Месяц: Сентябрь 2025

Մենք բոլորս գիտենք, որ բարին միշտ հաղթում է չարին։ Սա հիմնական միտքն է, որ երևում է բոլոր հեքիաթներում։ Հեքիաթը ոչ միայն պատմություն է, այլ նաև սովորեցնող խոսք։ Այն մեզ ցույց է տալիս, թե ինչն է լավ և ինչն է վատ։

Հեքիաթներում բարի հերոսները միշտ ազնիվ են։ Նրանք օգնում են մարդկանց, աշխատում են, արդար են և խիզախ։ Չար կերպարները լինում են ագահ մարդիկ, կախարդներ, վիշապներ կամ նրանք, ովքեր խաբում են ու ուզում են ուրիշներին վնասել։

Հեքիաթներում բարի մարդը միշտ դժվար ճանապարհ ունի։ Նա շատ փորձությունների միջով է անցնում։ Երբեմն պետք է պայքարի վիշապի դեմ, երբեմն պետք է խաբեբայի դեմ կանգնի։ Սակայն վերջում նա միշտ հաղթում է, որովհետև սրտում բարիք ունի։ Չար մարդը կամ չսր ուժը սկզբում ուժեղ է թվում, սակայն հետո պարտվում է։

Իմ կարծիքով, սա շատ կարևոր է մեզ համար։ Հեքիաթները ուզում են ասել, որ կյանքում չարի ուժը երկար չի տևում։ Եթե մարդը բարի է և արդար, ապա նա կգտնի հաղթելու ճանապարհ։ Հեքիաթները նաև ցույց են տալիս, որ մարդու իրական ուժը ոչ թե մարմնի ուժն է, այլ նրա սրտի բարությունն ու արդարությունը։

Այսօր էլ ենք տեսնում , որ մեր կյանքում կան և՛ բարի մարդիկ, և՛ չար մարդիկ: Նրանք պատմությունների նման չեն, օրինակ՝ չար մարդը կախարդ չէ, իսկ բարի մարդը՝ սուպերհերոս։ Այո, դա երբեք պատմությունների նման չի լինի, բայց միևնույն է, հարցը ուժը չէ, այլ հոգատարությունը։ Միշտ պետք է լինել բարի…

1. Նշի՛ր դերբայական դարձվածները և կետադրիր նախադասությունները։ 

Հևիհև հետևելով Լիլիթին՝ Ադամը հասավ ոսկեվառ լճակին։ 

Լսելով Ներսես Մեծի մահը՝ իշխանը մտածում էր, թե կհեշտանա իր գործը, քանի որ այլևս չկար իր քաղաքական հակառակորդը։ 

Լուսաշող աչքերը խոնարհած՝ կանգնել էր Լիլիթը նրա առաջ։

 Պահապանները, երկար նիզակները ճոճելով, անցուդարձ էին անում ավերակ բերդերի շուրջբոլորը։ 

2. Նախադասության հատվածները դասավորի՛ր քերականական և տրամաբանական ճիշտ հաջորդականությամբ։ 

Անկյուններում դրված էին նիզակներ, տեգեր, դաշույններ՝ կոթերին պայծառ գոհարներ և ոսկեհուռ երազներով ամրացված, կապարճներ լի նետերով, թեթև վահան՝ ուղտի թափանցիկ կաշուց պատրաստված, բոլորն էլ գեղեցիկ քանդակներով զարդարված։

3. Նախադասություններում ուղղի՛ր բառագործածության սխալները։ 

Լույս տեսավ այդ գրքի երրորդ հրատարակությունը։ 

Չարենցի բանաստեղծությունների ժողովածուն երրորդ անգամ էին հրատարակում։ 

Նրա հետնորդները շարունակեցին սկսված գործը։

Հայրս ութսուն տարեկան էր դառնում։ 

Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվեց 1914 թվականին, երբ մեծ երկրները ցանկանում էին ավելի շատ տարածքներ ու իշխանություն ունենալ։ Օսմանյան կայսրությունը նույնպես մասնակցեց պատերազմին՝ կռվելով ռուսների և նրանց դաշնակիցների դեմ։ Կովկասյան ճակատը շատ կարևոր էր, քանի որ այստեղ կռվում էին ռուսական և թուրքական բանակները, և հայերն էլ մասնակցեցին պատերազմի ժամանակ՝ կամավորական ջոկատներ կազմելով։ Նրանք օգնեցին ռուսական բանակին և պաշտպանեցին իրենց հայրենիքը։

Իմ կարծիքով, հայ կամավորականների և ինքնապաշտպանական մարտերի նշանակությունը մեծ էր։ Նրանք ցույց տվեցին, որ հայերը համարձակ են և պատրաստ են կռվել իրենց հայրենիքի ու ընտանիքների համար։ Վանում, Շապին-Գարահիսարում, Մուսա լեռում և Ուրֆայում հայերը համախմբվեցին և կռվեցին թուրքերի դեմ։ Այդ մարտերը օգնեցին փրկել շատ կյանքեր և տվեցին մարդկանց հույս։

Բայց պատերազմը և այնուհետև Հայոց ցեղասպանությունը շատ ծանր հետևանքներ ունեցավ։ Սկզբում զինաթափեցին հայ զինվորներին, հետո ձերբակալեցին և սպանեցին մտավորականներին, իսկ վերջում սկսվեցին զանգվածային տեղահանություններ ու կոտորածներ։ Շատ մարդիկ մահացան սովից, հիվանդություններից և տառապանքներից։

Իմ կարծիքով, հայերը, չնայած մեծ դժվարություններին, դիմացան և պայքարեցին, ինչը ցույց է տալիս նրանց ուժը և համարձակությունը։

Վրաստան – Հայաստանի նման Կովկասում է, լեռնային երկիր։

Ադրբեջան – նույնպես հարևան է, մասամբ լեռնային։

Կիրգիզստան – լեռնային ու ծովից զուրկ երկիր Միջին Ասիայում։

Տաջիկստան – նույնը՝ լեռնային, ծովից զուրկ, Միջին Ասիայում։

Շվեյցարիա – Եվրոպայում է, լեռնային ու ծովից զուրկ, բայց զարգացած։

Չեխիա – Եվրոպայի մեջտեղում է, ծով չունի։

Սլովակիա – նույնպես Եվրոպայի մեջտեղում, ծովից զուրկ։

Հյուսիսային Մակեդոնիա — Բալկաններում լեռնային ու ծով չունի։

ա) (+)/(+) = +

բ) (+)/(-) = —

գ) (+)/(-) = —

դ) (+)/(+) = +

ե) (-)/(+) = —

զ) 0

է) (+)/(+) = +

ը) (+)/(-) = —

ա) (+)/(+) = +

բ) (-)/(+) = —

գ) (+)/(-) = —

դ) (+)/(-) = —

ե) (-)/(+) = —

զ) (+)/(-) = —

է) (-)/(+) = —

ը) (+)/(-) = —

ա) (+)/(-) = —

բ) (+)/(+) = +

գ) (-)/(-) = +

դ) (+)/(+) = +

ե) 0

զ) 0

ա) 3

բ) 8

գ) 2

դ) 1

ա) 2

բ) -1

գ) -4

դ) -1

ա) x — 8 ≠ 0

x ≠ 8

բ) x — 3 ≠ 0

x ≠ 3

գ) x — 6 ≠ 0

x ≠ 6

դ) x — 3 ≠ 0

x ≠ 3

ե) x — 2 ≠ 0, x + 1 ≠ 0

x ≠ 2, x ≠-1

զ) x + 4 ≠ 0, x — 5 ≠ 0

x ≠ -4 , x ≠ 5

է) x — 3 ≠ 0

x ≠ 3

ը) x — 4 ≠ 0

x ≠ 4

ա) թաբ. — (-∞, -5) ∪ (-5, -2) ∪ (-2,+∞)

(-∞, -5) և (-5, -2) —

(-2, +∞) +

բ)թաբ. — (-∞, 3) ∪ (3, +∞)

(-∞, -1/4) և (3, +∞) —

(-1/4, 3) +

գ) թաբ. -(-∞, -1) ∪ (-1, 3) ∪ (3, +∞)

(-∞, -2) և (-1, 3) և (3, +∞) +

(-2, -1) —

դ) թաբ. (-∞, -5/3) ∪ (-5/3, 0) ∪ (0, +∞)

(-∞, -4.5) և (-4.5, -5/3) և (-5/3, 0) —

(0, +∞) +

ե) թաբ. — (-∞, -4) ∪ (-4, -1) ∪ (-1,+∞)

(-∞, -4) և (1, +∞) +

(-4, -1) և (-1, 1) —

զ) թաբ. — (-∞, 1/4) ∪ (1/4, +∞)

(-∞, -8) , (1/4, +∞) +

(-8, 1/4) —

Գործնական  աշխատանք  1․ Անվտանգության  կանոնները քիմիայի  լաբորատորիայում աշխատելիս։ Նյութի  ֆիզիկական  հատկությունները։

• Ծանոթացում  քիմիայի  լաբորատորիայի  հետ` անվտանգության կանոնների, սարքերի, նյութերի հետ
• Սովորեցնել անվտանգ փորձեր կատարելու հմտություններ և կարողություններ
• Տարբեր  հատկանիշներով  լաբորատոր  փորձերի  կատարում, քիմիական  և ֆիզիկական երևույթների դիտում և ուսումնասիրում

Տեղեկություններ  նախագծի վերաբերյալ.  

• պահպանել անվտանգության  կանոնները ալկալիների, թթուների, թունավոր, այրվող(բռնկվող)  և  պայթյունավտանգ նյութերի հետ  աշխատելիս
• բացատրել սպիրտայրոցի  կառուցվածքը, լիցքավորումը, ինչպես  վառել և հանգցնել, փորձանոթում  ջուրը տաքացնել, հանձնարարել նույնը  կատարեն մասնակիցները` բոլոր  կանոնները  պահպանելով
• լաբորատոր  կալանի  հետ  վարվելու  ձևերն  են` ճիշտ  օգտվել սեղմակների  պտուտակներից, սեղմել կամ  թուլացնել  թաթն  ու օղակը, որ  ապակեղենը  չկոտտրվի):

Վեջնարդյունքները.  Մասնակիցները.

• պահպանում   են  լաբորատորիայում  աշխատելիս  անվատանգության  կանոնները ուտիչ, այրվող, շուտ  բռնկվող, թունավոր  նյութերի, նաև  առօրյա կյանքում օգտագործվող  նյութերի  հետ աշխատելիս
• ծանոթ  են  լաբորատոր սարքերին, սպիրտայրոցի կառուցվածքին  և ամանեղենին
• գիտեն  նյութերի  ֆիզիկաքիմիական և ֆիզիոլոգիական հատկությունները
• տարբերում  են  ֆիզիկական  և  քիմիական  երևույթները
• գիտեն  քիմիական  ռեակցիաների  տեսակները, հատկանիշները և  գրում են կատարած լաբորատոր փորձերի ռեակցիաների հավասարումները։

ա) 0

բ) 2

գ) 1

90 — 70 = 20⁰

<BAO = 20⁰

AO² = 64 + 36 = 100

AO = 10 սմ

AC² = x² + x²

144 = 2x²

x² = 72

x = 6√2

ա)

բ)

x² = 6374² — 6370²

x² = 40627876 — 40576900 = 50976

x = 226

x + x + 46 = 180

2x = 134

x = 67

<ABC = 67

P = 2 x 11 + 2 x 3 = 22 + 6 = 28

x + x + 37 + 37 = 180

2x = 106

x = 54

OB² = 144 — 36 = 108

OB = 6√3

AB = 0.6 + 1.6 = 2.2

ա)

(-∞ , 2) և (5, 12) մինուս

(2,5) և (12, +∞) պլյուս

բ)

(-∞ , -1) և (-1, +∞) մինուս

(5, +∞) պլյուս

գ)

(-∞ , -10) և (11, 5) պլյուս

(-10, 11) մինուս

դ)

(-∞, -1 ) և (4, +∞) պլյուս

(-1, √3) և (√3, 4) մինուս

ե)

(-∞, -5) , (-1, 3) և (3, +∞) պլյուս

(-1, 3) մինուս

զ)

(-∞, 1) , (1, 2) և (4, +∞) պլյուս

(2, 4) մինուս

ա) (+) x (-) = —

բ) (-) x (-) = +

գ) (+) x (+) = +

դ) (-) x (-) = +

ե) (-) x (-) = +

զ) (+) x (+) = +

ա) (-∞, 1) և (7, +∞)

բ) (-4, 5)

գ) (-∞, -√5) և (7, +∞)

ա) (-1, 2)

բ) (-√2, 4)

գ) (√2,√5)

ա)

(-∞, -3) մինուս

(-3, 3) , (3, +∞) պլյուս

բ)

(-∞, -1) մինուս

(-1, 1) , (1, +∞) պլյուս

գ)

(-∞, -2) , (-2, 2) մինուս

(2, +∞) պլյուս

Հնչյունափոխություն 

1.       Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Կիսամյակ — կես (ե>ի)

Վիրաբույժ — վերք (ե>ի)

Իշայծյամ — էշ (է>ի)

Իջվածք — էջք (է>ի)

Դիմադրություն — դեմք (ե>ի)

Զինագործ — զենք (ե>ի)

Ապավինել — ապավեն (ե>ի)

Վիճաբանություն — վեճ (ե>ի)

Գիտակ — գետ (ե>ի)

Հանդիսական — հանդես (ե>ի)

Գիսակ — գես (ե>ի)

Վիպասան — վեպ (ե>ի)

Դիտարժան — դետ (ե>ի)

Վիմագիր — Վեմ (ե>ի)

Գիրուկ — գեր (ե>ի)

Քինոտ — Քեն (ե>ի)

Սիգաճեմ — սեգ (ե>ի)

2.       Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Ննջել — նինջ (ի>ը)

Սրտակից — սիրտ (ի>ը)

Վշտակցել — վիշտ (ի>ը)

Մարմնական — մարմին (ի>ը)

Փղիկ — փիղ (ի>ը)

Լճակ — լիճ (ի>ը)

Մրգասեր — միրգ (ի>ը)

Նարնջագույն — նարինջ (ի>ը)

Ալյակ — Ալի (ի>յ)

Մտավոր — միտք (ի>ը)

Գժություն — գիժ (ի>ը)

Տարեվերջ — տարի (ի>ա = ե)

Պատանյակ — պատանի (ի>յ)

3.       Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարված հետևյալ բառերում։

Ծաղկաբույծ — ծաղիկ (ի — ն սղվեց)

Հոգեբանություն — հոգի (ի>ա = ե)

Կենդանակերպ — կենդանի (ի — ն սղվեց)

Ոսկեվաճառ — ոսկի (ի>ե)

Սնահավատ — սին (ի>ը)

Խնդրագիրք — խնդիր (ի — ն սղվեց)

Ուղեվճար — ուղի (ի>ե)

Ապակեգործ — ապակի (ի>ա = ե)

Հայրենասեր — հայերեն (ե — ն սղվեց)

Թվական — թիվ (ի>ը)

4.       Հետևյալ բառերով մեկական բառ կազմե՛ք այնպես, որ ու ձայնավորը հնչյունափոխվի։

Բրդուճ, ըմպելիք, հրաձգություն, շրջել, լեզվաբան, շնասեր, պտղատու, ընչադեղ, ընդաբույս , կկոցվել:

5.       Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել հետևյալ բառերում։

Ընչացք — ունչ (ու>ը)

Անասնապահ — անասուն (ու — ն սղվեց)

Ամրանալ — ամուր (ու — ն սղվեց)

Թթվահամ — թթու (ու — ն սղվեց)

Ձկներ — ձուկ (ու>ը)

Ստահոդ — սուտ (ու>ը)

Կատվախաղ — կատու (ու>վ)

Մածնանման — մածուն (ու — ն սղվեց)

Նռնածաղիկ — նուռ (ու>ը)

Աղվամազ — աղու (ու>վ)

6.       Հետևյալ արմատներով նոր բառ կազմե՛ք այնպես, որ ույ երկհնչյունը հնչյունափոխվի։

Լուսամուտ, փութադան, սուզվել, թունավոր, կապտել, ձուլել:

7.       Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքի անհնչյունափոխ ձևերը։

Սառցարան — սառույց (ույ — ը սղվեց)

Մատուցող — մատույց (ույ>ու)

Ընկուզենի — ընկույզ (ույ>ու)

Դաշունիկ — դաշույն (ույ>ու)

Արնանման — արյուն (յու — ն սղվեց)

Ձնաբուք — ձյուն (յու>ը)

8.       Կազմե՛ք մեկական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները չենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույրաթական, գույնզգույն, հույսեր, շենամեջ, զուրկացում, զննական, մուտացիա:

9.       Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքերի անհնչյունափոխ սկզբնաձևերը՝ նշելով տեղի ունեցած հնչյունափոխությունը։

Թրատել — թուր (ու>ը)

Հոգյակ — հոգի (ի — ն սղվեց)

Ճչակ — ճիչ (ի>ը)

Կլանել — կուլ (ու>ը)

Ձնհալ — ձայն (այ>ը)

Գժվել — գիժ (ի>ը)

Քրքջալ — քրքիջ (ի>ը)

Հոգեբույժ — հոգի (ի>ե)

10.   Կազմե՛ք երկուական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները մի դեպքում չենթարկվեն, մյուսում ենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույս — բույսեր, բսաչոր (ույ>ը)

Ձյուն — ձյունել, ձնաբեր (յու>ը)

Բույր — բույրաթական, բրախել (ույ>ը)

Գունդ — գունդուլ, գնդակ (ու>ը)

Ձիգ — ձիգածաղիկ, ձգաթել (ի>ը)

Նուրբ — նուրբիկ, նրբաբնույթ (ու>ը)

Աստղ — աստղանիշ, աստանոր (ղ — ն սղվեց)

Փշուր —  փշուրներ, փշրանք (ու>ը)

Հայաստանի պատմությունը երկար ժամանակ կախված է եղել երկու ուժեղ երկրների՝ Ռուսաստանի և Օսմանյան կայսրության հարաբերություններից։ Մենք միշտ մի տեսակ միջին վիճակում ենք եղել. ոչ լիովին ազատ, ոչ լիովին կախյալ։ Այս երկու երկրների ուժերն ու նպատակները հաճախ տարբեր էին, ու մենք՝ հայերս, ստիպված էինք հաշվի նստել նրանց հետ։

Ռուսական կայսրությունը մի կողմից մեզ պաշտպանություն էր տալիս, բայց միևնույն ժամանակ իր կանոններն ու օրենքները պարտադրում էր։ Օսմանյան կայսրությունում մեր կյանքը ավելի դժվար էր. հարկեր, ճնշումներ, ոչ միշտ էլ ազատություն։ Մենք միշտ պետք է մտածեինք, թե ինչպես մնալ կյանքի, մշակույթի ու հավատքի վրա, չկորցնելով մեր ինքնությունը։

Իմ կարծիքով, հայ ժողովուրդը միշտ խելամիտ ու խոհեմ է եղել. մենք սովորել ենք հիշել ու գնահատել մեր արժեքները, նույնիսկ դժվար ժամանակներում։ Մենք սովորել ենք դիմադրել և միաժամանակ հասկանալ, թե երբ պետք է զիջել, որպեսզի գոյատևենք։

Կարճ ասած, մեր պատմությունը երկու կայսրությունների միջակայքում ցույց է տալիս, որ մենք ուժեղ ենք ու փորձում ենք պահել մեր ինքնությունը, նույնիսկ երբ ամեն ինչ շրջապատում դժվար է։