Месяц: Октябрь 2023

Առաջադրանք 1

Վանի թագավորության հիմնադրումն  ու ամրապնդումը:/էջ34-37-ը պատմել, էջ 38, հարցերին պատասխանել:

Ուրարտու.Վանի թագավորություն Ք.Ա.IX-VI

Առաջադրանք 1

Ուրարտու.Վանի թագավորություն Ք.Ա.IX-VI

Տալ նոր բառերի, հասկացությունների բացատրությունը:

Անմատչելի – անհասանելի։

Թվարկել Վանի թագավորության հզորացման պատճառները

Ստեղծվեց ամրոցների մեծ ցանաց և նաև ողջ  պետության համար ստեղծվեց միասնական դիցարան:

Պատմել Վանի թագավորության հիմնադրման մասին:

Արարատյան թագավորության Արատտա ձևը հիշատակվում է հնագույն ձեռագրերում Քրիստոսից առաջ 28-26դդ։ Աստվածաշնչյան գրերում ասվում է, որ ջրհեղեղից հետո ամեն ինչ վերսկսվեց Արարատից, իսկ ոչ Աստվածաշնչյան գրերում ասվում է, որ ջրհեղեղից հետո ամեն ինչ վերսկսվեց Արատտայում, և երկու դեպքերում էլ խոսքը գնում է նույն տեղանքի մասին։ Ուրարտու նշանակում է Արարատ, բայց նրա հնչունափոխված տարբերակը։ Նաև ամենահին քարտեզում Հայաստանը նշված էր որպես Ուրարտու։ Այդ քարտեզը ստեղծվել է Բաբելոնում, իսկ կրկնօրինակը Լոնդոնի բրիտանական թանգարանում։

Ասորերեն արձանագրություններում այն անվանվում է Նաիրի, իսկ տեղական լեզվով սեպագրերում անվանվում է Բիայնիլի, որը կապված է Վան անվան հետ, դրա համար տարբեր պատմական աղբյուրներում այս թագավորությունը անվանվում էր նաև Վանի թագավորություն։

Թագավորության մայրաքաղաքն էր Տուշպան։

Այդ թագովորության հիմնադիրն էր Արամե Ուրարտացին, որը կառավարել է Ք․Ա․ 860-840 թթ։ Նրա մասին տեղեկություններ են պահպանվել Ասորեստանի Սալմանասար Գ թագավորի արձանագրություններում Ք․Ա․ 859-824թթ։

Համեմատել Սարդուրի Ա, Իշպուինի, Մենուա արքաների գործունեությունը, կառավարման ժամանակաշրջանը:

Սարդուրի Ա

Սարդուրի Ա – ն եղել էր թագավորության հիմնադիրը։ Նա դիմակայել էր Ասորեստանի արշավանքներին։ Եվ նաև ծաղկեցրել էր իր թագավորությունը։

Իշպուինի

Իշպուինին Սարդուրի Ա-ի որդին էւ։ Նա իր իշխելու ժամանակ ծաղկեցրել էր թագավորությունը և Նաև նա աշխարազոր բամակը փոխարինել էր Արհետավարժ զինվորների բանակով, որը վաժանված էր զորատեսակների։  

Մենուա

Իսկ Մենուան եղել էր Իշպուինի որդին։ Նա հզորացրել էր թագավորությունը, զարգացրել և հզորացրել էր տնտեսությունը, սարքել 72 կիլոմետրանոց  ջրանցք, որը կոչվել է «Շամիրամին ջրանցք։ Նա նաև կարողացել էր գրավել Հայաստանի հյուսիսայն իշխանությունները։

Առաջադրանք 2

Դիտել ֆիլմերից մեկը պատասխանել հետևյալ հարցադրումներին.

Ես դիտել եմ «Վանի թագավորություն» ֆիլմը։

10-15 նախադասությամբ ներկայացրու ինչի մասին էր պատմում ֆիլմը:

Ներկայացրու ամենահետաքրքիր հատվածը:

Հայոց մայրաքաղաքները,Վան

Վանի թագավորություն/ֆիլմ/ , –

Պատ․՝ PN = 13 սմ

Պատ․՝ KN = 5, MK = 14:

Պատ․՝ AB = a/2:

Պատ․՝ AK = 16, KB = 12:

Պատ․՝ AB = 21:

Անկախ նրանից, մարդը տխուր է, թե ուրախ՝ նա երաժշտություն է լսում։ Այն մեզ օգնում է փարատել մեր տխրությունը, կամ լիարժեք ուրախանալ։Երաժշտությունը օգնում է մարդկանց հանգստանալ, բարիանալ և բարեկամանալ։ Երաժշտությունը ազգություն չունի, այն հասկանալի է մեր հոգիներին։ Այն օգնում է մեզ հասկանալ բնությունը, լսել նրա ձայները և զմայլվել նրանով։ Երաժշտությունը դա մի մոգական բանալի է, որը բացում է բոլոր սրտերը և մաքրում ու պարզեցնում այն։

1912 թվին Համազգային օրիորդաց վարժարանի դաշնամուրի դասատուն էի: Մի օր Կոմիտասը մեր դպրոց եկավ՝ իր «Գուսան» երգչախմբի համալրման համար, աղջիկների ձայները փորձելու: Մեր զարմանքը մեծ էր, երբ տեսանք, որ հազիվ մի քանի խոսքը  փոխանակելուց հետո՝ կարողացավ որոշել նրանց ձայնի տեսակները՝ առանց երգել տալու:

Հանկարծ ներս մտավ դպրոցի երիտասարդ ուսուցչուհիներից մեկը՝ Կոմիտասին ներկայացնելով իր դասարանի ձայնեղ աշակերտուհուն: Կոմիտասը աշակերտուհու հետ մի քանի բառ փոխանակելուց հետո՝ սրամտորեն ուսուցչուհուն ասաց. «Ուսուցչուհի և աշակերտուհի, նույն տեսակի ձայն ունենալու համար, երկուսիդ էլ գրանցում եմ սոպրանոների խմբի մեջ»:

Մի օր, երբ հորս հետ Ղալաթիոյի ազգային մատենադարան էինք գնացել, այնտեղ էր նաև Կոմիտասը՝ շրջապատված մի խումբ ուսանողներով, որոնց ձայներն էր փորձում: Իր յուրահատուկ ժպիտով կանգնած, Կոմիտասը, նրանց առանձին հարցումներ անելով, որոշում էր ձայների տեսակը և ծոցատետրում գրանցում անունները: Նրանք, ովքեր իր երգած մի նոտան հաջողությամբ կարողացան վերարտադրել, արդեն, «պիտանի անդամ» էին համարվում: Նրանց անունները, որոնք իր երգած փոքրիկ երգային նախադասությունը դյուրությամբ ըմբռնեցին, «հույժ քաջալավ» անդամների բաժնում ընդգրկեց: Մի քանի ուսանողներ, երբ պնդեցին, թե ձայն չունեն, Կոմիտասը սրամտորեն կատակաբանություններով նրանց  բարձրաձայն քրքիջների մատնեց, և որակեց՝ «ճշմարիտ երգիչներ»:

Մեծ էր ներկաների զարմանքը, երբ մի օր Կենտրոնականի գավառացի ուսանողների ձայները փորձելու ժամանակ, որևէ նոտայի կրկնությունից հետո, Կոմիտասը հասկանում էր նրանց, թե Տաճկահայաստանի ո՛ր գավառից էին: Ավելի մեծ եղավ զարմանքը, երբ տեսանք, որ յուրաքանչյուր գավառացու հետ Կոմիտասը սկսեց ազատորեն խոսել նրա հատուկ գավառաբարբառով՝ պահելով այդ բարբառների առանձնահատուկ առոգանությունն ու ոճը:

Այդ օրը Կոմիտասը մի մշեցի էր, այնքան հարազատ, որքան մի բիթլիսցի, մի վանեցի, մի սասունցի և ուրիշ գավառացի: Այդ օրը երկու ժամվա մեջ Կոմիտասը իր երգչախմբի համար 40 անդամ ընտրեց, որոնց ձայների տեսակները հետագայում ոչ մի փոփոխություն չկրեցին:

Աղավնի Մեսրոպյանի հուշերից

Աղբյուր՝ hraparak.am

Կոմիտաս և Տիրայր վարդապետ
1901, աշուն, Ս. Էջմիածին

«Սիրուն մանկիկ, կայտառ մանկիկ, օր մը դուն ալ պիտի մեծնաս ու մարդ դառնաս: Քեզի մէկ պզտիկ խրատիկ մը տամ:

Միտքդ մարզէ ազնիւ գիտութիւններով եւ մաքուր գեղարուեստով: Իմաստունի ծովածաւալ միտքէն որսա՛ գիտութիւն եւ գեղարուեստագէտի սիրտէն բարի բարի զգացումներ: Գրքերն ու ձայները մեռած հոգիներու մտքի ու հոգու տապաններն են:

Հետեւէ բնութեան դպրոցին. միտքդ բաց ու կարդա՛ անոր ծով միտքը, որու մի կաթիլն է քո մէջ Արարչի շնորհած ձիրքը. սիրտդ բաց եւ թող արձագանգէ հոն նորա խորհրդաւոր ու գաղտնի ձայները, զի քո սիրտն այլ անոր անեզր ձորի մէկ փոքրիկ ձորեկն է, որ շնորհել է քեզ երկինքը` հոն պաշարելու ազնիւ ազնիւ զգացումներ:

Կարդա՛ բնութեան գիրքը, որ կարելի չէ ո՛չ մէկ բանով գրել, ո՛չ մէկ ձայնով արձանագրել, ո՛չ մէկ գոյնով նկարել եւ ո՛չ մէկ գործքով դրոշմել…: Բնութեան երեւոյթներն անհունապէս յեղյեղուկ են. այնտեղ կեանք կայ, որ չէ կարելի անկենդան տառերով ու ձայներով, գրիչներով ու բրիչներով, վրձիններով ու չափերով դրոշմել-պարփակել. նա նման է արշալոյսին, միշտ թարմ, միշտ նոր, միշտ կենդանի, միշտ կենսատու, միշտ մայր ու ծնող մտքի ու սրտի եւ քեզի պէս մանուկներու նման միշտ մանուկ ու պարզուկ:

Սիրուն մանկիկ, պայծառ մանկիկ, սիրէ բնութիւնը…

Կոմիտաս Վարդապետ

1911 10/Զ Աղեքսանդրիա»:

Առաջադրանքներ`

1. Մեկնաբանել Կոմիտասի խրատները:

Միտքդ մարզէ ազնիւ գիտութիւններով եւ մաքուր գեղարուեստով:

Սովորիր գիտությունն ու արվեստ։

Հետեւէ բնութեան դպրոցին.

Սիրիր ու փորձիր հասկանալ բնությունը։

միտքդ բաց ու կարդա՛ անոր ծով միտքը, որու մի կաթիլն է քո մէջ Արարչի շնորհած ձիրքը.

Ուսումնասիրիր հին մտածողների աշխատությունները։

սիրտդ բաց եւ թող արձագանգէ հոն նորա խորհրդաւոր ու գաղտնի ձայները․

Սիրիր բնությունը և փորձիր զգալ այն։

Բնութեան երեւոյթներն անհունապէս յեղյեղուկ են.

Բնության երևույթները փոփոխական են և ամեն անգամ նորովի են կրկնվում։ Եվ միշտ պարզ են ու մաքուր մանկան պես։

Առանձնացրեք այն խրատը, որ ,կարծում եք, ձեզ օգտակար եղավ: Մեկնաբանե՛ք ինչո՞ւ:

Ինձ համար, օգտակար խորհուրդ է․ ՛՛սիրտդ բաց եւ թող արձագանգէ հոն նորա խորհրդաւոր ու գաղտնի ձայները՛՛։ Քանի որ այն ուզում է ասել, որ մենք պետք է փորձենք սիրել, զգալ, հասկանալ և չվնասել բնությունը։

Սովորի՛ր.

Ներկայումս ավելի քան 25 միլիոն նյութ է հայտնի։ Դրանք տարբերակելու համար օգտագործում ենք.  նյութերի ֆիզիկական, քիմիական հատկություններ: 

Նյութերի ֆիզիկական հատկություններն են՝ ագրեգատային վիճակը (գազ, հեղուկ,պինդ), գույնը, հոտը, համը, խտությունը, ջերմահաղորդականությունը, էլեկտրահաղորդականությունը, հալման և եռման ջերմաստիճանները:

Նյութի քիմիական հարկություն ասելով՝ հասկանում են մեկ այլ նյութի հետ փոխազդելու կամ ինքնուրույն քայքայվելու ունակությունը:

Պատասխանի՛ր հարցին.

1. Հետևյալ պնդումներից որոնք են վերաբերում նյութի՝ ա) ֆիզիկական, բ) քիմիական հատկություններին.

1) Ջրածնի և թթվածնի խառնուրդը պայթյունավտանգ է, կայծից բռնկվում է:

Պատ․՝ Քիմիական։

2) Ջրածինը 14,5 անգամ թեթև է օդից:

Պատ․՝ Ֆիզիկական։

3) Քացախաթթուն, փոխազդելով նատրիումի հիդրօքսիդի հետ, առաջացնում է աղ:

Պատ․՝ Քիմիական։

4) Օզոնարարում թթվածինը փոխարկվում է օզոնի:

Պատ․՝ Քիմիական։

5) Օզոնին բնորոշ է սուր հոտը:

Պատ․՝ Ֆիզիկական։

2․Գրի՛ր կերակրի աղի ֆիզիկական հատկությունները:

Աղ

Հոտ – չունի

Գույն – սպիտակ

Համ – ունի

Փայլ – այո

Ագրեգատային վիճակ – պինդ

Լուծելիությունը ջրում – այո

Իրականացնել «Ֆիզիկական երևույթները կյանքում» նախագիծը։

4․10-8․10

Կարդալ և ուսումնասիրել երկարությունների պրեզենտացիան ,և Մեծությունների չափում 

Թեման․Ծանոթացում ֆիզիկական մեծություններ չափող մի քանի գործիքների և միավորների հետ։Կարողանալ օգտվել այդ գործիքներից ։

Լաբորատոր աշխատանքներ․Հեղուկի ծավալի չափումը չափանոթի միջոցով։

Շատ լավ  սովորել.Է.Ղազարյանի դասագրքից՝(Ֆիզիկա 7)սովորել էջ13-ից,մինչև էջ 16-ը ․ինչպես նաև էջ17 <<Լաբորատոր աշխատանք1-ը>>

Կարդալ ծանոթանալ Է.Ղազարյանի դասագրքից՝(Ֆիզիկա 7) էջ18-ից,մինչև էջ 20-ը։

ԿատարելԳ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I>>-ից էջ29-ից մինչև էջ30-ը:

Այո։

Ոչ։

Ոչ։

Ոչ։

Այո։

Ոչ։

Սխալ է

400 սմ + 10 սմ = 410 սմ

4 մ + 0,1 մ = 4,1 մ

Սխալ է

16 կգ 1000 գ – 10 գ = 16 կգ 990 գ

5 սմ x 200 սմ= 1000 սմ²

1 մ = 1 մ

2 կմ = 2000 մ

3 սմ = 0,03 մ

2,5 դմ = 0,25 մ

0,1 մգ = 0,0001 գ = 0,0000001 կգ = 0,1⁶ կգ

10 գ = 0,1

0,01 ց = 1 կգ։

0,001 տ = 1 կգ։

ա․ 21 մ x 20 մ = 420 մ²

բ․ 15 մ x 54 մ² = 810 մ³

գ․ 45 մ² x 16 մ = 720 մ³

ա․ 1000 դր : 2 = 500 դր

բ․ 50ռ 20կ : 4 = 12ռ 55կ

գ․ 1500 ֆունտ ստեռլինգ : 12 = 125 ֆունտ ստեռլինգ

դ․ 2005 դոլար 30 ցենտ : 5 = 401 դոլար 6 ցենտ

a կգ կարագ = b կգ պանիր = bc դր։

Պատ․՝ bc դրամ:

Պատ․՝ 48 րոպե։

ա․ 20000 : 400 = 50 (դոլար)

բ․50 x 60 = 3000 (ռուբլի)

գ․ 50 x 0,8 = 40: (եվրո)

1. Կետերի փոխարեն գրի՛ր մ կամ  ն և բառարանով ստուգի՛ր:

Անպաճույճ, ամբարտակ, անփարատ, ամբասիր, անբերան, ամպրոպ, համբերություն, հանպատրաստից, անփառունակ, անպատեհ:

2.  Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:

Վերջապես նրանք  հասան հռչակավոր Խաչաղբյուրին: Առաջնորդը մագլցեց ժայռն ու անցքի մոտից մի պարան կապեց, որպեսզի տղաները կառչելով բարձրանան քարանձավ: Քարանձավային լճակից թափվող առվակի մեղմ խոխոջունն էր լսվում: Ջուրն այնքան թափանցիկ էր, որ հատակի խիճն ու ավազը  երևում էին: Արշավախմբի  որոնումները ցնցող  արդյունք տվեցին: Տղաները այդ քարանձավից ոչ միայն նախամարդու իրեր գտան, այլ. բազմաթիվ ստորգետնյա անձավներ, լճեր ու գետեր:

3.Օդ և երես  բազմիմաստ   բառերը  նախադասությունների  մեջ  գործածի՛ր   քեզ  հայտնի  բոլոր  իմաստներով: Որտեղ տրված բառերը փոխաբերական իմաստով են գործածված, ընդգծի՛ր:

Օդը անհրաժեշտ է ապրելու համար։

Մի փակիր օդս։

—————

Առավոտյան, մենք բոլորս լվանում ենք մեր երեսը։

Երես մի տուր երեխային։

Երկերեսանություն մի արա, գեղեցիկ չէ։

Наречие — это самостоятельная неизменяемая часть речи, которая обозначает признак действия или признак признака. Она отвечает на вопросы «как?», «где?», «куда?», «когда?», «откуда?» и «почему?».

Упражнение 1. Подбери к данным наречиям как можно больше синонимов и антонимов.

Оригинально, регулярно, открыто, нежданно, упорно, внезапно, отлично, по-доброму, сначала.

Оригинально — красиво, эксклюзивно ; уныло, неинтересно

регулярно — ежедневно ; редко

открыто — распростерто ; закрыто

нежданно — вдруг ; по приглашению

отлично — хорошо ; плохо

упорно — старательно ; лениг0

внезапно — не сразу ; предусмотрено

по-доброму — по-хорошему ; по плохому

сначала — заново ; с конца

Упражнение 2. Спишите предложения. Выделите наречия в составе сказуемых. Как по-другому можно назвать эти слова.

В это утро в степи было тихо, пасмурно, несмотря на то, что солнце поднялось; было как-то особенно пустынно и мягко. (Л. Толстой.)

Володе стало необыкновенно весело, и он только теперь почувствовал, как хорошо утром выйти из дому. Как славно и легко дышится, как хочется побежать по этой мягкой дороге, помчаться во весь дух. (Ю. Казаков.)

Тихо-это наречие, так как:
1. (Как?) тихо. Обозначает признак действия.
2. Морфологические признаки:
Неизменяемое слово.
3. Синтаксическая роль:
Было (как?) тихо. Является обстоятельством

Пасмурно-это наречие,так как:
1. (Как?) пасмурно. Обозначает признак действия.
2. Морфологические признаки:
Неизменяемое слово.
3. Синтаксическая роль.
Было (как?) пасмурно. Является обстоятельством.

Особенно-это наречие,так как?
1. (Как?) особенно. Обозначает признак действия.
2. Морфологические признаки:
Неизменяемое слово.
3. Синтаксическая роль:
Было (как?) особенно. Является обстоятельством.

Пустынно-это наречие, так как:
1. (Как?) пустынно. Обозначает признак действия.
2. Морфологические признаки:
Неизменяемое слово.
3. Синтаксическая роль:
Было (как?) пустынно. Является обстоятельством.

Мягко-это наречие, так как:
1. (Как?) мягко. Обозначает признак действия.
2. Морфологические признаки:
Неизменяемое слово.
3. Синтаксическая роль:
Было (как?) мягко. Является обстоятельством.

Необыкновенно-это наречие, так как:
1. (Как?) необыкновенно. Обозначает признак признака.
2. Морфологические признаки:
Неизменяемое слово.
3. Синтаксическая роль:
Весело (как?) необыкновенно. Является обстоятельством.

Утром-это наречие, так как:
1. (Когда?) утром. Обозначает признак признака.
2. Морфологические признаки:
Неизменяемое слово.
3. Синтаксическая роль:
Хорошо (когда?) утром. Является обстоятельством.

Славно-это наречие, так как:
1. (Как?) славно. Обозначает признак действия.
2. Морфологические признаки:
Неизменяемое слово.
3. Синтаксическая роль:
Дышится (как?) славно. Является обстоятельством.

Легко-это наречие, так как:
1. (Как?) легко. Обозначает признак действия.\
2. Морфологические признаки:
Неизменяемое слово.
3. Синтаксическая роль.
Дышится (как?) легко. Является обстоятельством.

Упражнение 3. Вставьте пропущенные буквы и объясните их правописание.

Шагнуть влевo, справa обгоняет грузовик, уйти засветлo, задолгo до приказа, добраться затемнo, вытереть досухa, изредкa интересоваться, начать зановo, засидеться допозднa, вылизать дочистa, наскорo перекусить, надолгo запомнить.

Упражнение 4.  Допишите наречия.

изредка, воедино, сызнова, добела, докрасна, сдуру, сгоряча, направо, слева
 Степь выжидающе молчала. В палисаднике стало свежо и пахуче. Горячо билось сердце. Докладчик говорил слишком общо. Угрожающе надвигалась огромная лохматая туча. Ослепляюще сияло солнце. Учиться блестяще. Войскам становится невмочь. Двери открыты настежь. Он ушел прочь. Уснули далеко за полночь.

Дополнительное задание:

Выполните тест.

В каком наречии пропущена буква О?

донаг…

издавн…

вправ…

дополн…

Это` вправо.

2. В каком наречии пропущена буква А?

сначал…

безнадёжн…

изначальн…

набел…

Это` сначала.

3. В каком наречии пропущена буква О?

справ…

дотемн…

нередк…

изредк…

Это` нередко.

4. В каком наречии пропущена буква О?

искос…

досыт…

насух…

досух…

Это` насухо.

5. В каком наречии пропущена буква О?

сызмал…

снов…

занов…

сызнов…

Это` заново.

6. В каком наречии пропущена буква А?

дословн…

дочерн…

досрочн…

задолг…

Это` дочерна.

7. В каком наречии пропущена буква А?

влев…

нагол…

втридорог…

замертв…

Это` втридорога.