День: 22 ноября 2023

Նոր դասագրքի հղում

Նոյեմբերի 20-26

Ընկերներ ջան, այս շաբաթ ներկայացնելու եք հետևյա թեմաները․

• Կրկնել  ,,Սպորավոր բույսեր,, թեման
• Ծածկասերմ ( ծաղկավոր ) բույսերի կառուցվածքը
• տերևի և արմատի կառուցվածք
• Ծաղկի կառուցվածք
• Նոր դասագիրք- էջ՝  57-62

Լրացուցիչ աշխատանք, պատասխանել հարցերին․

1. Որո՞նք են ծաղկավոր բույսերի գեներատիվ օրգանները։

Ծածկասերմերի վեգետատիվ օրգաններն են` արմատը, ցողունը, տերևը, իսկ գեներատիվ օրգանները՝ ծաղիկը, պտուղը, սերմը:

1. Տերևների ին՞չ ձևեր են ձեզ հայտնի։

Բույսերի տերևները ևս խիստ բազմազան են և դասակարգվում են ըստ տարբեր հատկանիշների.

1. ըստ քանակի տարբերակում ենք պարզ և բարդ տերևներ;

2. ըստ ձևի տարբերակում ենք ամբողջաեզր և սղոցաեզր տերևներ;

3.ըստ ջղավորության՝ ցանցաջիղ, աղեղնաջիղ կամ զուգահեռաջիղ տերևներ:

1. Արմատային համակարգի ինչ տեսականեր գիտես։

արմատային երկու համակարգ՝ փնջաձև և առանցքային, որոնք կազմվում են գլխավոր, կողային և հավելյալ արմատներից:

1. Որո՞նք են միաշաքիլավոր և երկշաքիլավոր բույսերը։ Յուրաքանչյուրից բերել մի քանի օրինակ։

Ծաղկավոր բույսերի դասակարգման համար էական կարևորություն ունի ծածկասերմերի սերմը: Բոլոր ծաղկավոր բույսերը բաժանվում են երկու խմբի՝ համաձայն շաքիլների քանակին սաղմում:

1.Ա և Բ շարքի գոյականները համեմատի´ր և գրի´ր դրանց նմանությունների և տարբերությունների մասին:

Ա. Ծաղիկ, ծառ, կենդանի, մարդ:

Բ. Վարդ, շուշան, մեխակ, զանգակ, նարգիզ, ընկուզենի, թթենի, բարդի, կեչի, թխկի, գայլ, աղվես, ավանակ, շուն, ուղտ, պատանի, օդաչու, հողագործ, ջրվոր, հնոցապան:

Նմանությունն այն է, որ երկու խմբերն էլ գոյականները նույն տիպի են։

Տարբերությունն այն է, որ առաջին խմբում հավաքական (Ընդհանուր) անուններ են, իսկ երկրորդ խմբում ՝ անվանումներն են։

2.Տրված տեքստերի եզակի թվով դրված գոյականներն ու դերանունները հոգնակի´ դարձրու: Փոփոխությունից ո՞ր տեքստի  միտքը փոխվեց:

Ա. Ամենից շատ զարգացած են չղջիկների ականջները, իսկ ամենից քիչ՝ աչքերը: Թռչելուց առաջ նա բերանը մի քանի անգամ բացուխուփ է անում ու հետո միայն թռչում. պարզվում է, որ նա ձայներ է ուղարկում մութ տարածության մեջ ու սպասում արձագանքին: Դրա միջոցով նա իմանում է, թե առարկաներն իրենցից ի´նչ հեռավորության վրա են գտնվում ու կարողանում է տարածության մեջ ազատ կողմնորոշվել: Չղջիկը մթության մեջ ամեն ինչ զգում է, բացի բրդոտ կենդանուց: Նա կարող է փոքրիկ մոծակի գոյությունը զգալ, բայց մի մեծ ոչխարը չնկատել: Դա նրանից է, որ բուրդը և բրդոտ կտորը կլանում են անլսելի ձայնը և թույլ չեն տալիս, որ դրա արձագանքը հասնի չղջիկին:

———

Ա. Ամենից շատ զարգացած են չղջիկների ականջները, իսկ ամենից քիչ՝ աչքերը: Թռչելուց առաջ նրանք բերանները մի քանի անգամ բացուխուփ են անում ու հետո միայն թռչում. պարզվում է, որ նրանք ձայներ են ուղարկում մութ տարածության մեջ ու սպասում արձագանքին: Դրա միջոցով նրանք իմանում են, թե առարկաներն իրենցից ի´նչ հեռավորության վրա են գտնվում ու կարողանում են տարածության մեջ ազատ կողմնորոշվել: Չղջիկները մթության մեջ ամեն ինչ զգում են, բացի բրդոտ կենդանիներից: Նրանք կարող են փոքրիկ մոծակների գոյությունը զգալ, բայց մեծ ոչխարները չնկատել: Դա նրանից է, որ բրդերը և բրդոտ կտորները կլանում են անլսելի ձայնները և թույլ չեն տալիս, որ դրանց արձագանքները հասնեն չղջիկներին:

Բ. 18-րդ դարում Անգլիայում ապրել է մի դարբին: Նա ցնցոտի է հագել և որպես թափառական երաժիշտ՝ ջութակը ձեռքին շրջել է Եվրոպայում, որպեսզի պարզի բարձրորակ պողպատ արտադրելու գաղտնիքը: Նվագելով պանդոկում ու դղյակում՝ նա լսել ու հավաքել է բազմաթիվ հետաքրքիր տեղեկություններ, որոնք հիմք դարձան նրա հետագա հաջողության համար: Հետագայում եվրոպացի դարբինը վարձու մարդասպան էր ուղարկում Անգլիա՝ գաղտնիքը առևանգողին սպանելու, բայց նա ճարպկորեն շրջանցում էր վտանգը և օրեցօր հարստանում:

————————————–

Բ. 18-րդ դարերում Անգլիայում ապրել են դարբիններ: Նրանք ցնցոտիներ են հագել և որպես թափառական երաժիշտներ՝ ջութակները ձեռքներին շրջել են Եվրոպայում, որպեսզի պարզեն բարձրորակ պողպատներ արտադրելու գաղտնիքները: Նվագելով պանդոկներում ու դղյակներում՝ նրանք լսել ու հավաքել են բազմաթիվ հետաքրքիր տեղեկություններ, որոնք հիմքեր դարձան նրանց հետագա հաջողությունների համար: Հետագայում եվրոպացի դարբինները վարձու մարդասպաններ էին ուղարկում Անգլիա՝ գաղտնիքները առևանգողներին սպանելու, բայց նրանք ճարպկորեն շրջանցում էին վտանգները և օրեցօր հարստանում:

3.Փակագծում  տրված բառերը  դի´ր  պահանջվող  թվով:

Սպիտակ…ը (արագիլ) …ում  (աշխարհ) շատ տարածված…  (թռչուն ) է:

Հայաստանում շատ է հանդիպում Եղեգնաձորի, Վայքի և Աշոցքի…ում (շրջան):  Չվող (թռչուն) են՝… և (կտուց) ու …(ոտք)՝ վառ կարմիր: Բնակվում են…ով(զույգ) ու …ով  (գաղութ):  …ը (բույն) տեղադրում են …ի (շենք)…ին (տանիք),մետաղյա կամ բետոնե բարձր…ին (սյուն) և նման այլ …ում (տեղ): …(մարդ) սիրում են նրանց …ի (թռիչք) …ը (հանգստություն),…ի (թև)  ու խոր …(թափահարում):

—————

Սպիտակ արագիլները աշխարհում շատ տարածված թռչուններ են։

Հայաստանում շատ է հանդիպում Եղեգնաձորի, Վայքի և Աշոցքի շրջաններում:  Չվող թռչուններ են՝ կտուցներով և ու ոտքերով ՝ վառ կարմիր: Բնակվում են զույգերով ու գաղութներրով: Բնները  տեղադրում են շենքերի տանիքներին,մետաղյա կամ բետոնե բարձր սյուններին և նման այլ տեղերում: Մարդիկ սիրում են նրանց թռիչքների  հանգստությունը, ու թևերի  խոր թափահարումները:

4. Բառակապակցությունների բառերն արտահայտի´ր  բառերով:

Մարդկանց հավաքական ամբողջություն (շատ մարդիկ միասին), աշակերտների ամբողջություն, զինվորներ ամբողջություն, շատ դեղեր, ծնողներն ու զավակները միասին, ուսանողների ամբողջություն: 

———

Մարդկանց հավաքական ամբողջություն – ամբոխ, բազմություն, մարդկություն։ Դասարան, զինվորներ ամբողջություն, շատ դեղեր, ծնողներն ու զավակները միասին, ուսանողների ամբողջություն: 

Մարդկանց հավաքական ամբողջություն – ամբոխ, բազմություն, մարդկություն։

աշակերտների ամբողջություն – աշակերտություն, դասարան

զինվորներ ամբողջություն – բանակ, զինվորականություն

շատ դեղեր – դեղորայք

ծնողներն ու զավակները միասին – ընտանիք

ուսանողների ամբողջություն –   ուսանողություն (համալսարան)

1.Երկու խմբի գոյականների հոգնակին կազմի´ր և օրինաչափությունը բացահայտի´ր:

Օրինակ`

 Դասագիրք- դասագրքեր, վիպագիր- վիպագիրներ:

Ա.Դասագիրք, հեռագիր, արոտավայր, լրագիր, ծառաբուն, մրգաջուր, մրջնաբույն, ծաղկեփունջ, միջնապատ:

Դասագրքեր, հեռագրեր, արոտավայրեր, լրագրեր, ծառաբներ, մրգաջրեր, մրջնաբներ, ծաղկեփնջեր, միջնապատեր

Բ.Վիպագիր, մեծատուն, զինակիր, ժամացույց, կողմնացույց, երգահան, քարահատ, պատմագիր, քանդկագործ:

Վիպագիրներ, մեծատուններ, զինակիրներ, ժամացույցներ, կողմնացույցներ, երգահաններ, քարահատներ,պատմագիրներ, քանդկագործներ։

2. Փակագծում տրված բառերը դարձրո´ւ հոգնակի և գրիի´ր կետերի փոխարեն:

Ամերիկացի-(վիճակագիր) պարզել են, որ օրվա ընթացքում ամենաշատը քայլում են….(անասնապահ) ու….(հողագործ):  Երկրորդ տեղում գյուղական…..(նամակատար ) են: Հաջորդը…( մատուցող) ու … բուժքույր են: Նրանցից  զգալիորեն քիչ են քայլում…(ոստիկան),…(հետախույզ) ու  (պահակ): Ամենից քիչ քայլում են…(նահանգապետ) ու…(նախարար):

—————

Ամերիկացի-վիճակագիրները պարզել են, որ օրվա ընթացքում ամենաշատը քայլում են անասնապահները ու հողագործները:  Երկրորդ տեղում գյուղական նամակատարներն են: Հաջորդը մատուցողներն ու … բուժքույր են: Նրանցից  զգալիորեն քիչ են քայլում…(ոստիկան),…(հետախույզ) ու  (պահակ): Ամենից քիչ քայլում են…(նահանգապետ) ու…(նախարար):

Ամերիկացի-վիճակագրերը պարզել են, որ օրվա ընթացքում ամենաշատը քայլում են անասնապահներն  ու հողագործները: Երկրորդ տեղում գյուղական նամակատարներն  են: Հաջորդը մատուցողներն  ու բուժքույրերը: Նրանցից զգալիորեն քիչ են քայլում ոստիկաները, հետախույզներն ու պահակները: Ամենից քիչ քայլում են նահանգապետներն ու նախարարները:

3. Տրված գոյականները դարձրո´ւ հոգնակի և տեղադրի´ր նախադասությունների մեջ:

Կետորս, բանաձև, հրացան, նավապետ, շնաձուկ, ժամացույց:

Բոլոր նավապետներն էլ երազում են չբացահայտված կղզիներ գտնել:

Մեզ ասացին, որ բոլոր ժամացույցները հետ են ընկել, ու ոչ մեկը նույն ժամը ցույց չի տալիս:

Ասում են, որ շնաձկներն արյան հոտն է հրապուրում:

Այդ տարածքում աշխատող կետորսներն հետևում էին կետին ու վախենում էին ,թե ևս մեկին այնուամենայնիվ կվնասի:

Ցուցադրվող հրացաններն այդ նույն զինագործի որդիներն ու թոռներն էին սարքել:

4. Տրված տեքստում ընդգծի´ր այն գոյականները, որոնք հոգնակի պիտի լինեն:

Հայաստանում հանդիպում է նաև արագիլի սև տեսակը, որի փետրավորումը սև  է, որովայնը`սպիտակ, կտուցն ու ոտքը` կարմիր: Հանդիպում է Իջևանի շրջանի անտառում: Չափազանց հազվագույտ չվող թռչուն է: Բնադրում է ծառի վրա, գետի հովտում և ճահճուտում: Խուսափում է մարդուց և մարդկային շինությունից, նախընտրում է անտառի խուլ անկյունը: Չափազանց զգույշ թռչուն է: Որպես սակավաթիվ տեսակ՝ պահպանվում է օրենքով:

_____

Հայաստանում հանդիպում է նաև արագիլի սև տեսակը, որի փետրավորումը սև  է, որովայնը`սպիտակ, կտուցն ու ոտքը` կարմիր: Հանդիպում է Իջևանի շրջանի անտառում: Չափազանց հազվագույտ չվող թռչուն է: Բնադրում է ծառի վրա, գետի հովտում և ճահճուտում: Խուսափում է մարդուց և մարդկային շինությունից, նախընտրում է անտառի խուլ անկյունը: Չափազանց զգույշ թռչուն է: Որպես սակավաթիվ տեսակ՝ պահպանվում է օրենքով:

137. Արտահայտության մեջ *-ը փոխարինե՛ք միանդամով, որ ստացվի նույնություն.

ա) x³ ⋅ * = x⁸

x³ ⋅ x⁵ = ⋅ x⁸

* = x⁵

բ) (a²)⁴ ⋅ (a³)² = a⁹ ⋅ *

a⁸ ⋅ a⁶ = a⁹ ⋅ *

a¹⁴ = a⁹ ⋅ a⁵

* = a⁵

(*)⁵ ⋅ a¹² = a²⁴ ⋅ a³ ⋅ a⁵

(*)⁵ ⋅ a¹² = a³²

(a⁴)⁵ ⋅ a¹² = a³²

* = a⁴

(y²)³ = y⁶

* = y²

ե) (*)⁴ ⋅ n = n²¹

(n⁵)⁴ ⋅ n = n²¹

* = n⁵

a⁹ ⋅ * = a¹⁷

a⁹ ⋅ a⁸ = a¹⁷

* = a⁸

138. Արտադրյալը գրե՛ք կատարյալ տեսքի միանդամով.

ա) a³ ⋅ a² ⋅ a⁷ = a¹²

բ) x¹ ⋅ x² ⋅ x³ ⋅ x⁴ = x¹⁰

գ) x ⋅ xy ⋅ xyz ⋅ xy ⋅ x = x⁵y³z

դ) bc²d³ ⋅ bcd⁵ = b²c³d⁸

ե) 3a³ ⋅ 3a³ = 9a⁶

m⁴⁰

139. Թիվը ներկայացրե՛ք 2​-ի կամ 5​-ի աստիճանի տեսքով.

ա) 25⁴ = (5²)⁴ = 5⁸

բ) 8² = (2³)² = 2⁶

գ) 32² = (2⁵)² = 2¹⁰

դ) 125⁴ = (5³)⁴ = 5¹²

ե) 9³ = (3²)³ = 3⁶

զ) 4⁵ = (2²)⁵ = 2¹⁰

140. Աստղանիշը փոխարինե՛ք այնպիսի միանդամով, որ ստացվի նույնություն.

ա) 4x²y ⋅ 5ax³y = 20x⁵y²a

* = 3a²b

գ) 2/7xy ⋅ 7x³a = 2x⁴ay

* = -1/3ab⁷

ե) 1/2ab² ⋅ 4ab⁴ = 2a²b⁶

* = 6a

141. Հաշվե՛ք արտահայտության արժեքը և պատասխանը վերլուծե՛ք պարզ արտադրիչների.

ա) 1000 = 10³ = (2 x 5)³ = 2³ x 5³

բ) 6³ = (2 x 3)³ = 2³ x 3³

գ) 152 = 8 x 19 = 2³ x 19

դ) 1000 ⋅ 10 = 10³ x 10 = (2 x 5)³ = 2³ x 5³

142. Հաշվե՛ք հարմար եղանակով.

ա) 5 ⋅ 127 – 5 ⋅ 125 = 5 ⋅ (127 — 125) = 5 ⋅ 2 = 10

բ) 12 ⋅ 37 – 12 ⋅ 25 − 12² = 12 ⋅ (37 — 25 — 12) = 12 ⋅ 0 = 0

գ) 126x – 5³x = 126x — 125x = x

դ) 10 ⋅ 37 − 5 ⋅ 72 = 2 ⋅ 5 ⋅ 37 − 5 ⋅ 72 = 5 ⋅ 74 — 5 ⋅ 72 = 5 ⋅ (74 — 72) = 5 ⋅ 2 = 10