Автор: 🤍~Կարոլինա~🤍

Դաս՝ 29,30 էջ 83-88

1. Բնութագրե ՛ք Երևանի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները:

Երևանը գտնվում է Արարատյան գոգավորության մեջ, լանջերի վրա, բարձրությունը 860–1350 մետր է: Քաղաքով Հրազդան գետն է անցնում, ջուր ու հող կա, կլիման ցամաքային է՝ շոգ ամառ, ցուրտ ձմեռ:

2. Բացատրե ՛ք Երևանի բնակչության թվի արագ աճի պատճառները: Արտահայտե՛ք տեսակետ արագ աճի պատճառների և դրա հետևանքների վերաբերյալ:

Բնակչությունը արագ ավելացել է, որովհետև քաղաքում գործարաններ, դպրոցներ, համալսարաններ և աշխատատեղեր էին: Գյուղերից շատ մարդիկ եկել են Երևան: Արդյունքում քաղաքն ավելի մեծացել է, նոր թաղամասեր են կառուցվել, ավելի շատ մարդկանց համար տեղ է եղել:

3. ՀՀ քաղաքներն ի՞նչ խմբերի են բաժանվում ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժամանն իրենց մասնակցության աստիճանի:

Համապետական կենտրոն – ամենակարևոր քաղաք, օրինակ՝ Երևան:

Մարզային կենտրոններ – մարզերի կենտրոններ, օրինակ՝ Գյումրի, Վանաձոր, Կապան:

Տեղական կենտրոններ – փոքր քաղաքներ ու գյուղերի կենտրոններ:

4. Թվարկել Երևան քաղաքի 12 վարչական շրջանները։

Կենտրոն, Արաբկիր, Աջափնյակ, Ավան, Դավթաշեն, Էրեբունի, Մալաթիա-Սեբաստիա, Նոր Նորք, Նորք-Մարաշ, Նուբարաշեն, Շենգավիթ, Քանաքեռ-Զեյթուն:

5. Գյումրու զարգացման տարբեր փուլերում ի՞նչ գործոններ են նպաստել կամ խանգարել նրա տնտեսական վերելքին:

Օգնողներ – լավ տեղ, առևտրի կենտրոն, գործարաններ, դպրոցներ:

Խանգարողներ – 1988-ի երկրաշարժը, որը ավերեց շատ շենքեր ու գործարաններ, մարդիկ հեռացան քաղաքից:

6. Տվե ՛ք Վանաձոր քաղաքի աշխարհագրական բնութագիրը:

Վանաձորը տեղակայված է լեռնային գոգավորությունում՝ գետերի մոտ: Ունի երկաթուղի ու ճանապարհներ, հեշտ է տեղաշարժը մյուս քաղաքների հետ:

7. Հայաստանի քաղաքների շարքում ո՞րն է Վաղար շապատի հատուկ դերը

Վաղարշապատը հոգևոր կենտրոն է, այստեղ է Հայ Առաքելական Եկեղեցին՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը: Այստեղ է կաթողիկոսի նստավայրը, այս պատճառով քաղաքն առանձնահատուկ է:

8. Գնահատե ՛ք Կապան քաղաքի զարգացման բնական և տնտեսական նախադրյալները:

Բնական նախադրյալներ – լեռնային տեղ, գետերի մոտ:

Տնտեսական նախադրյալներ – հանքեր են կան (պղինձ, ոսկի), Կապանը մարզկենտրոն է, առևտրական կապեր ունի Իրանի հետ:

ա) a2 = 144 + 25 — 2 x 5 x 12 x √2/2

a = 9.17

9/(√2/2) = 5/sin B

sin B = 0.385554

B = 22.7°

C = 180 — (45 + 22.7) = 112.3

C = 112.3°

____

բ) c² = 296 — 242.48 = 53.52

c = 7.32

7.32/0.5 = 10/sin A

sin A = 0.6831

A = 43.1°

B = 180 — (30 + 43.1) = 106.9

B = 106.9°

___

գ) b2 = 208 — 96 = 112

b = 10.58

sin A = 0.65482

A = 40.96∘

C = 180 — (40.96 + 60) = 79.04

C = 79.04∘

a2 = 36 + 144 — 2 x 6 x 12 x 0.9397

a2 = 180 — 135.3168 = 44.6832

a = 6.69

B = 57∘

C = 180 — (57 + 20) = 103∘

բ) b2 = 64 + 49 — 2 x 8 x 7 x 0.6428

b = 6.41

A = 53.4∘

C = 23.22∘

ա) x(x² + 9x + 8) = 0

x = 0

x1 = -1

x2 =-8

-8, -1, 0

բ) x(x² — 2x + 10) = 0

D = -36

x = 0

0

գ) x(x² — 6x + 9) = 0

D = 0

x = 0

x = 3

0, 3

դ) x(4x² + 9 x + 2) = 0

x = 0

x1 = -1/4

x2 = -2

0, -1/4, -2

ե) x²(x² + 4x +1) = 0

x = 0

x1 = -2 + √3

x2 = -2 — √3

0, -2 + √3, -2 — √3

զ) x²(x² + 3x + 4.5) = 0

x = 0

D = -9

0:

ա) x = -2

D = 1

x1 = -2

x2 = -3

-2, -3

___

բ) x = 7

D = 25 = 5²

x1 = 7

x2 = 2

2, 7

գ) x = +- 5

D = 9 = 3²

x1 = -2

x2 = -5

+-5, -2

դ) D1 = 1

x1 = 4

x2 = 3

D2 = -4

4, 3

ա) 0

բ) 2

գ) 3

դ) 5, -6

ե) -2, 1

զ) 1, -2/3

Ջրածնի Իզոտոպները միակներն են որոնք ունեն անուններ

Պրոտիում իզոտոպ — ¹H (1H2O

Դետերիում իզոտոպ — ²H , (Ծանր ջուր, D2O)

Տրիտիոում — ³H (T^x, T2O)

Որոշել Ջրածնի իզոտոպների ատոմների բաղադրությունը

+1H(1p, on)1e

Z = 1

N = A — Z

N = 1 — 1

N = 0

__

Թեմայի անվանումը` Համար մեկ տարրը Տիեզերքում՝ Ջրածին  

Բովանդակությունը․

• Ջրածինը բնության մեջ։ Ջրածնի ատոմի կառուցվածքը, իզոտոպները
• Ջրածնի ստացումը լաբորատորիայում  և արդյունաբերության մեջ
• Ջրածնի ֆիզիկական և քիմիական հատկությունները
• Ջրածնի կիրառումը

Լաբորատոր փորձեր՝ <<Ջրածնի ստացումը լաբորատորիայում, քիմիական հատկությունները>>  

Թեմատիկ հարցեր և վարժություններ.

1. Ինչո՞ւ  է   ջրածինը  համարվում  համար  մեկ  տարրը  Տիեզերքում

2. Բնութագրեք  ջրածին  քիմիական տարրի իզոտոպները.

     ա)  քիմիական նշանը. ..  

     բ)  դիրքը պարբերական համակարգում՝ ո՞ր պարբերության և ո՞ր խմբի տարր է

     գ)  հարաբերական ատոմային զանգվածը. ..                                             

     դ)   ատոմի կառուցվածքը`(միջուկի լիցքը…,միջուկում պրոտոների թիվը…, էլեկտրոնների     

             թիվը…,էներգետիկ մակարդակների թիվը, էլեկտրոնային բանաձևը), իզոտոպների բաղադրությունը

      գ)  մետա՞ղ է.  թե՞  ոչ մետաղ

3.   Ինչպիսի՞  վալենտականությունը և օքսիդացման աստիճանը  է ցուցաբերում ջրածինը   

      միացություններում, գրեք պարզ և բարդ նյութերի օրինակներ և դրանցում որոշեք ջրածնի     

      վալենտականությունը և  օքսիդացման աստիճանը

4. Գրեք ջրածին քիմիական տարր պարունակող պարզ և բարդ նյութերի բանաձևերը.    

     որոշեք նրանց հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները` Mr, մոլային    

     զանգվածները`M գ/ մոլ, նաև բարդ նյութերի որակական և քանակական   

     բաղադրությունները

5. Որոշեք ջրածինը օդից ծանր է,  թե՞ թեթև. քանի ՞ անգամ. ..

6. Ինչպիսի՞  ռեակցիաների  օգնությամբ են ջրածին  ստանում լաբորատորիայում և   

     արդյունաբերության մեջ, գրեք համապատասխան  ռեակցիաների հավասարումները

7.  Ջրածնի քիմիական հատկությունները, այսինքն փոխազդեցությունը պարզ  և  բարդ   

     նյութերի հետ, գրեք համապատասխան ռեակցիաների հավասարումները

8.  Որտե՞ղ են  կիրառում  ջրածինը։

Անհատական աշխատանք՝  <<Ջրածինը համարվում  է  ապագայի վառելանյութ. ինչո՞ւ>>

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 6․Մարդու և քաղաքացու տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքները․
ա/ Տնտեսական իրավունքներ
բ/ Սոցիալական իրավունքներ
գ/ Մշակութային իրավունքներ /էլ․ դասագիրք, էջ 118-131/
Նորմատիվային իրավական փաստաթղթերը՝ առարկայի ծրագրում․

Առաջադրանք
1․ Նշե՛ք սեփականության իրավունքի երեք իրավազորությունները։ Պարզաբանե՛ք դրանք մեկ-երկու օրինակով։

Տիրապետում – սեփականատերը իրավունք ունի ունենալ իր գույքը։
Օրինակ․ Տուն ունենալ կամ հողատարածք ունենալ։

Օգտագործում – սեփականատերը կարող է օգտագործել իր գույքը ինչպես ցանկանում է։
Օրինակ․ Մեքենա վարել, տունում ապրել կամ վարձով տալ։

Տնօրինում – սեփականատերը կարող է վաճառել, նվիրել կամ ժառանգել իր գույքը։
Օրինակ․ Հեռախոսը վաճառել կամ նվիրել ընկերոջը։

2․ Որքանո՞վ է այսօր մեր երկրում աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունքը մարդկանց հնարավորություն տալիս ունենալու մասնագիտություն և զբաղմունք։

Մարդիկ իրավունք ունեն իրենց ուզած մասնագիտությունն ընտրելու և աշխատանքի ընդունվելու, բայց իրականում դա միշտ հեշտ չէ, քանի որ հաճախ անհրաժեշտ է փորձ կամ որոշ ոլորտներում չկա բավարար աշխատատեղ։

3․ Եթե ընտանիքներին օգնելու նպատակով անչափահասները վաղ տարիքից ուսմանը զուգահեռ աշխատում են, արդյոք գործատուները պահպանու՞մ են անչափահաս երեխաների համար նախատեսված աշխատանքային իրավունքները։ Բերե՛ք ձեզ հայտնի օրինակներ /բլոգային աշխատանք/․

Եթե անչափահասները վաղ տարիքից ուսմանը զուգահեռ աշխատում են, նրանց իրավունքները հաճախ չեն պահպանվում։ Օրենքով գործատուն պարտավոր է սահմանափակել աշխատանքային ժամերը, ապահովել անվտանգ ու թեթև աշխատանք, տալ անհրաժեշտ հանգիստ և չվնասել առողջությանը։ Սակայն իրական կյանքում շատ դեպքերում դա չի կատարվում։

Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես,
Վերջին երգիչն իմ երկրի,
Մա՞հն է արդյոք, թե նի՞նջը քեզ
Պատել, պայծառ Նաիրի։
     
Վտարանդի, երկրում աղոտ,
Լուսեղ, քեզ եմ երազում,
Եվ հնչում է, որպես աղոթք
Արքայական քո լեզուն։
     
Հնչում է միշտ խոր ու պայծառ,
Եվ խոցում է, և այրում,
Արդյոք բոցե վարդե՞րդ են վառ,
Թե՞ վերքերն իմ հրահրուն։
     
Ահով ահա կանչում եմ քեզ
Ցոլա, ցնորք Նաիրի՛, —
Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես,
Վերջին երգիչն իմ երկրի…

1.  Ի՞նչ տրամադրություն է գերիշխում՝ հույս, ցավ, հավատ, վախ, այլ։ 

Բանաստեղծությունը գերիշխում է ցավ և կարոտ տրամադրությունը, քանի որ հեղինակը տառապում է իր հայրենիքի հանդեպ սիրուց։ Բայց նաև տալիս է հույսի տրամադրությունը, քանի որ հեղինակը հույս է ունենում, որ Հայաստանը կշարունակի ապրել:

2.  Ո՞ր նախադասությունը կարող ես համարել հռետորական հարց։ 

Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես,
Վերջին երգիչն իմ երկրի…

3.  Բանաստեղծն իրեն վերջին պոետն է համարում․ դա հուսահատությո՞ւն է, թե՞ պատասխանատվություն։ 

Իմ կարծիքով դա պատասխանատվություն է, քանի որ Տերյանը չի լռում։ Եթե նույնիսկ իրեն վերջին պոետն է համարում, նա շարունակում է երգել իր երկրի մասին։ Դա ցույց է տալիս, որ նա զգում է պարտք իր հայրենիքի հանդեպ։

4. Գրի՛ր Նաիրի երկրի պատասխանը պոետին։ 

Ոչ դու վերջինը չես, Տերյան պոետ,
Քո ձայնը դեռ լեռներում է հնչում,
Քո բառերով ես շնչում եմ կրկին,
Քո երգով իմ սիրտն է զարթնում։

Քանի դու կաս ու երգում ես,
Ես կապրեմ ու կծաղկեմ,
Քո խոսքի մեջ, քո երազում
Նորից պայծառ ես կփայլեմ ։

5. Ինչպիսի՞ն է Նաիրին՝ ըստ այս բանաստեղծության։ 

Նաիրին այս բանաստեղծությունում զոհված է, թուլացած, մոռացված ու միայնակ:

————

ԳԱՐՆԱՆԱՄՈՒՏ

Քնքշաբույր ծաղկանց հրեղեն խաղով
Ժպտում են նորից անտառ ու ձորակ,
Եվ հեղեղները խոսուն-սառնորակ
Ողջունում են ինձ զվարթ ծիծաղով։

Զուգել ես նորից դաշտ, անտառ ու լեռ,
Գարո՜ւն, ամեն տեղ նոր կյանք ես վառել
Իմ սրտում էլ ես թևերըդ փռել,
Իմ հոգում էլ ես հրդեհել նոր սեր։

Եվ ահա կրկին զվարթ ու ջահել,
Դուրս ելա տխուր մենության բանտից.
Պայծառ աչքերըդ ողջունում են ինձ,
Եվ ես չեմ կարող իմ ճիչը պահել։

Բացել ես իմ դեմ ոսկեղեն հեռուն,
Ծաղկել ես սարո՛ւմ, անտառո՛ւմ, արտո՛ւմ,
Ուրիշ երգեր են հնչում իմ սրտում —
Ողջո՛ւյն քեզ, արև, ողջո՛ւյն քեզ, գարուն…

1. Ո՞ր բառերն ու արտահայտություններն են ցույց տալիս գարնան գալուստը։

Եվ հեղեղները խոսուն-սառնորակ
Ողջունում են ինձ զվարթ ծիծաղով։

Զուգել ես նորից դաշտ, անտառ ու լեռ,
Գարո՜ւն, ամեն տեղ նոր կյանք ես վառել

Պայծառ աչքերըդ ողջունում են ինձ,

Բացել ես իմ դեմ ոսկեղեն հեռուն,
Ծաղկել ես սարո՛ւմ, անտառո՛ւմ, արտո՛ւմ,

Ողջո՛ւյն քեզ, արև, ողջո՛ւյն քեզ, գարուն…

2.Ներկայացրո՛ւ բանաստեղծության քնարական հերոսի զգացումները, նաև առանձնացրո՛ւ այդ զգացումները նկարագրող տողերը։

Եվ ահա կրկին զվարթ ու ջահել,
Դուրս ելա տխուր մենության բանտից.

——

Հերոսը մինչև գարնան գալը ապրում էր տխրություն ու մենություն, և սպասում էր գարնան բերած նոր կյանքը:

3. Բացատրի՛ր ,,մենության բանտ,, արտահայտությունը։ 

Այս արտահայտությունը նշանակում է լինել աշխարհից կտրված, ապրելով միայնակ և տխուր։

4. Դո՛ւրս գրիր մակդիրներ։

Հրեղեն խաղ, պայծառ աչքեր:

5. Ինչո՞ւ է գարունը հաճախ ներկայացվում  նոր կյանքի և հույսի խորհրդանիշ։

Գարունը համարվում է որպես նոր կյանք, քանի որ բնությունը սկսում է զարթնել՝ ծաղկում են ծառերն ու բույսերը, ձյունը հալվում է, և արևը լույս ու ջերմություն է բերում։ Այն մեզ հիշեցնում է, թե կյանքը ինչ գեղեցիկ ու նոր սկիզբներ կարող է բերել։

6.Քո կարծիքով՝ բանաստեղծությունը ավելի շատ բնությա՞ն, թե՞ մարդու ներաշխարհի մասին է։ Հիմնավորի՛ր։

Իմ կարծիքով բանաստեղծությունը ավելի շատ բնության մասին է՝ թե ինչպես է գալիս գարունը և վերածնում բնությունը նոր կյանքի։ Իսկ երբ հեղինակը նույնպես նշեց իր ներաշխարհի մասին, դա պատահում է բոլոր մարդկանց համար՝ երբ նրանք հանդիպում են գարնան ուրախությունն ու գեղեցկությունը։

7. Կարո՞ղ է բնությունն ազդել մարդու հոգեվիճակի վրա։ 

Այո, բնությունը կարող է ազդել մարդու հոգեվիճակի վրա: Այն տալիս է մարդուն գեղեցիկ տեսք, անուշ բույրեր ու հանգստություն, և մարդկանց մեծ մասը դժվարությամբ կարող է ապրել առանց բնության ազդեցության ու գեղեցկության։

8. Բացատրի՛ր ահասկանալի բառերը։ 

Զուգել — զարդարել, սարքել

9. Բանաստեղծության  վերջին տողը փոխի՛ր՝ ոճը պահելով։ 

Ողջո՛ւյն քեզ, արև, ողջո՛ւյն քեզ, գարուն…

Ցտեսուցյո՛ւն ցուրտ ձմեռ, ողջո՛ւյն տաք գարուն:

Իմ խաղաղ երեկոն է հիմա

Իմ խաղաղ երեկոն է հիմա
Մեղմալույս, և՛ տըխուր, և՛ անուշ.
Քեզ երբեք սիրտըս չի մոռանա,
Իմ մաքո՛ւր, առաջին իմ անուրջ…

Տարիներ, տարիներ կըսահեն,
Կըմեռնեն երազները բոլոր —
Քո պշշշշշշշշշշշ

Շա՛տկերը անեղծ կըպահեմ
Օրերում անհաստատ ու մոլոր։

Ե՛վ տանջանք, և՛ բեկում, և՛ թախիծ —
Սև օրեր ես դեռ շա՜տ կըտեսնեմ.
Անունըդ թող փարոս լինի ինձ
Սուտ կյանքի և դառը մահու դեմ…

1. Բացատրի՛ր բառերը՝ մեղմալույս, անուրջ, անեղծ, փարոս։

մեղմալույս — մեղմ լույս ունեցող

անուրջ — երազ

անեղծ — չվնասված

փարոս — լուսաշտարակ

2. Ի՞նչ հոգեվիճակ է արտահայտում ,,իմ խաղաղ երեկոն է,, արտահայտությունը։

արտահայտությունը ցույց է տալիս հանգիստ, լուռ և տխուր հոգեվիճակ։ Հերոսը մտածում է անցյալի մասին, հիշելով իր առաջին սերը:

3. Ըստ քեզ ՝ ո՞ւմ է դիմում հեղինակը։

Իմ կարծիքով բանաստեղծությունը ուղղված է հեղինակի առաջին սիրուն, քանի որ նա խոսում է իր առաջին անուրջի մասին և խոստանում է երբեք չմոռանալ նրան։

4. Մեկնաբանի՛ր այս քառատողը՝ 

Ե՛վ տանջանք, և՛ բեկում, և՛ թախիծ —
Սև օրեր ես դեռ շա՜տ կըտեսնեմ.
Անունըդ թող փարոս լինի ինձ
Սուտ կյանքի և դառը մահու դեմ…

Կարելի է մեկնաբանել այսպես՝ կարճ ու պարզ ձևով.

Այս քառատողում հեղինակը ասում է, որ իր կյանքում դեռ շատ դժվարություններ, ցավ և տխրություն է լինելու։ Սակայն նա ցանկանում է պահել սիրելիի անունը իր սրտում, որպեսզի այն լինի նրա համար փարոս՝ լույս ու ուղեցույց կյանքի դժվարությունների դեմ։

5. 4-5 նախադասությամբ ներկայացրո՛ւ բանաստեղծության բովանդակությունը, ասելիքը։ 

Հեղինակը ներկայացնում է իր խաղաղ, բայց մի փոքր տխուր երեկոն և հիշում է իր առաջին սերը։ Նա ասում է, որ տարիներ կանցնեն, երազները կփոխվեն, բայց այդ հիշողությունը չի մոռանա։ Հեղինակը հասկանում է, որ իր կյանքում դեռ շատ դժվարություններ ու սև օրեր կլինեն։ Սակայն սիրելիի անունը նրա համար կմնա լույս և ուժ, որը կօգնի հաղթահարել ամեն ինչ։

Իմ կարծիքով բանաստեղծության ասելիքն այն է, որ մաքուր և անկեղծ սերը կարող է մարդուն ուժ տալ նույնիսկ կյանքի ամենադժվար պահերին։

Ընթերցել 

Տխրություն

Սահուն քայլերով, աննշմար, որպես քնքուշ մութի թև,
Մի ըստվեր անցավ ծաղիկ ու կանաչ մեղմիվ շոյելով.
Իրիկնաժամին թփերն օրորող հովի պես թեթև
Մի ուրու անցավ, մի գունատ աղջիկ ճերմակ շորերով…
Արձակ դաշտերի ամայության մեջ նա մեղմ շշնջաց,
Կարծես թե սիրո քնքուշ խոսք ասաց նիրհող դաշտերին.—
Ծաղիկների մեջ այդ անուրջ կույսի շշուկը մնաց
Եվ ծաղիկները այդ սուրբ շշուկով իմ սիրտը լցրին…

Write down an essay on the topic: Blog as an educational tool (area). How long have you had your blog? How often do you update your blog? What are the advantages and disadvantages of using a blog as an educational tool?

English Reading Text 8, 9

According to Paragraph 1, lines 1-5, ‘robot’ means
a) work
b) monster
c) worker
d) mechanism

2. The word ‘robot’ became popular
a) in the first half of the 20 ^ (th) century
b) in the first decade of the 20 ^ (th) century
c) long before 1923
d) in the 1890s

3. In Capek’s play robots were
a) soulless people
b) mechanical automatons
c) efficiently working men
d) efficient but soulless workmen

Listening: The lesson on gardening

Grammar: If+present, will+infinitive (present conditinal) New English File Pre-intermediate page 64-65

ա) P(-7) = 0

(x + 7)(x² + 10)

x = -7

բ) P(-8) = 0

(x + 8) (x² — 4)

x = — 8

x = +- 2

գ) (x + 5) (2x² — 2)

դ) 9x² (x² — 2x + 1) = 0

x² — 2x + 1 = 0

x = 1

___

9x² = 0

x = 0

___

ե) x³ (x — 5) + (x — 5) = 0

(x — 5) (x³ + 1) = 0

x = 5

x = -1

զ) (x + 3)(x³ — 8) = 0

x = -3

x = 2

ա) -5, 7

բ) -8

գ) 0

դ) 4, 3

ե) 5

զ) 0, 5

ա) x² + x + 4x + 4 = 0

x(x + 1) + 4(x + 1) = 0

(x + 1)(x + 4) = 0

x = -1

x = -4

բ) x(3x + 5) = 0

x = 0

x = -5/3

գ) x = -11

x = -4

դ) x(x² + 1) = 0

x = 0

x = ∅

ե) x(x² — 1) = 0

x = 0

x = +- 1

զ) x²(2 + x) = 0

x = 0

x = -2

է) x²(4 + 5x²) = 0

x = 0

x = ∅

Դասարանում քննարկվող հարցեր՝

Խնդիրների լուծումներ․թեմայի և հաղորդիչների դիմադրությունԳ.Մխիթարյանի<<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ ՝մաս II>>գրքից,կատարել էջ88-ից մինչև էջ97

Սեղանի Խաղերի բառարան

Խաղային բառարանում մարդիկ կարող են գտնել սեղանի խաղերի մասին հիմնական տեղեկությունները։ Այնտեղ ներկայացված են խաղերի անունները և դրանց իմաստը, ստեղծման ժամանակաշրջանը, ինչպես նաև այն, թե ինչպիսի ունակություններ են զարգացնում տվյալ խաղերը մարդու մեջ։

Բացի այդ, յուրաքանչյուր խաղի դեպքում նշվում է, թե հին ժամանակներում ինչպիսի նմանատիպ խաղեր են գոյություն ունեցել։

—

ՇԱԽՄԱՏ՝

Շախմատը հին մտավոր խաղ է, որը ստեղծվել է Հին Հնդկաստանում, մոտավորապես մ.թ. VI դարում։ Այն սկզբում կոչվում էր չատուրանգա, ինչը նշանակում է «չորս զորք» (հետևակ, հեծելազոր, փղեր և մարտակառքեր)։ Խաղը խորհրդանշում էր պատերազմը և ռազմավարությունը։

Հետագայում շախմատը Հնդկաստանից տարածվեց Պարսկաստան, որտեղ այն անվանեցին շատրանջ, իսկ հետո՝ արաբների միջոցով հասավ Եվրոպա։ Ժամանակի ընթացքում խաղի կանոնները փոփոխվեցին և ձևավորվեց այն շախմատը, որը մենք խաղում ենք այսօր։

Շախմատը խաղում են երկու հոգի։ Խաղը անցկացվում է հատուկ տախտակի վրա, որը ունի սև և սպիտակ վանդակներ։ Ամեն խաղացող ունի 16 խաղաքար՝ թագավոր, թագուհի, նավակներ, ձիեր, փղեր և զինվորներ։ Յուրաքանչյուր խաղաքար շարժվում է իր կանոններով։

Խաղի նպատակը հակառակորդի թագավորին մատ անելն է։ Խաղացողները հերթով կատարում են քայլեր, մտածում են առաջ և փորձում են ճիշտ ընտրություն անել։ Խաղի ընթացքում պետք է լինել ուշադիր և համբերատար։

Շախմատը ոչ միայն խաղ է, այլ նաև ուսուցանող զբաղմունք։ Այն օգնում է զարգացնել մտածողությունը, ուշադրությունը և որոշում կայացնելու կարողությունը։

—————————————

ՆԱՐԴԻ՝

Նարդին մարդկությանը հայտնի ամենահին սեղանի խաղերից մեկն է։ Այն ստեղծվել է մոտ 5000 տարի առաջ, հիմնականում Հին Պարսկաստանում (Իրան)։ Նարդին խաղ է, որը միավորում է և՛ մտածողությունը, և՛ բախտը, քանի որ խաղի ընթացքում օգտագործվում են զառեր։

Նարդին խաղում են երկու խաղացող։ Ամեն խաղացող ունի 15 խաղաքար, և խաղը կատարվում է հատուկ խաղատախտակի վրա, որը բաժանված է 24 մասի։ Զառերի ցույց տված թվերի համաձայն խաղացողները շարժում են իրենց խաղաքարերը։ Խաղի նպատակը պարզ է՝ առաջինը բոլոր խաղաքարերը հանել խաղատախտակից։

Խաղի ընթացքում պետք է մտածել, հաշվարկել քայլերը և փորձել կանխել հակառակորդի առաջխաղացումը։ Երբեմն խաղացողը կարող է «խփել» հակառակորդի խաղաքարին և նրան ստիպել նորից սկսել։ Այդ պատճառով նարդին պահանջում է ուշադրություն, արագ մտածողություն և ճիշտ որոշումներ։

Նարդին շատ հին խաղ է և ունի տարբեր անվանումներ տարբեր երկրներում։ Հին Հունաստանում այն կոչվել է տավլի, իսկ Եվրոպայում տարածվել է միջնադարում։ Հայաստանում նարդին շատ սիրված խաղ է, և այստեղ առավել հայտնի են կարճ նարդին և երկար նարդին։

Նարդին ոչ միայն զվարճալի խաղ է, այլ նաև ուսուցողական։ Այն զարգացնում է հիշողությունը, տրամաբանությունը և համբերությունը։

———————————

ԴՈՄԻՆՈ՝

Դոմինոն սեղանի խաղ է, որը միավորում է մտածողությունը, ուշադրությունը և մի քիչ էլ բախտը։ Այս խաղում օգտագործվում են հատուկ քարեր, որոնց վրա նշված են թվեր կամ կետեր։ Խաղի ընթացքում այդ քարերից կազմվում է շղթա՝ այնպես, որ իրար միանան նույն թվերով կողմերը։

Դոմինոն ծագում է Չինաստանից։ Այն հայտնի էր դեռևս 12–13-րդ դարերում։ Հին Չինաստանում մարդիկ խաղում էին դոմինո՝ քարերով, որոնց վրա կարմիր և սպիտակ կետեր էին։ Ժամանակի ընթացքում խաղը տարածվեց տարբեր երկրներում և հասավ Եվրոպա։ 18-րդ դարում դոմինոն հայտնվեց Իտալիայում, որտեղ էլ ձևավորվեց այն տեսքը, որը մենք գիտենք այսօր։

Դասական դոմինոյի հավաքածուն ունի 28 քար։ Ամեն քար բաժանված է երկու մասի, և յուրաքանչյուր մասի վրա կարող է լինել զրոյից մինչև վեց կետ։ Քարերը սովորաբար պատրաստվում են պլաստմասսայից, փայտից կամ ոսկորի նման նյութերից։

Դոմինոն խաղում են երկուից չորս հոգի։ Խաղի սկզբում յուրաքանչյուր խաղացող ստանում է որոշ քանակով քարեր։ Այն խաղացողը, ով ունի համապատասխան զույգ քար, սկսում է խաղը։ Հետո խաղացողները հերթով քար են դնում՝ փորձելով համապատասխանեցնել թվերը։ Եթե խաղացողը չունի համապատասխան քար, նա պետք է վերցնի պահոցից կամ բաց թողնի իր հերթը։

Խաղի նպատակը հնարավորինս արագ ազատվել բոլոր քարերից։ Երբ խաղացողներից մեկը դնում է իր վերջին քարը, խաղը ավարտվում է, և նա համարվում է հաղթող։ Երբեմն խաղը կարող է փակվել, երբ ոչ ոք չի կարող քայլ անել․ այդպիսի իրավիճակը կոչվում է «ձուկ»։

Դոմինոն ունի շատ տարբեր տեսակներ՝ «Նոխազ», «Ծովային նոխազ», «Հեռախոս», «Չեչևե» և ուրիշներ։ Յուրաքանչյուր տեսակ ունի իր կանոնները, բայց բոլորը հիմնված են նույն գաղափարի վրա՝ քարերը ճիշտ միացնել և ճիշտ պահին քայլ անել։

——————————

ՄՈՆՈՊՈԼԻԱ՝

Մոնոպոլիան սեղանի տնտեսական և ռազմավարական խաղ է, որը խաղում են երկու կամ ավելի մարդիկ։ Այս խաղը սովորեցնում է, թե ինչպես ճիշտ կառավարել փողը, մտածել առաջ և մրցել մյուսների հետ։ Մոնոպոլիան մեծ տարածում է ստացել 20-րդ դարում և շատ երկրներում հայտնի է նաև այլ անուններով՝ «Բիզնեսմեն», «Մենեջեր», «Կայսրություն»։

Խաղը ստեղծվել է ԱՄՆ-ում։ 1934 թվականին, Մեծ ճգնաժամի ժամանակ, գործազուրկ ամերիկացի Չարլզ Դարոուն ստեղծեց Մոնոպոլիայի առաջին տարբերակը։ Սկզբում ընկերությունները մերժեցին նրա գաղափարը, բայց Դարոուն չհանձնվեց։ Նա սեփական ձեռքերով պատրաստեց խաղի օրինակներ և սկսեց վաճառել։ Շուտով խաղը շատ սիրվեց, և արդեն 1936 թվականին Մոնոպոլիան դարձավ ամենաշատ վաճառվող խաղը ԱՄՆ-ում։

Մոնոպոլիան խաղում են հատուկ խաղատախտակի վրա, որը բաղկացած է քառակուսի վանդակներից։ Խաղացողները հերթով նետում են խաղոսկրը և առաջ շարժվում այնքան վանդակ, որքան ցույց է տալիս զառը։ Վանդակների մի մասը գույք է կամ ձեռնարկություն, իսկ մյուս մասը՝ իրադարձություն։

Եթե խաղացողը կանգնում է ազատ գույքի վրա, կարող է գնել այն։ Եթե այդ գույքը պատկանում է մեկ այլ խաղացողի, ապա պետք է վճարի նրան։ Իրադարձությունների վանդակներում խաղացողը կարող է գումար ստանալ, գումար կորցնել, տեղափոխվել այլ դաշտ կամ նույնիսկ ընկնել բանտ։

Խաղի նպատակը մեկն է՝ ճիշտ օգտագործելով մեկնարկային գումարը՝ սնանկացնել մյուս խաղացողներին։ Նա, ով կարողանում է գնել նույն գույնի բոլոր գույքերը, դառնում է մոնոպոլիստ և ավելի շատ եկամուտ է ստանում։ Այդ պատճառով խաղում շատ կարևոր է մտածված ռազմավարությունը։

Մոնոպոլիան զարգացնում է տրամաբանությունը, հաշվարկը, ֆինանսական մտածողությունը և համբերությունը։ Այսօր Մոնոպոլիան ունի նաև բազմաթիվ համակարգչային և առցանց տարբերակներ, և աշխարհում այն խաղացել է ավելի քան կես միլիարդ մարդ։