1.Երկու խմբի գոյականների հոգնակին կազմի´ր և օրինաչափությունը բացահայտի´ր:

Օրինակ`

 Դասագիրք- դասագրքեր, վիպագիր- վիպագիրներ:

Ա.Դասագիրք, հեռագիր, արոտավայր, լրագիր, ծառաբուն, մրգաջուր, մրջնաբույն, ծաղկեփունջ, միջնապատ:

Դասագրքեր, հեռագրեր, արոտավայրեր, լրագրեր, ծառաբներ, մրգաջրեր, մրջնաբներ, ծաղկեփնջեր, միջնապատեր

Բ.Վիպագիր, մեծատուն, զինակիր, ժամացույց, կողմնացույց, երգահան, քարահատ, պատմագիր, քանդկագործ:

Վիպագիրներ, մեծատուններ, զինակիրներ, ժամացույցներ, կողմնացույցներ, երգահաններ, քարահատներ,պատմագիրներ, քանդկագործներ։

2. Փակագծում տրված բառերը դարձրո´ւ հոգնակի և գրիի´ր կետերի փոխարեն:

Ամերիկացի-(վիճակագիր) պարզել են, որ օրվա ընթացքում ամենաշատը քայլում են….(անասնապահ) ու….(հողագործ):  Երկրորդ տեղում գյուղական…..(նամակատար ) են: Հաջորդը…( մատուցող) ու … բուժքույր են: Նրանցից  զգալիորեն քիչ են քայլում…(ոստիկան),…(հետախույզ) ու  (պահակ): Ամենից քիչ քայլում են…(նահանգապետ) ու…(նախարար):

—————

Ամերիկացի-վիճակագիրները պարզել են, որ օրվա ընթացքում ամենաշատը քայլում են անասնապահները ու հողագործները:  Երկրորդ տեղում գյուղական նամակատարներն են: Հաջորդը մատուցողներն ու … բուժքույր են: Նրանցից  զգալիորեն քիչ են քայլում…(ոստիկան),…(հետախույզ) ու  (պահակ): Ամենից քիչ քայլում են…(նահանգապետ) ու…(նախարար):

Ամերիկացի-վիճակագրերը պարզել են, որ օրվա ընթացքում ամենաշատը քայլում են անասնապահներն  ու հողագործները: Երկրորդ տեղում գյուղական նամակատարներն  են: Հաջորդը մատուցողներն  ու բուժքույրերը: Նրանցից զգալիորեն քիչ են քայլում ոստիկաները, հետախույզներն ու պահակները: Ամենից քիչ քայլում են նահանգապետներն ու նախարարները:

3. Տրված գոյականները դարձրո´ւ հոգնակի և տեղադրի´ր նախադասությունների մեջ:

Կետորս, բանաձև, հրացան, նավապետ, շնաձուկ, ժամացույց:

Բոլոր նավապետներն էլ երազում են չբացահայտված կղզիներ գտնել:

Մեզ ասացին, որ բոլոր ժամացույցները հետ են ընկել, ու ոչ մեկը նույն ժամը ցույց չի տալիս:

Ասում են, որ շնաձկներն արյան հոտն է հրապուրում:

Այդ տարածքում աշխատող կետորսներն հետևում էին կետին ու վախենում էին ,թե ևս մեկին այնուամենայնիվ կվնասի:

Ցուցադրվող հրացաններն այդ նույն զինագործի որդիներն ու թոռներն էին սարքել:

4. Տրված տեքստում ընդգծի´ր այն գոյականները, որոնք հոգնակի պիտի լինեն:

Հայաստանում հանդիպում է նաև արագիլի սև տեսակը, որի փետրավորումը սև  է, որովայնը`սպիտակ, կտուցն ու ոտքը` կարմիր: Հանդիպում է Իջևանի շրջանի անտառում: Չափազանց հազվագույտ չվող թռչուն է: Բնադրում է ծառի վրա, գետի հովտում և ճահճուտում: Խուսափում է մարդուց և մարդկային շինությունից, նախընտրում է անտառի խուլ անկյունը: Չափազանց զգույշ թռչուն է: Որպես սակավաթիվ տեսակ՝ պահպանվում է օրենքով:

_____

Հայաստանում հանդիպում է նաև արագիլի սև տեսակը, որի փետրավորումը սև  է, որովայնը`սպիտակ, կտուցն ու ոտքը` կարմիր: Հանդիպում է Իջևանի շրջանի անտառում: Չափազանց հազվագույտ չվող թռչուն է: Բնադրում է ծառի վրա, գետի հովտում և ճահճուտում: Խուսափում է մարդուց և մարդկային շինությունից, նախընտրում է անտառի խուլ անկյունը: Չափազանց զգույշ թռչուն է: Որպես սակավաթիվ տեսակ՝ պահպանվում է օրենքով:

137. Արտահայտության մեջ *-ը փոխարինե՛ք միանդամով, որ ստացվի նույնություն.

ա) x³ ⋅ * = x⁸

x³ ⋅ x⁵ = ⋅ x⁸

* = x⁵

բ) (a²)⁴ ⋅ (a³)² = a⁹ ⋅ *

a⁸ ⋅ a⁶ = a⁹ ⋅ *

a¹⁴ = a⁹ ⋅ a⁵

* = a⁵

(*)⁵ ⋅ a¹² = a²⁴ ⋅ a³ ⋅ a⁵

(*)⁵ ⋅ a¹² = a³²

(a⁴)⁵ ⋅ a¹² = a³²

* = a⁴

(y²)³ = y⁶

* = y²

ե) (*)⁴ ⋅ n = n²¹

(n⁵)⁴ ⋅ n = n²¹

* = n⁵

a⁹ ⋅ * = a¹⁷

a⁹ ⋅ a⁸ = a¹⁷

* = a⁸

138. Արտադրյալը գրե՛ք կատարյալ տեսքի միանդամով.

ա) a³ ⋅ a² ⋅ a⁷ = a¹²

բ) x¹ ⋅ x² ⋅ x³ ⋅ x⁴ = x¹⁰

գ) x ⋅ xy ⋅ xyz ⋅ xy ⋅ x = x⁵y³z

դ) bc²d³ ⋅ bcd⁵ = b²c³d⁸

ե) 3a³ ⋅ 3a³ = 9a⁶

m⁴⁰

139. Թիվը ներկայացրե՛ք 2​-ի կամ 5​-ի աստիճանի տեսքով.

ա) 25⁴ = (5²)⁴ = 5⁸

բ) 8² = (2³)² = 2⁶

գ) 32² = (2⁵)² = 2¹⁰

դ) 125⁴ = (5³)⁴ = 5¹²

ե) 9³ = (3²)³ = 3⁶

զ) 4⁵ = (2²)⁵ = 2¹⁰

140. Աստղանիշը փոխարինե՛ք այնպիսի միանդամով, որ ստացվի նույնություն.

ա) 4x²y ⋅ 5ax³y = 20x⁵y²a

* = 3a²b

գ) 2/7xy ⋅ 7x³a = 2x⁴ay

* = -1/3ab⁷

ե) 1/2ab² ⋅ 4ab⁴ = 2a²b⁶

* = 6a

141. Հաշվե՛ք արտահայտության արժեքը և պատասխանը վերլուծե՛ք պարզ արտադրիչների.

ա) 1000 = 10³ = (2 x 5)³ = 2³ x 5³

բ) 6³ = (2 x 3)³ = 2³ x 3³

գ) 152 = 8 x 19 = 2³ x 19

դ) 1000 ⋅ 10 = 10³ x 10 = (2 x 5)³ = 2³ x 5³

142. Հաշվե՛ք հարմար եղանակով.

ա) 5 ⋅ 127 – 5 ⋅ 125 = 5 ⋅ (127 — 125) = 5 ⋅ 2 = 10

բ) 12 ⋅ 37 – 12 ⋅ 25 − 12² = 12 ⋅ (37 — 25 — 12) = 12 ⋅ 0 = 0

գ) 126x – 5³x = 126x — 125x = x

դ) 10 ⋅ 37 − 5 ⋅ 72 = 2 ⋅ 5 ⋅ 37 − 5 ⋅ 72 = 5 ⋅ 74 — 5 ⋅ 72 = 5 ⋅ (74 — 72) = 5 ⋅ 2 = 10

Պատմություն 30.10.2023

Նոյեմբերի 6-13-ը, առաջադրանք, 7-րդ դասարան

Պատմություն – նյութեր և թարգմանություններ

Նոյեմբերի 13-19-ը, առաջադրանքներ, 7-րդ դասարան

Նոյեմբերի 20-27-ը, առաջադրանք, 7-րդ դասարան

Մենք այս նոյեմբեր ամսվա ընթացքում ուսումնասիրել էինք Բաբելոնի թագավորությունը և շումերների պետականությունը։ Իմացել ենք Միջագետքի ժողովուրդների կույտուռան, կրոնը, գիրը, գիտելիքները և այլն։ Կարճն ասաց շատ նոր բաներ ենք իմացել հին և այժմ պետականույուն չունեցող ժողովուրդների մասին։ Ես շատ կուզեի, որ ինձ գնահատեին գերազանց, որը ինձ կմղեր ավելի լավ սովորելու։ Շնորհակալություն կարդալու համար։

Կարդա՛ Դերենիկ Դեմիրճյան  ,,Ջութակ և սրինգ,, պատմվածքը : 

1. Անծանոթ բառերը դուրս գրի՛ր, բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

Ոչ մի անծանոթ բառեր չկային։

2. Բնութագրի՛ր Լակըմեին, Հայանթուն, Նալին:

Լակըմեինը գեղանի, ուրախ, երջանիկ, կյանքը սիրող ու գնահատող աղջիկ էր։

Հայանթին գեղեցիկ, ժպտերես, հնարամիտ, երաժշտասեր տղա էր։

Նալը անգոււյն, տխուր, դժբախտ և տանջված տղա էր։

3. Գտի՛ր ամենադիպուկ բնութագրումը( բառ, բառակապակցություն, նախադասություն) 

ա. սրինգի նվագի համար

Դուրս թռավ նվագը ու գնաց, հովի պես շնկշնկաց ու սուրաց լռանիստ հովտի մեջ: Եվ սուլոցներն այնպես առատորեն շաղ տվեց, որ կարծես աղբրի մարգարտաշար ու կլկլան կաթիլներ լինեին քարեքար թափվելիս` անտառի հստակ լռության մեջ: Բյուրեղի պես մաքուր և արծաթի պես հնչուն էր այդ սուլոցը, առատ, զարմացնող, շոյիչ ու հարբեցնող:

Եվ ի՜նչ բազմազան խաղեր, ի՜նչ պատրանք… կարծես սոխակներ ու սարյակներ լինեին իրար ձայն տալիս, երջանիկ մայիսին; Եվ ինչ զվարճալի տնազ երկու երջանիկների, որ ծաղիկների մեջ կարծես թռվռալիս, խաղալիս լինեին և մի սիրած ու սիրված աղջիկ քրքջալիս լինի, երջանիկ մոռացության մեջ:

բ. ջութակի նվագի համար:

Լուրջ էր այդ եղանակը, ինչպես մահը, և անկեղծ, ինչպես մարդուս մեջ թաքնված սիրտը: Սրտից էր, — ահա թե ինչու այնպես սաստեց ու հափշտակեց ամենքի սիրտը: Ճշմարիտ էր այդ երգը, և ամենքը տրտմած կախեցին գլուխներն ու այդպես գետնահակ մտածել սկսեցին այն մեծ տառապանքի վրա, որը գիտես, որ կա՛, ճշմարի՛տ է, ամենուրե՛ք, ամենքի՛ համար:

4. Ո՞ր հատվածում է արտահայտված պատմվածքի գլխավոր ասելիքը:

 Այո, Լակըմեն սիրում է սրնգահարին, որը նրան տալիս է համեստներից համեստը, բայց մարդկանց համար թանկերից թանկը — այս կյանքը և նրա ուրախությունը: Նա քեզ չի սիրում և ինչո՞ւ սիրի… Դու կմաշես այդ թիթեռնիկի կյանքը քո անկշռելի տառապանքների մեջ` միշտ լսել տալով քո աշնան կոծերն ու մահվան ձայնը…

Եվ ի՞նչ, դու նրան չես էլ կարող սիրել, աղետավոր հոգի, որովհետեև քո արվեստը սիրողը ուրիշ բան չպիտի սիրի և արժի՞, և մի՞թե կարող է ուրիշ բան սիրել…

5. Ո՞րն է պատմվածքի ասելիքը: 

Այս պատմվածքի ասելիքն այն է, որ սերը սեր ու երջանկություն է ակնկալում և ժխտում է տանջանքն ու դառնությունը։

AF = AB : 2 = 3,5 (սմ)

BD = BC : 2 = 3 (սմ)

CE = AC : 2 = 5 (սմ)

5 + 2 = 7 դմ

7 x 2 = 14 դմ

Պատ․՝ 14 դմ։

<BAM = <A : 2 = 33º

<BCK = <C : 2 = 36º

<NBC = <B : 2 = 21º

_______________

<BAM = <A : 2 = 40º

<BAK = <BAM : 2 = 20º

<KAC = <BAK + <BAM = 60º

Աառաջադրանք 1

«Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել : «Համաշխարհային պատմություն» 7-րդ դասարան

Առաջադրանք 1

Հին Միջագետքի քաղաքակրթության ազդեցությունը/էջ 28-30-ը պատմել, էջ 30-ի հարցերին պատասխանել:

1. Քանի որ գիրը ուներ սեպերի (գծիկների) տեսք։

1. Միջագետքի դպրոցները իրենց տաճարներին կից էին և վճարովի դպրոցներ էին։ Այնտեղ սովորում էին միային ունևոր ընտանիքների աշակերտները և ուսումը երկարատև էր։ Դպրոցներում ուսուցանում էին նաև իրենց հին պատկերագրերը։

3. Մեծ Ջրհեղեղը, մեծ կամ համաշխարհային ջրհեղեղի մասին առասպելական կամ կրոնական պատմություններ, որոնք տարածված են եղել բազմաթիվ ժողովուրդների մոտ։ Սովորաբար ջրհեղեղը ներկայացվում է որպես Աստծո կամ աստվածների պատիժը՝ մարդկությանը վերացնելու նպատակով։ Ջրհեղեղը վերապրում է մեկ մարդ կամ մեկ ընտանիք միայն, որից էլ նորից սերում է մարդկությունը։

Ջրհեղեղի մոտիվը մասնավորապես հանդիպում է Միջագետքի առասպելներում, հինդուիզմում (Պուրաններ), հունական դիցաբանության մեջ (Դևկալիոն), աստվածաշնչյան Ծննդոց գրքում (Նոյ), մեզոամերիկյան Կիչե և Մայա ժողովրդների և լատինաամերիկյան Մուսկա և Կանյարի ժողովրդների մոտ, սակայն ամենահին հիշատակումը հանդիպում է Գիլգամեշ էպոսում։

Աստվածաշնչյան Մեծ Ջրհեղեղը ավարտվել է այն ժամանակ, երբ Նոյյան տապանը կանգ է առել Արարատ լեռան վրա, որից հետո ջրերը աստիճանաբար հետ են քաշվել։ Ջրհեղեղի պատճառը եղել է մարդկային չարությունը, ամբողջ աշխարհում միակ արդար ու ազնիվը մարդ Նոյն էր մնացել՝ իր ընտանիքով։ Ջրհեղեղից հետո Աստված Նոյի հետ ուխտ կապեց ծիածանի տեսքով, որ այլևս ջրհեղեղով մարդկանց չի պատժի։

4. «Գիլգամեշին» բնորոշ են հերոսական էպոսի գծերը՝ ավանդական սյուժեն (հերոսի բուռն երիտասարդությունը, նրա հանդիպումը Էնկիդու հակառակորդ վայրենու հետ, որը հետո դառնում է նրա դաշնակիցը), հերոսական թափառաշրջիկները (որի ընթացքում բարեկամները մի շարք սխրանքներ են կատարում), աստվածապայքարի մոտիվները (Իշտար աստվածուհու սիրո մերժումը, նրա ուղարկած ցլի սպանությունը)^[1]։ Հերոսները ունեն մեկ ընդհանուր թշնամի՝ Խումբաբան, որ պահպանում է սրբազան մայրիները։ Նրանց սխրանքներին հետևում են աստվածները, որոնք շումերական երգերում ունեն շումերերական անուններ, իսկ Գիլգամեշի մասին էպոսում՝ աքքադական։ «Գիլգամեշի մասին էպոսը» հիմն է ընկերությանը, որ ոչ միայն օգնում է արտաքին խոչընդոտների հաղթահարմանը, այլև վերափոխում է, ազնվացնում։

5. Միջագետքում զարգացած էր մաթեմատիկան, աշխարհագրությունը, աստղագիտությունը և այլն։

6. Այո։ Հայաստանի անունը և աշխարհագրական դիրքը ու չափերը հանդիպել են շումերների քարտեզներում։

Հիմա կներկայացնեմ, թե ինչ նոր բան ենք իմացել դասից։

«ՀԻՆ ՄԻՋԱԳԵՏՔԻ ՔԱՂԱՔԱԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱԶԴԵՑՈՒՑՅՈՒՆԸ»

Գիրն ու գրականությունը՝

Մենք իմացել էինք, որ գիրը ստեղծել էին շումերները։ Բայց գիրը պատկերագիր էր։ Այսինքն գրում, կարթում էին պատկերներով։ Նրանք այդ ժամանակ գծում էին կավի վրա, բայց շատ դժվար էր ստացվում։ Հետո շումերները հասկացել էին, որ այդ գիրը սրբազան գիր է և պարտադիր սովորեցնում էին դպրոցներում։ Իսկ դպրոցները գտնվում էին պալատներում և  այլ տեղերում ։

Միջագետքի ժողովուրդների կրոնը՝

Մենք իմացել էինք, որ Միջագետքի մարդիկ հավատում և պաշտում էին աստվածներին։ Այդ ժամանակ, ամեն քաղաք–պետություն ուներ իր աստվածը, բայց հետո, երբ այդ քաղաք–պետությունները միացան, մնացին միային 6 կարևորագույն աստվածները։ Այդ մարդկանց պատկերացմամբ, իրանց աստվածները պետք է ունենային կենդանու գլուխ և մարդու մարմին։ Մարդիկ այդ աստվածների համար երգեր էին երգում, զոհեր էին մատուցում և այլն։

Գիտական գիտելիքները՝

Մենք իմացանք, որ նրանք տիրապետում էին ահագին գիտելիքներ՝ մաթեմատիկա, աստղագիտություն, բժշկություն, աշխարհագրություն և այլն։

Ճարտարապետությունն ու արվեստը՝

Այստեղ արդեն իմացանք, որ մինջև մեր օրերը պահպանվել են նրանց գեղատեսիր տաճարները։ Ունեին թատրոն, ճարտասանություն և այլն։

Առաջադրանք 2 

Հին Փոքր Ասիան և Արևելյան Միջերկրականը./էջ 31-33-ը պատմել, էջ 33-ի հարցերին պատասխանել:

1․ Խեթական որ արքան գրավեց և կողոպտեց Բաբելոն քաղաքը։

Մուրսիլիս I արքան Ք.ծ.ա. 1595 թ. գրավեց ու կողոպտեց Բաբելոնը:

2.Ո՞ր տարածքում է ձևավորվել Միտաննի պետությունը, ո՞րն էր նրա մայրաքաղաքը:

Միջերկրական ծովի արևելյան ափամերձ շրջանում են գտնվում Սիրիան և Փյունիկիան: Ծովափին զուգահեռ ձգվում են Լիբանանի լեռները, որոնք հնում ծածկ ված են եղել խիտ անտառներով, ունեցել են հարուստ կենդանական աշխարհ: Սիրիան հին հայերն անվանում էին Ասորիք: Ք.ծ.ա. III-II հազարամյակներում Սիրիայի տարածքում առաջացան քաղաք-պետություններ: Ք.ծ.ա. XVI դ. Սիրիայի հյուսիսային մասում բնակվող խուրիական ցեղերի շրջանում կազմավորվեց Միտաննի պետությունը: Պետության մայրաքաղաքն էր Վաշուկանին՝ Եփրատի Խաբուր վտակի ափին: Ք.ծ.ա. XV դ. կեսերին Միտաննին հզորացավ, միավորեց Սիրիայի մեծ մասը, իրեն ենթարկեց Ասորեստանը։ Միտաննիի տարածքով էին անցնում միջազգային առևտրական ուղիները Փոքր Ասիայից և Միջագետքից դեպի Եգիպտոս: Ք.ծ.ա. XV դ. վերջին Միտաննին բախվեց հզորացած Եգիպտոսի հետ: Թութմոս III փարավոնի զորքերը մի շարք հաղթանակներ տարան, ապա անցնելով Եփրատ գետը՝ կողոպտեցին Միտաննիի մայրաքաղաքը: Ի վերջո Եգիպտոսի և Միտաննիի միջև հաշտության պայմանագիր կնքվեց,հաստատվեցին տևական խաղաղություն և կայուն առևտուր: Ք.ծ.ա. XIV դ. ընթացքում Միտաննին գնալով թուլացավ: Այն տրոհվեց մանր իշխանությունների, ապա նվաճվեց Ասորեստանի կողմից:

3.Ո՞ր ժողովուրդն է աշխարհում առաջինը ստեղծել այբուբեն:

Փյունիկեցիները Ք.ծ.ա. I հազարամյակում ստեղծեցին աշխարհում առաջին այբուբենը` կազմված 22 նշաններից, որի օրինակով իրենց այբուբենները ստեղծեցին այլ ժողովուրդներ ևս:

4.Որտե՞ղ ձևավորվեց հրեական պետությունը, ում գիտեք այդ երկրի արքաներից։

Սիրիայից և Փյունիկիայից հարավ մինչև Եգիպտոս ընկած երկիրը կոչվում է Պաղեստին: Այստեղով է հոսում Լիբանանի լեռներից սկիզբ առնող Հորդանան գետը:Պաղեստինում բնակվել են տարբեր ժողովուրդներ: Ք.ծ.ա. XIII դ. վերջին այստեղ ներթափանցեցին հրեական ցեղերը: Մյուս ժողովուրդների դեմ պայքարում հրեական 12 ցեղերը միավորվեցին և ստեղծեցին Հրեական պետությունը:Հրեական պետությունը հզորացավ Դավիթ արքայի օրոք, որը տիրեց ողջ Պաղեստինին: Նրա որդու՝ Սողոմոն Իմաստունի օրոք պետության մայրաքաղաք դարձավ Երուսաղեմը։ Ք.ծ.ա. VIII դ. Պաղեստինն ընկավ Ասորեստանի տիրապետության տակ, իսկ Ք.ծ.ա. 587 թ. Բաբելոնի արքա Նաբուգոդոնոսոր II-ը գրավեց Երուսաղեմը և հրեաներին «բաբելոնյան գերության» տարավ: Ք.ծ.ա. VI դ. Արևելյան Միջերկրականի երկրները նվաճվեցին Աքեմենյան Պարսկաստանի կողմից։

5.Որտե՞ղ են հայտնագործել երկաթի մշակումը: Երբ է դա տեղի ունեցել:

Փոքր Ասիան և Հայկական լեռնաշխարհը այն տարածքներն են, որտեղի ժողովուրդները Ք.ծ.ա. II հազարամյակում աշխարհում առաջինը հայտնագործեցին երկաթի մշակումը, երկաթյա գործիքների և զենքերի պատրաստումը։ Խեթական քաղաքակրթությունից է սկիզբ առել հաղթակամարի կիրառումը:

Լրացուցիչ՝ կարդալ նյութերից մեկը ամփոփել15-20 նախադասությամբ, դուրս  գրել ամենաքետաքրքիր հատվածը, ինչ նոր տեղեկաություններ իմացար/

Հնագույն Բաբելոն՝ հարավային Միջագետքի թագավորություն

Քաղաքակրթության զարգացման սկիզբը

Առեղծվածային Փյունիկիան: Առաջին ծովային տերությունը:

Տնային

1. Սովորի՛ր

*Ատոմը նյութի փոքրագույն, քիմիապես անբաժանելի մասնիկն է:   
*Ատոմների յուրաքանչյուր առանձին տեսակը կոչվում է քիմիական տարր։

*Պարզ նյութերը կազմված են մեկ քիմիական տարրի ատոմներից:

*Բարդ նյութերը կազմված են տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներից: Նրանց նաև անվանում են քիմիական միացություններ:

2.Ստորև ներկայացված են որոշ քիմիական տարրերի նշանները և դրանց հայերեն անվանումները, փորձիր սովորել:

Քիմիական տարրերի նշանները էջ 52

3•Տնային պայմաններում վարունգը մարինացնելու համար օգտագործում են քացախաթթվի խիտ լուծույթ, որն ունի սուր, ծակող հոտ:
ա) Տանը փորձի՛ր զգալ դա՝ պահպանելով անվտանգության կանոնները:

բ) Նկարագրի՛ր քացախաթթվի որոշ ֆիզիկական հատկություններ:

հոտ, համ, հեղուկ, թափանց, լուծվող, քայքայող հատկություն։

————————————————

Նոյեմբերի 20-24

1. Ջրածին և թթվածին տարրերն այդպես է անվանել ֆրանսիացի քիմիկոս Անտուան Լավուազիեն: Փորձի՛ր պարզաբանել, թե ինչու:

1. Պարբերական համակարգից օգտվելով՝ լրացրո՛ւ աղյուսակը.

Տարրի նշանը Տարրի անունը

He – հելիում

Li – լիցիում

Ne – նեոն

F – ֆտոր

Al – ալյումին

Br – բրոմ

Ag – արծաթ

U – ուրան։

3. Թվարկի՛ր, թե ինչ տարրերի ատոմներից են կազմված։

ա) ջուրը՝ H20 – ջրածնի 2 + թթվածնի 1 ատոմ

բ) կերակրի աղը՝ NaCI – Նատրիումի 1 + քլորի 1

գ) ծծմբական թթուն՝ H2SO4 – ջրածնի 2 + ծծումբի 1 + թթվածնի 4

դ) կալիումի հիդրօքսիդը՝ KOH — Կալյում + թթվածին + ջրածին։

4. Թվարկի՛ր ածխածին տարր պարունակող առնվազն երեք նյութ:

Գրաֆիտ, շմոլ գազ, ածխաթթու գազ։

4. Ո՞ր տարրերի ատոմներից է բաղկացած նարնջագույն սնդիկի օքսիդը։

Սնդիկ + թթվածին։

1. Տրված գոյականները երկու խմբի բաժանի´ր:

Մարմին, մշակույթներ, նյութեր, շարժում, ժամանակ, մարմիններ, ճանապարհ, օրացույցներ, դաշտ, շարժումներ, նյութ, դաշտեր, մշակույթ, ճանապարհներ, ժամանակներ, օրացույց:

Գոյական 1 (Եզակի)- Մարմին, շարժում, ժամանակ, ճանապարհ, դաշտ, նյութ, մշակույթ, օրացույց։

Գոյական 2 (Հոգնակի)-մշակույթներ, նյութեր, մարմիններ, օրացույցներ, շարժումներ, դաշտեր, ճանապարհներ, ժամանակներ։

2. Տրված գոյականները դարձրո´ւ հոգնակի և բացատրի´ր օրինաչափությունները:

Ա. Ձև, արտ, հարց, սարք, զենք, դեզ, օր:

Ձևեր, արտեր, հարցեր, սարքեր, զենքեր, դեզեր, օրեր։ – եր վերջավորություն

Բ. Երկիր, տարի, գնացք, նվեր, վայրկյան, ուղևոր:

Երկրներ, տարիներ, գնացքներ, նվերներ, վայրկյաններ, ուղևորներ։ – ներ վերջավորություն

Գ. Թոռ, դուռ, մուկ, ձուկ, լեռ, բեռ:

Թոռներ, դռներ, մկներ, ձկներ, լեռներ, բեռներ։ – ներ վերջավորություն

Դ.  Աստղ, արկղ, վագր, անգղ, սանր:

Աստղեր, արկղեր, վագրեր, անգղներ(ներ), սանրեր։ – եր վերջավորություն

3.. Յուրաքանչյուր բառի  իմաստն արտահայտի՛ր բառակապակցությամբ. գտի՛ր  երկու խմբի բառերի նմանությունն ու տարբերությունը:

Ա.Դասագիրք, հեռագիր, արոտավայր, լրագիր, ծառաբուն, մրգաջուր, մրջնաբույն, ծաղկեփունջ, միջնապատ:

Դասագիրք – դասի գիրք

հեռագիր – հեռավից գիր

արոտավայր – արոտի վայր

լրագիր – լուր բերող գիր

ծառաբուն – ծառի բույն

մրգաջուր – մրգի ջուր

մրջնաբույն – մրջյունների բույն

ծաղկեփունջ – ծաղիկների փունջ

միջնապատ – միջին պատ։

Բ.Վիպագիր, մեծատուն, զինակիր, ժամացույց, կողմնացույց, երգահան, քարհատ, պատմագիր, քանդակագործ:

վիպագիր – վեպ գրող

մեծատուն – մեծերի տուն

զինակիր – զենք կրող

ժամացույց – ժամանակ ցույց տվող

կողմնացույց – երկրի կողմերը ցույց տվող

երգահան – երգ գրող

քարհատ – քար հատող

պատմագիր – պատմություն գրող

քանդակագործ – քանդակ ստեղծող։

Ա և Բ խմբերի բառերը բարդ բառեր են։ Երկրորդ խմբի բառերը հիմնականում անձ են ցույց տալիս։

132. Միանդամը գրե՛ք կատարյալ տեսքով և որոշե՛ք կարգը.

ա) 3acb5

15acb ( 3

բ) dcab

dcab ( 4

գ) (−1)ac7b

-7acb ( 3

դ) cdab

cdab ( 4

ե) 7yxt

7yxt ( 3

զ) 3ac³bc

3ac⁴b ( 6

է) 15

5

ը) 34z²az

12z³a ( 4

թ) 2t²sb5

10t²sb ( 4

133. Լրացրե՛ք աղյուսակը՝ յուրաքանչյուր վանդակում գրելով համապատասխան միանդամների արտադրյալի կատարյալ տեսքը.
     

	5	7b	12a2	11ax	3ab	1
4a	20a	28ab2	48a3	44a2x	12a2b	4a
12ab	60ab	84ab2	144a3b	132a2xb	36a2b2	12ab
10ab2	50ab2	70ab3	120a3b2	110a2b2x	30a2b3	10ab2

134. Լրացրե՛ք աղյուսակը՝ յուրաքանչյուր վանդակում գրելով համապատասխան միանդամների արտադրյալի կատարյալ տեսքը.

	2ab	4xy	0	3a2d	x2y3	b5y2
3ax	6a2bx	12ax2y	0	9a3xd	3ax3y3	3axb5y2
4bd	8ab2d	16bdxy	0	12a2bd2	4bdx2y3	4b6dy2

135. Աստղանիշի փոխարեն գրե՛ք a հիմքով ցուցչային արտահայտություն, որպեսզի ստացվի նույնություն.

ա) a⁷ ⋅ a⁴ = a¹¹

բ) a² ⋅ a³ = a⁵

գ) a⁶ ⋅ a³ = a⁹

դ) aⁿ⁺¹ = a² ⋅ a^n-1

ե) a³ ⋅ a⁵ = a⁸

զ) a² ⋅ a⁷ = a⁹

136. Գրե՛ք արտադրյալի կատարյալ տեսքը.

ա) 3ab ⋅ 2a = 6a²b

բ) 8bc⁴ ⋅ bc = 8b²c⁵

գ) 9ct² ⋅ 1ct = 9c²t³

դ) 7x²y ⋅ 2x²y⁴ =14x⁴y⁵

ե) 1.5x³y ⋅ 4xy² = 6x⁴y³

զ) 25!a³ ⋅ 0a² = 0

Դասի հղումը

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ՝

1.Ի՞նչ է ռասան։ Որո՞նք են ռասայական հատկանիշները։

Մարդիկ իրարից տարբերվում են իրենց արտաքին՝ ռասայական հատկանիշներով, որոնք փոխանցվում են ժառանգաբար։ Այդ հատկանիշների շարքում գլխավոր են մաշկի գույնը, գանգի կառուցվածքը, մազերի գանգրությունը, աչքերի բացվածքը, շուրթերի ձևը և այլն։

2.Թվարկե՛ք չորս մեծ ռասաները։ Քարտեզի վրա ցո՛ւյց տվեք դրանց տարածման հիմնականշրջանները։

Եվրոպեոիդ, մոնղոլոիդ, նեգրոիդ և ավստրալոիդ։

3.Ի՞նչ է ազգը։ Ինչպե՞ս է որոշվում անձի ազգային պատկանելությունը։ Ի՞նչ գիտեք ազգերիձուլման մասին:

Յուրաքանչյուր ազգ որոշակի տարածքի վրա պատմականորեն ձեւավորված և վերոհիշյալ հատկանիշներով օժտված մարդկանց կայուն խումբ է։ թվաքանակով, լեզվով, մշակույթով, սովորույթներով, ազգային ինքնագիտակցությամբ:

4.Նշե՛ք աշխարհի խոշորագույն լեզվաընտանիքները, լեզվախմբերը և ժողովուրդները։Բացատրե՛ք հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի լայն տարածման պատճառները։

Աշխարհում 15 խոշոր լեզվաընտանիք կա: Ամենատարածվածը հնդեվրոպականն է: Նրա կազմի մեջ մտնող լեզուներով խոսում է բնակչության կեսը:

5.Նշե՛ք համաշխարհայի կրոններն ու դրանց տարածման շրջանները։ Ցո՛ւյց տվեք դրանքքարտի վրա։

Աշխարհի ժողովուրդները դավանում են տարբեր կրոններ։ Սակայն ամենամեծաքանակ հետևորդներն ունեն երեքը՝ քրիստոնեությունը, իսլամ և բուդդիզմը։ Դրանք համարվում են համաշխարհային կրոններ։

Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել ռասսաների տեղաբախման հիմնական շրջանները:

2. Գրել հետևյալ երկրներում գերիշխող դավանանքը՝ նշելով նաև համաշխարհային կրոնի ուղղությունը.

Արգենտինա –քրիստոնեություն

Իսրայել – քրիստոնեություն

Ճապոնիա–բուդդայականություն

Չինաստան –բուդդայականություն

Ռուսաստան –քրիստոնեություն

Ֆրանսիա –քրիստոնեություն

Կանադա –բուդայականություն

ԱՄՆ – քրիստոնեություն

Իրան –մահմեդականություն

Ս․ Արաբիա –մահմեդականություն

Ալժիր –մահմեդականություն

Նիգեր –քրիստոնեություն

Վիետնամ –բուդդայականություն

Նիդերլանդներ –քրիստոնեություն

Ղազախստան – քրիստոնեություն

Ուկրաինա –քրիստոնեություն

Թուրքիա –մահմեդականություն

Ուրուգվայ – քրիստենություն

Վրաստան –քրիստոնեություն

Բրազիլիա –քրիստոնեություն

Ավստրալիա –քրիստոնեություն

Մոնղոլիա –բուդդայականություն

Հունաստան –քրիստոնեություն

Լեհանստան –քրիստոնեություն

Հյուսիսային Կորեա –բուդդայականություն

Հայաստան –քրիստոնեություն

3. Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել 5 բազմազգ (պոլիեթնիկ) և 5 միազգ (մոնոէթնիկ) երկիր: