День: 15 ноября 2023

1.Տրված վերաբերական բառերով նախադասություններ կազմի՛ր: Ինչպիսի՞ վերաբերմունք են արտահայտում դրանք:

Թերևս – Թերևս միայն առաջինն եմ ուզում:

միգուցե – Միգուցե նա այնտեղ է գնացել։

կարծես – Կարծես մեր դասընկերը այսօր չի գալու։

մի՞թե – Մի՞թե այդ երեխան կորել է։

երևի – Երևի ես գնամ տուն, շատ վատ եմ զգում։

2. Գրի՛ր տրված բառերի ուղիղ ձևերը և դրանք երկու խմբի բաժանի՛ր:

Մածունը, հրամանի, հրամաններ, ալիքով, ծովեր, ծովով, ծովում, երկրից, գնացինք, գնացեք, գտեք, գտավ, կարդում, կարդա, տեսա, տեսեք, մարդիկ, մարդկանց, այգու, այգով:

Մածուն, հրաման, հրաման, ալիք, ծով, ծով, ծով, երկիր, գնալ, գնալ, գտնել, գտնել, կարդալ, կարդալ, տեսնել, տեսնել, մարդ, մարդ, այգի, այգի։

3. Բառերի ընդգծված մասնիկներից ո՞րն է վերջավորություն և ո՞րը վերջածանց. վերջավորություն ունեցող և ածանցավոր բառերը խմբավորի՛ր:

Փական, գառան, ձկան,  լեռնային, արքային, ուսում,  պայուսակում,  կարդում, հոսանք, հասանք, մատանի, սարեցի, գրեցի, սարից, հյուսք, երևանցիք, գրքեր, հասներ, երկակի, կրակի:

———

Փական , գառան , ձկան , լեռնային , արքային , ուսում , պայուսակում , կարդում , հոսանք, հասանք , մատանի , սարեցի , գրեցի , սարից , հյուս, երևանցից , գրքեր , հասներ , երկակի , կրակի:

վերջածանց բառեր՝

Փական , գառան , ձկան, ուսում ,հոսանք, հասանք , մատանի , հյուս։

վերջավորություն ունեցող բառեր՝

լեռնային , արքային , պայուսակում , կարդում , սարեցի , գրեցի , սարից , երևանցից , գրքեր , հասներ , երկակի , կրակի:

Աշխատանք դասարանում 

1. . Ընդգծված բարդ բառերի իմաստներն արտահայտի՛ր բառակապակցություններով:

Ալպինիզմ մարզաձևն իր անունն ստացել է եվրոպական հայտնի լեռնազանգվածից: 1786 թվականին շվեյցարացի երկու ճանապարհորդներ բարձրացան նրա ամենաբարձր գագաթներից մեկը՝ Մոնբլանը: Այդ թվականն էլ համարվում է լեռնային այդ սպորտի ծննդյան տարին:

Ճապոնացի լեռնագնաց Նաոմ Ուեմուրը բոլոր լեռնագագաթները հաղթահարում է մենակ՝ անընկեր:

Անգլիայում արտադրվում է սարք, որը հնարավորություն է տալիս արագ գտնելու այն դահուկորդներին, զբոսաշրջիկներին ու լեռնագնացներին, որոնք լեռներում ընկել են ձյունահյուսքերի մեջ կամ ինչ-որ այլ վտանգի են ենթարկվել:

_____

Ալպինիզմ մարզական թևն իր անունն ստացել է Եվրոպա մայրցամաքի հայտնի լեռան զանգվածից : 1786 թվականին շվեյցարիայի բնակիչ երկու ճանապարհորդներ բարձրացան նրա ամենից բարձր գագաթներից մեկը՝ Մոնբլանը: Այդ թվականն էլ համարվում է լեռան մոտի այդ սպորտի ծննդյան տարին:

Ճապոնյաի բնակիչ լեռներ բարձրացող  Նաոմ Ուեմուրը բոլոր լեռան գագաթները  հաղթահարում է մենակ՝ անընկեր:

Անգլիայում արտադրվում է սարք, որը հնարավորություն է տալիս արագ գտնելու այն դահուկ քշողները, զբոսաշրջիկներին ու  լեռը բարձրացողներին, որոնք լեռներում ընկել են ձյան շերտերի  մեջ կամ ինչ-որ այլ վտանգի են ենթարկվել:

2. Կարդա՛ 

Բառակազմական միավորները արմատներն ու ածանցներն են: Բառեր կազմվում են հնչյունափոխված և անհնչյունափոխ արմատներից:

Բառակապակցություններից առաջացած բարդ բառերը (օրինակ՝ տանտեր, հորեղբայր, այրուձի) բառային մի շեշտ և մեկ իմաստ ունեն, նրանց բաղադրիչների մեջ այլ բառ չի կարող մտնել: Նրանք հենց դրանով են տարբերվում հիմք դարձած բառակապակցություններից, որոնց մեջ մտնող բառերն առանձին բառային շեշտեր ունեն, պահպանում են իրենց բառային իմաստները:

Խոսքում բաղադրյալ բառերը կարող են փոխարինվել հոմանիշ բառակապակցություններով և հակառակը: Դա հարստացնում ու ոճավորում է խոսքը:

Բառի դերը

Բառերի ուղիղ և փոխաբերական տարբեր իմաստների, նրանց ձևաիմաստային խմբերի (հոմանիշներ, հականիշներ, նույնանուններ) գործածությունը գեղեցկացնում ու հարստացնում է խոսքը: Քանի որ խոսքի ոճավորումը կատարվում է բառերով, խոսքում շատ կարևոր է բառընտրությունը (բառի ընտրությունը):

 Բարդ բառեր

Բառակապակցություններից առաջացած բարդ բառերը (օրինակ` տանտեր, հորեղբայր, այրուձի) բառային մի շեշտ և մեկ իմաստ ունեն: Նրանք տարբերվում են հիմք դարձած բառակապակցություններից, որոնց մեջ մտնող բառերն առանձին շեշտ ունեն, պահպանում են իրենց բառային իմաստները:

3.Տրված կապերով կազմի՛ր նախադասություններ: Ո՞ր հարցին են պատասխանում դրանց հետ գործածվող գոյականները:

Պես, հետ, առանց, վրա, համար:

Պես — Իմ մայրիկի պես եմ կարդում գրքեր։

հետ – Ես դուրս եմ գալիս իմ մայրիկի հետ։

առանց — Առանց ինձ ընկերուհիներս տխուր են զգում։

վրա — դարակիս վրա շատ գրքեր են դրված։

համար — Ես իմ ծննդի համար տորթ եմ պատրաստել։

4. Պարզի՛ր, թե ընդգծված շաղկապներով նախադասության ո՞ր մասերն են կապվում:

Ուզո՞ւմ եք տեսնել, թե մարդկանց ստեղծած սարքավորումներն ու մեքենաներն ինչպե՛ս են փոխվելու: Նստենք ժամանակի մեր մեքենան, երկու կամ  երեք դար առաջ գնանք: Ահա մեր առջև գեղեցիկ ու լայն մի փողոց է: Փողոցի կողքի թմբերը ծածկված են գույնզգույն ծաղիկներով կամ գորգով: Երկնքում պայծառ ու լուսավոր մի ամպ է թրթռում: Պարզում ենք, որ  դա արհեստկան արև է: Մարդիկ դրանով կարգավորում են Երկրի կլիման, որպեսզի իրենց կյանքը կախված չլինի բնության քմահաճությունից:

թե – կապում է բարդ նախադասության երկու մասերը։

ու – կապում է երկու գոյականներ։

կամ – տալիս է երկու և երեք բառերի ընտրություն։

ու – կապում է երկու ածականներ։

որ – բարդ նախադասության երկու մասեր։

որպեսզի – բարդ նախադասության երկու մասեր։

Սովորել (էջ 47)

Հիշել.

*Ատոմը նյութի փոքրագույն, քիմիապես անբաժանելի մասնիկն է:   
*Ատոմների յուրաքանչյուր առանձին տեսակը կոչվում է քիմիական տարր։

*Պարզ նյութերը կազմված են մեկ քիմիական տարրի ատոմներից:

*Բարդ նյութերը կազմված են տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներից: Նրանց նաև անվանում են քիմիական միացություններ:

Պատասխանել հարցին.

1. Ներկայացրո՛ւ, թե ինչ ֆիզիկական հատկություններով են նման և տարբեր հետևյալ զույգ նյութերը.

ա) կերակրի աղ և շաքարավազ՝

Նմանությունն – պինդ բյուրեղային

Տարբերություն – համ

բ) ջուր և հեքսան՝

Նմանություն – հեղուկ

Տարբերություն – հոտն ու համ

գ) կավիճ և գետի ավազ:

Նմանություն – պինդ

Տարբերություն –գույն, լուծելիություն

——————————————-

Դասարանական

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

1. Բացատրե՛ք «քիմիական տարր» բառի իմաստը և տվե՛ք նրա սահմանումը:

Ամեն միմյանցից տարբեր ատոմներ նոր քիմիական տարրեր են։

1. Պատկերացրե՛ք, որ ձեր ձեռքին կախարդական փայտիկ է, և դուք փոխարկում եք.

ա) փայտը թեփի – ռանդա գործիքի միջոցով

բ) ջրածին,թթվածնից՝ ջուր – ջրածնիի երկու ատոմը միացնում ենք թթվածնի մեկ ատոմի հետ ստացված նյութը կոչվում է ջուր։ (Քիմիական փոխարկում)

գ) սառույցը՝ գոլորշու – Սառույցը հալեցնում ենք, ստանում ենք ջուր, իսկ հետո ջուրը եռացնում ենք և ստանում ենք գոլորշի։ (Ագրեգատային վիճակի փոփոխություն )

Ո՞ր դեպքում եք դուք քիմիական փոխարկում կատրել:

3. Հետևյալ նյութերից որո՞նք են պարզ քացախաթթու, ջուր, օզոն, ջրածնի պերօքսիդ, պղինձ, թթվածին, ազոտ:

օզոն, պղինձ, թթվածին, ազոտ:

3. Լրացրե՛ք բաց թողած բառը. «Քիմիական տարրը միատեսակ հատկություններով ատոմների որոշակի տեսակ է»:

5. Ո՞ր պնդումն է վերաբերում 1. պարզ նյութին, 2. բարդ նյութին. (պարզ նյութը նշել)

ա) ջրածնի պերօքսիդ կազմված է ջրածին և թթվածին տարրերի ատոմներից,

բ) երկաթի օքսիդը կազմված է երկաթից և թթվածնից ,

գ) շմոլ գազը կազմված է ածխածին և թթվածին տարրերի ատոմներից,

դ) մատիտի գրաձողը՝ գրաֆիտը, կազմված է ածխածին տարրի ատոմներից,

ե) գլուկոզը կազմված է ածխածին, թթվածին և ջրածին տարրերի ատոմներից:

6. Գլուխկոտրուկ: Լրացրե՛ք դատարկ վանդակները համապատասխան տարրերի անվանումներով:

127. Հետևյալ միանդամներից որո՞նք են իրար հավասար.

ա) xxxy4y, abxxb, 2x² ⋅ 2yx, b²ax², 2ab²x² , ccdd2 , d³c² :

4x³y² , ab2x2, 4x³y, b²ax², 2ab²x², 2c²d², d³c²:

բ) aa³b ⋅ 6c², a⁵b6b², 2a⁴ ⋅ 3c²b, 6ab³a⁴ :

6a⁴a⁵ , 6a5b3 , 5a⁴c²b, 6a⁵b³ :

128 Հաշվե՛ք արտահայտության արժեքը.

ա) x³, երբ x = 2, −1, 1, −2

2`

2 x 2 x 2 = 8

-1`

-1 x (-1) x (-1) = -1

1`

1 x 1 x 1 = 1

-2`

-2 x (-2) x (-2) = -8

բ) 2n, երբ n = 4, 5

4`

2 x 2 x 2 x 2 = 16

5`

2 x 2 x 2 x 2 x 2 = 32

գ) a², երբ a = 4, −4, 0, −1

4`

4 x 4 = 16

-4`

-4 x (-4) = 16

0`

0 x 0 = 0

-1`

-1 x (-1) = 1:

129 Միանդամը բերե՛ք կատարյալ տեսքի.

ա) 2xxxbb — 2x³b²

բ) 4aaaayyyc — 4a⁴y³c

գ) xxyxxy — x⁴y²

դ) xx17yyy — 17x²y³

ե) kkkk — k⁴

զ) a² ⋅ a³ — a⁵

է) b⁴b — b⁵

ը) t³ ⋅ t³ = t⁶

թ) 1aba²b²a³b³ -1a⁶b⁶

130. Ներկայացրե՛ք աստիճանի տեսքով.

ա) x ⁵⋅ x⁴ = x⁹

բ) y³ ⋅ y⁴ = y⁷

գ) a² ⋅ a⁶ = a⁸

դ) b² ⋅ b³ =b⁵

ե) 2³ ⋅ 2⁷ = 2¹⁰

զ) 3⁴ ⋅ 3² = 3⁶

է) x³⋅ xⁿ= xⁿ⁺³

ը) xⁿ ⋅ xⁿ = x²ⁿ

131. Միանդամը գրե՛ք կատարյալ տեսքով.

ա) (−3)b2 = -6b

բ) 4a3 =12a

գ) (−2)b 2 b5 = -10³

դ) 3aa³ ⋅ 2 = 6a⁴

ե) px 2 (−1)p 3 x = −p⁴x³

զ) 3t³(−2)s²t = −6s²t⁴

է) a 2 b0c 5 = 0

ը) a ⋅ a³b²c = a⁴b²c

թ) ararat = a³r²t