացատրել ֆոտոսինթեզի և բջջային շնչառության կապը։

Կարելի է ասել, որ ֆոտոսինթեզը և բջջային շնչառությունը կատարում են էներգիաի ձևափոխություն։ Ֆոտոսինթեզի ժամանակ, բույսերը կլանում են ածծխաթթու գազ և արևի էներգիա, իսկ արդյունքում վերադարձնում են թթվածին, իսկ արևի էներգիան ձևափոխում քիմիական էներգիաի։ Իսկ բջջային շնչառության ժամանակ, ինչպես մյուս կենդանի օրգանիզմները վերձնում են թթվածին և արտանետում ածխաթթու գազ։

Տարբեր երկրներում Ամանորը տարբեր կերպ են նշում, և յուրաքանչյուր մշակույթ այս օրը ունի իր ավանդույթներն ու սովորույթները: Ահա մի քանի հետաքրքիր օրինակներ.

ԱՄՆ․ Նոր տարին ԱՄՆ-ում սովորաբար նշվում է երեկույթներով, հրավառություններով և հեռուստատեսային շոուներով, ինչպիսիք են Նյու Յորքի Դիկ Քլարկ շոուն, որտեղ հազարավոր մարդիկ հավաքվում են Թայմս Սքվերում՝ կեսգիշերին դիտելու ավանդական բյուրեղյա գնդակի անկումը:

Ռուսաստան. Ռուսաստանում Ամանորը ամենասիրված տոներից է։ Սովորաբար, ընտանիքները հավաքվում են ընթրիքի համար, այնուհետև դիտում են հեռուստատեսային հաղորդումներ, որոնք հատուկ ստեղծված են Ամանորի գիշերը: Կեսգիշերին շնորհավորանքներ են հնչում, կենացներ են հնչում և հրավառություն։

Չինաստան. Չինական Նոր տարին կամ լուսնային Նոր տարին նշվում է ըստ լուսնային օրացույցի: Ընտանիքները նշում են ընթրիքով՝ ներառյալ ավանդական ուտելիքներ, ինչպիսիք են յոշկին, և տոնական վիշապներն ու առյուծները շքերթներում:

Ճապոնիա. Ճապոնիայում Ամանորը, որը կոչվում է O-shogatsu, ամենակարևոր տոներից է: Մարդիկ մաքրում են իրենց տները, պատրաստում հատուկ ամանորյա ուտեստներ և այցելում տաճարներ՝ աղոթքի համար:

Իսպանիա․ Իսպանիայում Նոր տարին նշում են հին տարվա վերջին 12 վայրկյանում 12 խաղող ուտելով՝ մեկ ժամացույցի յուրաքանչյուր հարվածի համար: Սա ավանդույթ է, որը համարվում է հաջողություն գալիք տարվա համար:

Գերմանիա. Գերմանիայում Ամանորը կամ Սիլվեստրը հաճախ նշվում է հրավառությամբ և բարձր խնջույքներով: Ավանդաբար, որոշ մարդիկ նույնիսկ փողոցներում իրենց հրավառությունն են կազմակերպում:

Բրազիլիա. Նոր տարվա գիշերը Բրազիլիայում հաճախ են նշում լողափերում, որտեղ մարդիկ հավաքվում են հրավառություն դիտելու և արևածագը դիտելու համար: Ամենահայտնի ավանդույթներից մեկը սպիտակ հագուստ կրելն է՝ նոր տարում հաջողություն գրավելու համար։

Ֆրանսիա. Ֆրանսիայում Ամանորը սովորաբար նշվում է ընտանեկան ընթրիքներով, ներառյալ դելիկատեսները և շամպայնը: Ավանդաբար, համբույրները փոխանակվում են կեսգիշերին:

Հունաստան. Հունաստանում Նոր տարին կամ «Πρωτοχρονιά» (Պրոտոխրոնիա) սովորաբար նշվում է ընտանեկան ընթրիքներով և ընկերների հետ հավաքույթներով: Ավանդաբար, պիտան՝ հատուկ հացը, կոտրում են կեսգիշերին, և ով նրանց կտորից մետաղադրամ է գտնում, հաջորդ տարվա հաջողակ է համարվում։

Եվ ամենակարևորը , թե ինչպես է նշվում Ամանորը Հայաստանում

Հայաստան․ Հայաստանում Ամանորը նշում են ջերմ ու ուրախ մթնոլորտում։ Տոնակատարությունը սկսվում է ընտանեկան հավաքույթներով և ընթրիքներով, որտեղ մատուցվում են ավանդական ուտեստներ՝ հայկական տոլմա, պիտա հաց և մսային մակարոնեղեն: Ամանորի նախապատրաստական ​​աշխատանքները սկսվում են հենց տոնից շաբաթներ առաջ՝ տան մաքրությամբ և ինտերիերը զարդարելով։