День: 3 октября 2023

Առաջադրանք 1

Վանի թագավորության հիմնադրումն  ու ամրապնդումը:/էջ34-37-ը պատմել, էջ 38, հարցերին պատասխանել:

Ուրարտու.Վանի թագավորություն Ք.Ա.IX-VI

Առաջադրանք 1

Ուրարտու.Վանի թագավորություն Ք.Ա.IX-VI

Տալ նոր բառերի, հասկացությունների բացատրությունը:

Անմատչելի – անհասանելի։

Թվարկել Վանի թագավորության հզորացման պատճառները

Ստեղծվեց ամրոցների մեծ ցանաց և նաև ողջ  պետության համար ստեղծվեց միասնական դիցարան:

Պատմել Վանի թագավորության հիմնադրման մասին:

Արարատյան թագավորության Արատտա ձևը հիշատակվում է հնագույն ձեռագրերում Քրիստոսից առաջ 28-26դդ։ Աստվածաշնչյան գրերում ասվում է, որ ջրհեղեղից հետո ամեն ինչ վերսկսվեց Արարատից, իսկ ոչ Աստվածաշնչյան գրերում ասվում է, որ ջրհեղեղից հետո ամեն ինչ վերսկսվեց Արատտայում, և երկու դեպքերում էլ խոսքը գնում է նույն տեղանքի մասին։ Ուրարտու նշանակում է Արարատ, բայց նրա հնչունափոխված տարբերակը։ Նաև ամենահին քարտեզում Հայաստանը նշված էր որպես Ուրարտու։ Այդ քարտեզը ստեղծվել է Բաբելոնում, իսկ կրկնօրինակը Լոնդոնի բրիտանական թանգարանում։

Ասորերեն արձանագրություններում այն անվանվում է Նաիրի, իսկ տեղական լեզվով սեպագրերում անվանվում է Բիայնիլի, որը կապված է Վան անվան հետ, դրա համար տարբեր պատմական աղբյուրներում այս թագավորությունը անվանվում էր նաև Վանի թագավորություն։

Թագավորության մայրաքաղաքն էր Տուշպան։

Այդ թագովորության հիմնադիրն էր Արամե Ուրարտացին, որը կառավարել է Ք․Ա․ 860-840 թթ։ Նրա մասին տեղեկություններ են պահպանվել Ասորեստանի Սալմանասար Գ թագավորի արձանագրություններում Ք․Ա․ 859-824թթ։

Համեմատել Սարդուրի Ա, Իշպուինի, Մենուա արքաների գործունեությունը, կառավարման ժամանակաշրջանը:

Սարդուրի Ա

Սարդուրի Ա – ն եղել էր թագավորության հիմնադիրը։ Նա դիմակայել էր Ասորեստանի արշավանքներին։ Եվ նաև ծաղկեցրել էր իր թագավորությունը։

Իշպուինի

Իշպուինին Սարդուրի Ա-ի որդին էւ։ Նա իր իշխելու ժամանակ ծաղկեցրել էր թագավորությունը և Նաև նա աշխարազոր բամակը փոխարինել էր Արհետավարժ զինվորների բանակով, որը վաժանված էր զորատեսակների։  

Մենուա

Իսկ Մենուան եղել էր Իշպուինի որդին։ Նա հզորացրել էր թագավորությունը, զարգացրել և հզորացրել էր տնտեսությունը, սարքել 72 կիլոմետրանոց  ջրանցք, որը կոչվել է «Շամիրամին ջրանցք։ Նա նաև կարողացել էր գրավել Հայաստանի հյուսիսայն իշխանությունները։

Առաջադրանք 2

Դիտել ֆիլմերից մեկը պատասխանել հետևյալ հարցադրումներին.

Ես դիտել եմ «Վանի թագավորություն» ֆիլմը։

10-15 նախադասությամբ ներկայացրու ինչի մասին էր պատմում ֆիլմը:

Ներկայացրու ամենահետաքրքիր հատվածը:

Հայոց մայրաքաղաքները,Վան

Վանի թագավորություն/ֆիլմ/ , –

Պատ․՝ PN = 13 սմ

Պատ․՝ KN = 5, MK = 14:

Պատ․՝ AB = a/2:

Պատ․՝ AK = 16, KB = 12:

Պատ․՝ AB = 21:

Անկախ նրանից, մարդը տխուր է, թե ուրախ՝ նա երաժշտություն է լսում։ Այն մեզ օգնում է փարատել մեր տխրությունը, կամ լիարժեք ուրախանալ։Երաժշտությունը օգնում է մարդկանց հանգստանալ, բարիանալ և բարեկամանալ։ Երաժշտությունը ազգություն չունի, այն հասկանալի է մեր հոգիներին։ Այն օգնում է մեզ հասկանալ բնությունը, լսել նրա ձայները և զմայլվել նրանով։ Երաժշտությունը դա մի մոգական բանալի է, որը բացում է բոլոր սրտերը և մաքրում ու պարզեցնում այն։

1912 թվին Համազգային օրիորդաց վարժարանի դաշնամուրի դասատուն էի: Մի օր Կոմիտասը մեր դպրոց եկավ՝ իր «Գուսան» երգչախմբի համալրման համար, աղջիկների ձայները փորձելու: Մեր զարմանքը մեծ էր, երբ տեսանք, որ հազիվ մի քանի խոսքը  փոխանակելուց հետո՝ կարողացավ որոշել նրանց ձայնի տեսակները՝ առանց երգել տալու:

Հանկարծ ներս մտավ դպրոցի երիտասարդ ուսուցչուհիներից մեկը՝ Կոմիտասին ներկայացնելով իր դասարանի ձայնեղ աշակերտուհուն: Կոմիտասը աշակերտուհու հետ մի քանի բառ փոխանակելուց հետո՝ սրամտորեն ուսուցչուհուն ասաց. «Ուսուցչուհի և աշակերտուհի, նույն տեսակի ձայն ունենալու համար, երկուսիդ էլ գրանցում եմ սոպրանոների խմբի մեջ»:

Մի օր, երբ հորս հետ Ղալաթիոյի ազգային մատենադարան էինք գնացել, այնտեղ էր նաև Կոմիտասը՝ շրջապատված մի խումբ ուսանողներով, որոնց ձայներն էր փորձում: Իր յուրահատուկ ժպիտով կանգնած, Կոմիտասը, նրանց առանձին հարցումներ անելով, որոշում էր ձայների տեսակը և ծոցատետրում գրանցում անունները: Նրանք, ովքեր իր երգած մի նոտան հաջողությամբ կարողացան վերարտադրել, արդեն, «պիտանի անդամ» էին համարվում: Նրանց անունները, որոնք իր երգած փոքրիկ երգային նախադասությունը դյուրությամբ ըմբռնեցին, «հույժ քաջալավ» անդամների բաժնում ընդգրկեց: Մի քանի ուսանողներ, երբ պնդեցին, թե ձայն չունեն, Կոմիտասը սրամտորեն կատակաբանություններով նրանց  բարձրաձայն քրքիջների մատնեց, և որակեց՝ «ճշմարիտ երգիչներ»:

Մեծ էր ներկաների զարմանքը, երբ մի օր Կենտրոնականի գավառացի ուսանողների ձայները փորձելու ժամանակ, որևէ նոտայի կրկնությունից հետո, Կոմիտասը հասկանում էր նրանց, թե Տաճկահայաստանի ո՛ր գավառից էին: Ավելի մեծ եղավ զարմանքը, երբ տեսանք, որ յուրաքանչյուր գավառացու հետ Կոմիտասը սկսեց ազատորեն խոսել նրա հատուկ գավառաբարբառով՝ պահելով այդ բարբառների առանձնահատուկ առոգանությունն ու ոճը:

Այդ օրը Կոմիտասը մի մշեցի էր, այնքան հարազատ, որքան մի բիթլիսցի, մի վանեցի, մի սասունցի և ուրիշ գավառացի: Այդ օրը երկու ժամվա մեջ Կոմիտասը իր երգչախմբի համար 40 անդամ ընտրեց, որոնց ձայների տեսակները հետագայում ոչ մի փոփոխություն չկրեցին:

Աղավնի Մեսրոպյանի հուշերից

Աղբյուր՝ hraparak.am

Կոմիտաս և Տիրայր վարդապետ
1901, աշուն, Ս. Էջմիածին

«Սիրուն մանկիկ, կայտառ մանկիկ, օր մը դուն ալ պիտի մեծնաս ու մարդ դառնաս: Քեզի մէկ պզտիկ խրատիկ մը տամ:

Միտքդ մարզէ ազնիւ գիտութիւններով եւ մաքուր գեղարուեստով: Իմաստունի ծովածաւալ միտքէն որսա՛ գիտութիւն եւ գեղարուեստագէտի սիրտէն բարի բարի զգացումներ: Գրքերն ու ձայները մեռած հոգիներու մտքի ու հոգու տապաններն են:

Հետեւէ բնութեան դպրոցին. միտքդ բաց ու կարդա՛ անոր ծով միտքը, որու մի կաթիլն է քո մէջ Արարչի շնորհած ձիրքը. սիրտդ բաց եւ թող արձագանգէ հոն նորա խորհրդաւոր ու գաղտնի ձայները, զի քո սիրտն այլ անոր անեզր ձորի մէկ փոքրիկ ձորեկն է, որ շնորհել է քեզ երկինքը` հոն պաշարելու ազնիւ ազնիւ զգացումներ:

Կարդա՛ բնութեան գիրքը, որ կարելի չէ ո՛չ մէկ բանով գրել, ո՛չ մէկ ձայնով արձանագրել, ո՛չ մէկ գոյնով նկարել եւ ո՛չ մէկ գործքով դրոշմել…: Բնութեան երեւոյթներն անհունապէս յեղյեղուկ են. այնտեղ կեանք կայ, որ չէ կարելի անկենդան տառերով ու ձայներով, գրիչներով ու բրիչներով, վրձիններով ու չափերով դրոշմել-պարփակել. նա նման է արշալոյսին, միշտ թարմ, միշտ նոր, միշտ կենդանի, միշտ կենսատու, միշտ մայր ու ծնող մտքի ու սրտի եւ քեզի պէս մանուկներու նման միշտ մանուկ ու պարզուկ:

Սիրուն մանկիկ, պայծառ մանկիկ, սիրէ բնութիւնը…

Կոմիտաս Վարդապետ

1911 10/Զ Աղեքսանդրիա»:

Առաջադրանքներ`

1. Մեկնաբանել Կոմիտասի խրատները:

Միտքդ մարզէ ազնիւ գիտութիւններով եւ մաքուր գեղարուեստով:

Սովորիր գիտությունն ու արվեստ։

Հետեւէ բնութեան դպրոցին.

Սիրիր ու փորձիր հասկանալ բնությունը։

միտքդ բաց ու կարդա՛ անոր ծով միտքը, որու մի կաթիլն է քո մէջ Արարչի շնորհած ձիրքը.

Ուսումնասիրիր հին մտածողների աշխատությունները։

սիրտդ բաց եւ թող արձագանգէ հոն նորա խորհրդաւոր ու գաղտնի ձայները․

Սիրիր բնությունը և փորձիր զգալ այն։

Բնութեան երեւոյթներն անհունապէս յեղյեղուկ են.

Բնության երևույթները փոփոխական են և ամեն անգամ նորովի են կրկնվում։ Եվ միշտ պարզ են ու մաքուր մանկան պես։

Առանձնացրեք այն խրատը, որ ,կարծում եք, ձեզ օգտակար եղավ: Մեկնաբանե՛ք ինչո՞ւ:

Ինձ համար, օգտակար խորհուրդ է․ ՛՛սիրտդ բաց եւ թող արձագանգէ հոն նորա խորհրդաւոր ու գաղտնի ձայները՛՛։ Քանի որ այն ուզում է ասել, որ մենք պետք է փորձենք սիրել, զգալ, հասկանալ և չվնասել բնությունը։