Месяц: Октябрь 2025

1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում պոլիմերներ, նշել դրանց մոնոմերները։
   
   Պոլիմերները այն նյութերն են, որոնք կազմված են մոնոմերներից։
   
   Ամինաթթուներ- սպիտակուցներ են։
   
   Մոնոսախարիդներ — ածխաջրերն են։
   
   Նուկլեոտիդներ — ԴՆԹ-ն և ՌՆԹ-ն են ։
   
2. Նկարագրել սպիտակուցների , ածխաջրերի , ճարպերի ֆունկցիաները՝ նշելով օրինակներ։
   
   Սպիտակուցներ — օգնում են մարմնին կառուցվել և աճել, կերտում են բջիջները, օգնում վերականգնվել ու պաշտպանվել հիվանդություններից։ Օրինակ՝ միսը, ձուն և կաթը տալիս են շատ սպիտակուցներ:
   
   
   Ածխաջրեր — հիմնականում տալիս են մարմնին էներգիա, որ մենք կարողանանք շարժվել ու աշխատել։ Օրինակ՝ հացը, շաքարը և կարտոֆիլը ունեն շատ ածխաջրեր:
   
   
   Ճարպեր — պահպանում են էներգիան, պաշտպանում օրգանները և օգնում մարմնին տաք մնալ։
   
   
   
   
   
3. Ի՞նչ ես հասկանում սպիտակուցի բնափոխում ասելով՝ բերել առօրյաում հանդիպող օրինակներ։
   
   
   Սպիտակուցի բնափոխում նշանակում է, որ սպիտակուցը փոխում է իր կառուցվածքը և կորցնում իր սկզբնական հատկությունները՝ տաքությունից, նյութերից կամ շփումից։
   
   Օրինակ՝ ձուն եփելիս, հեղուկը դառնում է պինդ: Կամ կաթի մեջ լիմուն ճզմելիս փաթիլավորվում է, դառնում է տվոռոգ:
   
   
4. Նկարագերլ նուկլեինաթթուների կառուցվածքը և ֆունկցիաները։
   
   Նուկլեինաթթուները լինում են երկու տեսակի՝ ԴՆԹ և ՌՆԹ։ Նրանք բաղկացած են մոնոմերներից, որոնք կոչվում են նուկլեոտիդներ։
   
   Նուկլեոտիդի կառուցվածքը բաղկացած է երեք մասից՝ շաքարից, ֆոսֆատային խմբից, ազոտային խմբից:
   
   ԴՆԹ-ն պահում է ժառանգական տեղեկությունը:
   
   ՌՆԹ-ն նպաստում է սպիտակուցների սինթեզին:

1. Առանձնացրե՛ք ածականները։

Խոշոր, անձրև, անտառ, քնքուշ, խեղճ, բարձր, աստառ, բողոք, արգավանդ, երջանիկ, ավանդ, տխուր, գուղձ, հարազատ, գորգ, ամբոխ, անիվ, գանգուր։ 

2. Կապակցությունների իմաստն արտահայտեք մեկ ածական անվանբ։

Ճահիճներով պատված — ճահճապատ

մանրէներ ծնող — մանրէածին

մորը սիրող — մայրասեր

մարդկանց ատող — մարդատյաց

մաքուր գրած — մաքրագիր

միայնակ կյանք վարող — մենակյաց

մեգով պատված — միգապատ

միշտ փթթած — մշտափթիթ 

թախծոտ դեմքով — թախծադեմ 

միրգ տվող — մրգատու

նոր տնկած — նորատունկ

նվեր տվող — նվիրատու

նուրբ հնչող — նրբահունչ 

շահույթ բերող — շահութաբեր 

շեկ վարսերով — շիկավարս

շատ շնորհներ ունեցող — շնորհաշատ

ինչքից զուրկ — ընչազուրկ 

ոսկուց ձուլված — ոսկեձույլ 

ուշքը կորցրած — ուշակորույս 

ջուր տանող — ջրատար 

3. Առանձնացրե՛ք որակական ածականները։ 

Խոր, ուժեղ, երկար, դառը, թույլ, հաստ, երկաթե, մայրենի, սուր, կեռ, խաղաղ, քարակոփ, բազմաշերտ, մագաղաթյա։ 

4. Առանձնացրե՛ք հարաբերական ածականները։ 

Առաջնակարգ, պղնփակոփ,  խելացի, պողպատակուռ, թթվաշ, թավշե, դժգոհ, բարձր, գեղեցիկ, պարզ, կավաշեն։ 

5. Առանձնացրե՛ք գերադրական աստիճանի ածականները։ 

Խստագույն, շագանակագույն, վատթարագույն, վիթխարագույն, միագույն, մանուշակագույն, հիմարագույն, դժվարագույն, ամենազգաց, ամենակոշտ, ամենաքիչ, ամենանուրբ, ցորնագույն։ 

6. Ընդգծե՛ք փոխանուն ածականները։ 

Նոր տարվա գիշերը  մեծերը մնացել էին տանը, իսկ ջահելներս շրջում էինք տնից տուն։ Հեռախոսիս միջի համարները պարբերաբար վերանայում եմ․ հները ջնջում եմ, նորերն եմ ավելացնում։ 

Պապս քաղում էր հասուն խնձորները․ հասունները դարսում էր փայտե արկղում, մանրերից տատս չիր էր անում։ 

7. Կազմի՛ր տրված ածականների բաղդատական եղանակը։ 

խորը, խելացի, գեղեցիկ, քաղցր 

ավելի խոշոր, ավելի խելացի, ավելի գեղեցիկ, ավելի քաղցր:

8. Գտե՛ք սխալները և ուղղե՛ք ։ 

Նա իմ ամենագեղեցկագույն զգեստն է։ — Ամենագեղեցիկ կամ գեղեցկագույն:

Դա ամենամեծագույն նվաճումն էր, որ մենք ունեցել ենք։ — Ամենամեծ կամ մեծագույն:

Սերոբը ամենաազնվագույն մարդն է, որին հանդիպել եմ։ — Ամենաազնիվ կամ ազնվագույն:

Մեդալը ամենալավագույն պարգևն էր, որ ստացա այս տարի։ — Ամենալավ կամ լավագույն:

9. Նկարագրե՛ք աշուն՝ օգտագործելով որքան հնարավոր է շատ ածականներ։ 
   Գունագեղ, տաք, փափուկ, զով, անձրևոտ, արևոտ, քամոտ, ոսկեգույն, դեղին, գեղեցիկ, գույնզգույն, կարմիր:
   
   
10. Լրացրե՛ք բաց թողնված բառերը։ 

Ըստ իմաստի՝ ածականները բաժանվում են երկու խմբի՝ որակական և հարաբերական:

Որակական ածականների մեծ մասն ունի համեմատության աստիճաններ։ 

Ածականն ունի համեմատության երեք աստիճան՝ դրական, բաղդատական, գերադրական:

Կրկնում ենք ողջ անցածը՝

1․ Նախակորիզավոր և կորիզավոր բջիջներ։Էջ5-8

2Կենդանի օրգանիզմի բաղադրություն, օրգանական, անօրգանական նյութեր, հիդրոֆիլ և հիդրոֆոբ նյութր:Էջ 11-12։  3Բջջի օրգանական նյութեր`ածխաջրերի, սպիտակուցներ, դրնաց կառուցվածքը՝ առաջնային, երկրորդային, երրորդային, չորրորդային կառուցվածք,բնափոխում, ֆունկցիան:Ածխաջրեր, ճարպեր դրանց կառուցվածքը: Էջ՝ 15-16։

4․Նուկլեյնաթթուներ, դրանց ֆունկցիաները, գենետիկական կոդ ։Էջ 25-26

Պատրաստվում եք բանավոր հարցման, կարգի եք բերում բլոգները, նշանակելու եմ ամփոփիչ գնահատականները։

Սիրելի սովորողներ,  խնդրում եմ ներբեռնել Համաշխարհային պատմության դասագիրքը:

Առաջադրանք 1

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ (XIX ԴԱՐ – XX ԴԱՐԻ ՍԿԻԶԲ) էջ 7-11-ը պատմել, եզրույթները սովորել , դասի ընթացքում հանդիպող բոլոր հարցերին գրավոր պատասխանել

Հումք ու շուկա պետք էր գործարաններին, դրա համար պետությունները կռվում էին։

Վիեննայում պետությունները բաժանեցին տարածքներ ու փորձեցին հավասարակշռություն պահել։

Հաագայում որոշեցին, որ վեճերը պետք է լուծվեն խաղաղությամբ ու սահմանեցին պատերազմի կանոններ։

Հավասարակշռությունը խախտվեց, որովհետև Գերմանիան ուժեղացավ և պետությունները սկսեցին նոր տարածքներ նվաճել։

1.Եռյակն ու Անտանտը ստեղծվեցին պետությունների անվտանգության և ազդեցության համար։

2.Իմ կարծիքով, հավասարակշռությունը խախտվեց, որովհետև Գերմանիան արագ ուժեղացավ և նոր տարածքներ ուզեց։

3.Իմպերիալիզմը ստիպեց պետություններին ձգտել նոր տարածքներ գրավել և մյուսների վրա իշխել։

Առաջադրանք 2

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐԸ ԲԱԶՄԱԶԳ  ՏԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ, էջ 14-19-ը,պատմել, եզրույթները սովորել , դասի ընթացքում հանդիպող բոլոր հարցերին գրավոր պատասխանել

1. Համացանցից օգտվելով՝ պարզի՛ր նրանցից առնվազն երեքի անունը։
Գնահատի՛ր նրանց դերը հեղափոխության մեջ (աշխատանքը ներկայացրո՛ւ
2–3 րոպեանոց ելույթի միջոցով)

2.Ժամանակակից քարտեզի վրա ցո՛ւյց տվեք այն տարածքը, որն զբաղեցնում էր
Ավստրո–Հունգարական կայսրությունը։ Ներկայիս ո՞ր պետություններն էին
մտնում կայսրության կազմի մեջ։

3*. Վերհիշելով պետության և կառավարման համակարգի մասին «Հասարակագիտությունից» սովորածը՝ փորձի՛ր կանխատեսել այն ներքին հիմնախնդիրները, որոնց կարող էր բախվել երկկենտրոն կայսրությունը։

4*. Օգտվելով քարտեզից՝ կազմի՛ր այն տարածքների ցանկը, որոնք գրավել էր
Ռուսաստանը 1796–1914 թթ. ընթացքում։ Հայկական ո՞ր տարածքներն են միացվել կայսրությանը (վերհիշի՛ր նաև Հայոց պատմության 8–րդ դասարանում քո
սովորածը, որ կօգնի ամբողջական պատասխան տալու)։

ԱՄՓՈՓԻՉ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ
1. Թվարկի՛ր քեզ հայտնի ազգային պետություններ:
2.* Քո կարծիքով ինչո՞ւ են ազգերը ձգտում ունենալու անկախ պետություն։
3. Թվարկի՛ր Ավստրիական կայսրության կազմում մտնող երկրներն ու ժողովուրդներին։
4.* Ի՞նչ արդյունք ունեցավ 1848–1849 թթ. հեղափոխությունը Ավստրիական կայսրությունում։
5. Ե՞րբ և իրավական ո՞ր հիմքով ստեղծվեց երկկենտրոն տերությունը։
6.* Ո՞րն էր Ավստրո–Հունգարիայի ներքին կյանքի գլխավոր հիմնախնդիրը։
7. Թվարկի՛ր Ռուսաստանյան կայսրությունում ապրող ազգերի և ժողովուրդների։
8. Փորձի՛ր ընդհանուր կողմերով բնութագրել բազմազգ տերությունը։
9.* Ներկայացրո՛ւ ռուսական գերիշխանության բացասական և դրական կողմերը Ռուսաստանում ապրող ազգերի և ժողովուրդների համար։
1**. Ուսումնասիրե՛ք այսօր գոյություն ունեցող պետությունների պետական կառավարման
համակարգերը, այն խնդիրներն ու մարտահրավերները, որոնց բախվում են
ժամանակակից բազմազգ պետությունները, և ներկայացրե՛ք պետությունների
փորձը դրանց հաղթահարման հարցում։
ՀԵՏԱԶՈՏԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ
ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ
1. Ներկայացրո՛ւ Ավստո–Հունգարիայի պետական կառավարման համակարգը գծապատկերի տեսքով։
2.* Արտահայտի՛ր քո վերաբերմունքը այդ համակարգի արդյունավետության և հեռանկարի մասին։

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ
1. Ռուսաստանը, ինչպես նաև Ավստրո–Հունգարիան պատկերավոր անվանում էին «ժողովուրդների բանտ»։ Ինչո՞ւ է կայսրություններին տրվել նման բնորոշում։ Ուսումնասիրի՛ր և դուրս բեր այն հիմնական կետերը, որոնք հիմք են հանդիսացել հիշյալ բնորոշման համար։ Պատրաստի՛ր 3–4 րոպեանոց ելույթ և ներկայացրո՛ւ դասարանում։
ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ
1. Գնահատի՛ր այն ճանապարհը, որով ճնշված ազգերը անցնում են անկախության
հասնելու համար։
2. Գնահատի՛ր ուժեղ կայսրի/ղեկավարի դերը բազմազգ տերությունների պահպանման գործում։

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

                                Ինքնաստւգման   առաջադրանքներ

                 «7,8-րդ  դաս.  հիմնական  բաժինների   կրկնողություն» 

                     Յուրաքանչիուր  առաջադրանքը  0,16  միավոր  է       

1. Ո՞ր  շարքում   են  գրված  միայն  ֆիզիկական  մարմիններ.

     1 )  քանոն, ապակի, գիրք, մեխ, ալյումին, ազոտ
     2)  սեղան, համակարգիչ, տետր, վարդ, մատանի
     3)  երկաթ, ֆոսֆոր, բաժակ,  գրիչ, թթվածին
     4)  պղինձ, ջուր,  սոդա,  արծաթ, ոսկի, ջրածին

2. Ո՞ր  շարքում  են  նյութերը  ներկայացված  ըստ  մարդու  օրգանիզմում  դրանց   զանգվածային   բաժնի  նվազման.

1) ածխաջրեր, ջուր, սպիտակուցներ, ճարպեր

2) սպիտակուցներ, ջուր, ճարպեր, ածխաջրեր

3) սպիտակուցներ, ածխաջրեր, ջուր, ճարպեր

4) ջուր, սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր

3. Ո՞ր  շարքում  են  չվերականգնվող  բնական  պաշարների  անվանումները.

       1)   բնական  գազ, անտառային  ծածկույթ, օդ, ջուր

       2)  մաքուր  ջուր, բերրի  հող, նավթ, ածուխ

       3)  բույսեր, կենդանիներ, մետաղներ, օդ

       4)  մետաղներ, բնական  գազ, ածուխ, նավթ

4. Քանի՞  նյութ  է  ներկայացված  հետևյալ  բառակապակցություններում. 

    ջրի  կաթիլ,  պղնձե  թաս,  ալյումինե կաթսա, ռետինե գնդակ, պղնձե  կուժ, սառցե  դղյակ.

    1)  3                                         2)  6                                           3)  4                                        4)  5

5. Նշվածներից  ո՞ր  շարքում   են   գրված  միայն   օրգանական   նյութեր.
1)  ջուր, թթվածին, կավիճ, սպիրտ, ճարպ, քլոր
2)  կերակրի աղ, սպիտակուց, ճարպ, ազոտ, մեթան
3)  սախարոզ, քացախաթթու, գլյուկոզ, սպիրտ, օսլա
4) սոդա, ջուր, ածխաթթու գազ, բենզոլ, ացետոն, օզոն

6. Ո՞ր  շարքում  են  գրված  միայն  պարզ  նյութեր.

1) ջուր, ալմաստ, ամոնիակ, օքսիդ, աղ

2) ծծումբ, ֆոսֆոր, սոդա, ազոտ, թթու, հիմք

3) թթվածին, ալմաստ,  օզոն, ֆուլերեն, ֆոսֆոր

4)  երկաթ,  ավազ,  դոլոմիտ, գրաֆիտ, մարմար

7. Քանի՞   քիմիական  տարր  է  առաջացնում  հետևյալ  պարզ  նյութերը`   թթվածին,  կարբին, սև  ֆոսֆոր, օզոն, ալմաստ, կարմիր  ֆոսֆոր, ֆուլերեն, գրաֆիտ, սպիտակ   ֆոսֆոր.  

      1)  6                                   2)  3                                 3)  4                                      4)  5

8. Քանի՞  բարդ  նյութ  է  գրված`  ջրածին,  թթու,  գլյուկոզ, ազոտ,  կաուչուկ,  հիմք, սախարոզ,  ալմաստ,  օսլա,  օքսիդ, երկաթ, ածխաթթու գազ,  աղ,  բութան, օզոն. 

1) 5                                  2)   7                                 3)   9                                  4)   10

9. Ո՞ր շարքում  են  գրված  միայն  բարդ  նյութերի  բանաձևեր.

    1)   Al, HCl,  Cu, Na₂SO₄                                                 3)  H₂O, N₂, MgO,  Ni, S₈

    2)   AgBr, H₂, CaCO₃, P₄                                                4)  NaOH, CO₂, NH₃, CuSO₄

10.  Ո՞ր շարքում  են  առկա  միայն  կովալենտային  կապերով  միացություններ.

     1)  NaCl, HCl, Cl₂, NaHCO₃                                      3)  H₂, NH₃, H₂O, CH₄

    2)  KBr, HNO₃, CaO, P₄                                            4)  N₂, Br₂, CuSO₄, Fe

11. Հետևյալ  մոլեկուլներից  որոնցու՞մ  է  առկա  և՛  իոնային, և՛  կովալենտային  կապ.

  ա)  H₂      բ)   CH₄      գ)  NH₃      դ)  Na₂O₂       ե)  N₂H₄      զ) NH₄Cl      է)  CaCl₂      ը)  Na₂O

   1) դ, զ                           2)  ա, բ, գ                               3)   դ, ե, զ                              4)  է, ը    

12. Սովորական պայմաններում  (20 ^oC)  ո՞ր  շարքի  բոլոր  նյութերն  են  գազեր.

       1)  կալիումի ֆտորիդ,  բրոմ,  յոդ,  ջուր

       2)  կերակրի  աղ, սոդա,  կավիճ, սպիրտ

       3)  քլոր, ածխաթթու  գազ,  թթվածին, ազոտ

       4)  կարմիր ֆոսֆոր,  օզոն, բրոմ, յոդ, օսլա

13. Որո՞նք  են  մոլեկուլային   բյուրեղավանդակով  պարզ  նյութեր. 

ա)  C_ալմաստ           բ)  P₄               գ)  S₈                   դ) Si                ե)   I₂       զ)  C_գրաֆիտ       է)  P_սև                       ը)  Br₂

1)  բ, գ, է, ը                   2)   ա, դ, զ, է                       3) բ, դ, զ,ը                           4)  բ, գ, ե, ը 

14.  Ինչպիսի՞ ագրեգատային  վիճակում  կարող  է  գտնվել  սնդիկը.

       1)  միայն  պինդ  վիճակ                                  3)  միայն  հեղուկ  վիճակում

       2)  միայն  գազային վիճակում                       4)  բոլոր  երեք  վիճակներում                                                         

15. Որքա՞ն   է   ոսկու   ձուլակտորի   զանգվածը,  որի   ծավալը   2 սմ³  է, իսկ  ոսկու  խտությունը  19,3 գ/սմ³ է.

m = ծավալ x խտություն

m = 19.3 x 2 = 38.6 գ

16.   Ո՞ր  մեծությունը  կամ  հատկանիշը  կարող  է  փոփոխվել  քիմիական ռեակցիաների  ընթացքում.     ա) մոլեկուլների  թիվը,          բ)  ատոմների  թիվը,         գ)  նյութի  բնույթը,  դ)  նյութերի  գումարային  զանգվածը,  ե)  նյութերի  գույնը.

       1)  բ,գ,դ                         2)  ա,գ,ե                          3)  ա,բ,ե                           4)  բ,գ,դ

17. Ո՞րն  է  ֆիզիկական  երևույթ.

      1)  ջուրը  տաքացնելիս` պղպջակների  անջատվելը

      2)  պղպջակների  անջատվելը  ջուրը  էլեկտրոլիզի  ենթարկելիս

      3)  օզոնի  առաջացումը  ամպրոպի  ժամանակ

      4)  գլյուկոզի  խմորվելը

18. Հետևյալ  երևույթներից  որո՞նք  են  քիմիական.

      ա)  անձրևի  տեղալը                                                         ե)  երկաթի  ժանգոտումը

      բ)  մագնեզիումի  այրումը  թթվածնում                        զ)  սպիրտի  թորումը

      գ)  սնդիկի  գոլորշիանալը                                               է)  պղնձե  իրերի  կանաչելը

      դ)  ցինկի  փոխազդեցությունը  աղաթթվի  հետ

      1)  ա, բ, գ, դ                 2)   բ, դ, ե, է                    3)  բ, դ, ե, զ                    4)  ա, բ, գ, զ

19. Հետևյալ  նյութերից   չորս  սյունակով  առանձնացրեք  օքսիդները, հիմքերը, թթուներն  ու աղերը, նշեք  յուրաքանչյուրի  անվանումը.  HNO₃,  Na₂O,  Ca(OH)₂, AgNO₃,  BaO,  HCl, CO, Al₂O₃, NaHCO₃, Fe(OH)₂, K₂SiO_3, NaCl, H₂SO₄, MgO, NaOH, H₃PO₄, SO₃, CaCl₂, CuSO₄, Al(OH)₃.

Օքսիդ	Հիմք	Թթու	Աղ
Na2O BaO CO2 AI2O3 SO3 MgO	Ca(OH)2 NaOH Fe(OH)2 AI(OH)3	HNO3 HCL, H2SO4 H3PO4	AgNO3 NaCl CaCl2 CuSO4 K2SiO3 NaHCO3

20. Ո՞ր  շարքում  են   տարրերը   ներկայացված   ըստ   երկրակեղևում   դրանց  տարածվածության  նվազման.

       1)  ալյումին, թթվածին, սիլիցիում, երկաթ                  

      2)  սիլիցիում, թթվածին, ալյումին, երկաթ

      3)  թթվածին, սիլիցիում, ալյումին, երկաթ

      4)  թթվածին, ալյումին, երկաթ, սիլիցիում

21. Ո՞րն  է  երկրակեղևում  առավել  տարածված  մետաղը.

1) ալյումին                  2)  պղինձ                      3)  երկաթ                     4)  մագնեզիում

22. Ո՞րն  է  Տիեզերքում  ամենատարածված  տարրը.

     1)  թթվածին                  2)  ջրածին                     3)  ածխածին                4)  ազոտ

23. Որքա՞ն  է  կենսածին  տարրերի` C, H, O, N, P, S  պարունակությունը  կենդանի    

      օրգանիզմում  ըստ  զանգվածի ( %).    

    1)  24 %                            2)   97 %                          3)  76 %                        4)  62%

24. Երկրակեղևում  թթվածնի  և  սիլիցիումի  զանգվածային  բաժինները  հավասար  են    0,48    և  0,28, համապատասխանաբար: Երկրակեղևում  թթվածնի  ատոմների  թիվը     քանի՞   անգամ   է  մեծ  սիլիցիումի  ատոմների  թվից.   

w (O) = 0.48 | m = 48 գ

w (Si) = 0.28 | m = 28 գ

48/16 = 3 մոլ

28/28 = 1 մոլ

     1)   2                                2)  2,5                              3)  3                                 4)  4

25. Ո՞րն  է  զանգվածի  ատոմային  միավորը(զ.ա.մ.).

M0 = moC/12 = 1.993 x 10^-23

1) ¹³C ատոմի  զանգվածի  1/12  մասը                   3)  ¹²C  ատոմի  զանգվածի 1/12  մասը

2) ¹²C ատոմի  զանգվածը                                        4)  ²H  ատոմի   զանգվածը

26. Ո՞ր տարրական  մասնիկներից   է  կազմված  ատոմը.
    1)  միայն էլեկտրոններից
    2)  նեյտրոններից և էլեկտրոններից
    3)  պրոտոններից, էլեկտրոններից և նեյտրոններից
    4)  միայն պրոտոններից

27. Ո՞ր շարքում   է  գրված  ֆոսֆոր, թթվածին, ածխածին, երկաթ և ազոտ   քիմիական      

      տարրերի նշանները.
       1) F, C, P, Si, Na
      2)  O, C, Li, K, Ba
      3)  P, O, C, Fe, N
      4)  K, Na, P, Fe, C

28.  Բնական  սիլիցիումը  երեք  իզոտոպների  խառնուրդ  է, որոնց  մոլային  բաժիններն  են`  <sup>28</sup>Si — 92%,  <sup>29</sup>Si — 5%  և  երրորդ  իզոտոպինը` 3%: Ո՞րն  է  երրորդ  իզոտոպի   զանգվածային   թիվը, եթե  սիլիցիումի  հարաբերական  ատոմային  զանգվածը  28,11  է.

28.11 = 28 x 92 + 5 x 29 + x x 3/100

2811 = 28 x 92 + 5 x 29 + 3x

2811 = 2576 + 145 + 3x

3x = 2811 — 2576 + 145

3x = 90

x = 30

      1)  30                                2)  31                                 3)  27                              4)  32

29. Օրգանիզմում  գլյուկոզի  թթվածնավոր  և  անթթվածին  ճեղքումներին  մասնակցում  է  մի   նյութ,  որի  20  մոլեկուլի  զանգվածը   3,256 • 10^-21  գ  է: 

      Որքա՞ն  է  այդ  նյութի  հարաբերական     մոլեկուլային  զանգվածը.

զ.ա.մ = 1.66 x 10^-24

mo (մոլեկուլ) = 3.256 x 10 ^-21/20 = o.1628 x 10^-21

Mr = 0.1628 x 10^-21/1.66 x 10^-24 = 0.098 x 10^-21 = o.o98 x 10^-21 x 10⁺²⁴ = 0.098 x 10³ = 98

      1)  98                                  2) 56                                 3) 80                                4) 40

30. Ո՞ր  արտահայտության  մեջ  է  խոսվում  թթվածին  քիմիական  տարրի  վերաբերյալ.

1) ստացվում  է  ջրածնի  պերօքսիդի  քայքայումից

2)  անհրաժեշտ  է շնչառության  համար

3) վատ  է  լուծվում  ջրում

4) ատոմն  ունի   1s²2s² 2p⁴ էլեկտրոնային  բանաձևը

31. Բնութագրեք  ածխածին, թթվածին, ֆոսֆոր,  ալյումին,  երկաթ տարրերի ատոմները  ըստ  հետևյալ  սխեմայի.

1. Ածխածին (C)

ա) Նշան՝ C
բ) Կարգաթիվ, միջուկի լիցք՝ Z = 6
գ) Ատոմի բաղադրություն → պրոտոններ 6, նեյտրոններ մոտ 6 (12C), էլեկտրոններ 6
դ) Պարբերություն 2, լրիվ լրացված էներգիական մակարդակներ 2 (K=2, L=4 էլեկտրոն)
ե) Խումբ 14 (IVA), գլխավոր ենթախումբ, արտաքին մակարդակում 4 էլեկտրոն
զ) Էլեկտրոնների բաշխում ըստ մակարդակների → 2,4
է) Էլեկտրոնային բանաձև → 1s² 2s² 2p²
ը) Հատկություններ՝ ոչ մետաղական ուժեղ արտահայտված
թ) Պարզ նյութեր՝ ածուխ, ալմաստ, գրաֆիտ; բարդ նյութեր՝ CO₂, CH₄, C₆H₁₂O₆ (գլյուկոզ)
ժ)

• Ատոմի զանգված՝ m₀ ≈ 12 · 1.66·10⁻²⁴ գ ≈ 1.992·10⁻²³ գ
• Օքսիդ՝ CO₂ → Mᵣ = 12 + 16·2 = 44
• Զանգվածային հարաբերություններ՝ C : O = 12 : 32 = 3 : 8
• Զանգվածային բաժին՝ C = 12/44 ≈ 0.273, O = 32/44 ≈ 0.727
• Մոլային բաժին՝ 1 մոլ C → 1 մոլ CO₂ → C 1/3, O 2/3

2. Թթվածին (O)

ա) Նշան՝ O
բ) Z = 8
գ) Պրոտոններ 8, նեյտրոններ մոտ 8 (¹⁶O), էլեկտրոններ 8
դ) Պարբերություն 2, լրիվ էներգիական մակարդակներ 2
ե) Խումբ 16 (VIA), գլխավոր ենթախումբ, արտաքին մակարդակում 6 էլեկտրոն
զ) Էլեկտրոնների բաշխում → 2,6
է) 1s² 2s² 2p⁴
ը) Հատկություններ՝ ոչ մետաղական
թ) Պարզ նյութեր՝ O₂, O₃; բարդ նյութեր՝ H₂O, CO₂, SO₂
ժ)

• Ատոմի զանգված m₀ ≈ 16·1.66·10⁻²⁴ գ ≈ 2.656·10⁻²³ գ
• Օքսիդներ՝ H₂O → Mᵣ = 18, O : H = 16 : 2
• Զանգվածային բաժին՝ O = 16/18 ≈ 0.889, H = 2/18 ≈ 0.111

---

3. Ֆոսֆոր (P)

ա) Նշան՝ P
բ) Z = 15
գ) Պրոտոններ 15, նեյտրոններ մոտ 16 (³¹P), էլեկտրոններ 15
դ) Պարբերություն 3, էներգիական մակարդակներ 3
ե) Խումբ 15 (VA), գլխավոր ենթախումբ, արտաքին մակարդակում 5 էլեկտրոն
զ) Էլեկտրոնների բաշխում → 2,8,5
է) 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p³
ը) Հատկություններ՝ հիմնականում ոչ մետաղական
թ) Պարզ նյութեր՝ P₄ (սպիտակ ֆոսֆոր), S→բարդ նյութեր՝ H₃PO₄, Ca₃(PO₄)₂
ժ)

• Ատոմի զանգված ≈ 31·1.66·10⁻²⁴ գ ≈ 5.146·10⁻²³ գ
• Օքսիդ P₄O₁₀ → Mᵣ = 4·31 + 10·16 = 124 + 160 = 284
• Զանգվածային բաժին՝ P = 124/284 ≈ 0.437, O = 160/284 ≈ 0.563

---

4. Ալյումին (Al)

ա) Նշան՝ Al
բ) Z = 13
գ) Պրոտոններ 13, նեյտրոններ ≈14, էլեկտրոններ 13
դ) Պարբերություն 3, էներգիական մակարդակներ 3
ե) Խումբ 13 (IIIA), գլխավոր ենթախումբ, արտաքին մակարդակում 3 էլեկտրոն
զ) 2,8,3
է) 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p¹
ը) Հատկություններ՝ մետաղական ուժեղ արտահայտված
թ) Պարզ նյութեր՝ ալյումին (Al), բարդ նյութեր՝ Al₂O₃, AlCl₃
ժ)

• Ատոմի զանգված ≈ 27·1.66·10⁻²⁴ գ ≈ 4.482·10⁻²³ գ
• Օքսիդ Al₂O₃ → Mᵣ = 2·27 + 3·16 = 54 + 48 = 102
• Զանգվածային բաժին՝ Al = 54/102 ≈ 0.529, O = 48/102 ≈ 0.471

---

5. Երկաթ (Fe)

ա) Նշան՝ Fe
բ) Z = 26
գ) Պրոտոններ 26, նեյտրոններ ≈30, էլեկտրոններ 26
դ) Պարբերություն 4, էներգիական մակարդակներ 4
ե) Խումբ 8 (VIIIB), երկրորդական ենթախումբ, արտաքին մակարդակում 2 կամ 3 էլեկտրոն (կախված համակցությունից)
զ) 2,8,14,2
է) 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d⁶ 4s²
ը) Հատկություններ՝ մետաղական ուժեղ
թ) Պարզ նյութեր՝ երկաթ (Fe), բարդ նյութեր՝ Fe₂O₃, FeSO₄
ժ)

• Ատոմի զանգված ≈ 56·1.66·10⁻²⁴ գ ≈ 9.296·10⁻²³ գ
• Օքսիդ Fe₂O₃ → Mᵣ = 2·56 + 3·16 = 112 + 48 = 160
• Զանգվածային բաժին՝ Fe = 112/160 = 0.7, O = 48/160 = 0.3

32. Համապատասխանեցրե´ք  նյութի  հատկությունները  և  անվանումը.

Հատկություններ	Անվանում
ա)  բնորոշ  հոտով  թափանցիկ  հեղուկ բ)   ջրում լուծվող  սպիտակ  պինդ  նյութ գ)  մետաղական  փայլով  պինդ գունավոր  նյութ դ)  ջրում  քիչ  լուծվող անհոտ, անհամ  գազ	կավիճսախարոզքացախաքքութթվածինյոդքլոր

  Ո՞ր շարքի  բոլոր  պատասխաններն  են  ճիշտ.

 1)  ա3, բ2, գ5 , դ4                                                    3)   ա3, բ2, գ5 , դ6

       2) ա3, բ1, գ6 , դ4                                                    4)   ա6, բ1, գ5 , դ3

33. Հաստատեք  կամ  հերքեք  պնդումների  ճշմարտացիությունը  օքսիդների  վերաբերյալ.

• Թթվածին  պարունակող  երկտարր  միացություններ են, որոնցում  թթվածնի  օքսիդացման  աստիճանը  -2  է:
• Բոլոր  օքսիդները  ջրում  լուծելի  են:
• Բոլոր  օքսիդները   փոխազդում  են  թթուների  հետ:
• Հիմնային  օքսիդները, փոխազդելով  թթուների  հետ, առաջացնում  են  աղ  և  ջուր:
• Ըստ  CaCO₃  —> CaO  +  CO₂  ռեակցիայի հավասարման  ստացված  թթվային  օքսիդի  զանգվածը  ելային  աղի  զանգվածի  56 %- ն  է:
• Na₂O, CO₂,  N₂O₅, CaO, SO₃  օքսիդների  շարքում  գրված  է  երեք  հիմնային  օքսիդ:  

	1	2	3	4	5	6
Ճիշտ  է
սխալ  է
չգիտեմ

34. Համապատասխանեցրեք  քիմիական  տարրի  նշանը,  դրա  բարձրագույն  օքսիդի  հիդրատի  ընդհանուր  բանաձևը   և  հիդրատում  տարրի  օքսիդացման  աստիճանը.

Տարրի  քիմիական             նշան	Օքսիդի  հիդրատի                     ընդհանուր                բանաձև	Տարրի  օքսիդացման        աստիճանը
ա)  Cu           բ)   Li           գ)  Al           դ)  S           ե)  N	1)  ROH        2)  R(OH)2        3)  H2RO4        4)  H3RO3        5)  HRO3	Ա) +3  Բ)  +1  Գ)  +4  Դ)  +2  Ե)  +6  Զ)  +5

  Ո՞ր  շարքի  բոլոր  պատասխաններն  են  ճիշտ.                                                                                 

1. ա2Ա, բ1Գ, գ4Ա, դ4Գ, ե4Ե                                       3)  ա3Բ, բ1Դ, գ4Ա, դ3Գ, ե5Դ                               

 2)   ա2Դ, բ1Բ, գ4Ա, դ3Ե, ե5Զ                                        4)  ա2Դ, բ1Բ, գ4Բ, դ5Զ, ե3Գ

35. Տրված են հետևյալ ռեակցիաների հավասարումները.

     ա)  4NO₂ + O₂ + 2H₂O = 4HNO₃

     բ)  Fe + CuSO₄ = FeSO₄ + Cu

    գ)  2CO + O₂ = 2CO₂

    դ)  3NaOH + AlCl₃ = 3NaCl + Al(OH)₃

    ե)  2KMnO₄ = K₂MnO₄ + MnO₂ + O₂

    զ)  CaCO₃ = CaO + CO₂

   35-ա)  Տրվածներից   որո՞նք  են  և՛ միացման, և՛ օքսիդացման–վերականգնման   

             ռեակցիաների  հավասարումներ.

     1) ա, բ, ե                        2) ա, բ, գ                         3)  ե, դ                                4) ա,գ

   35-բ)  Ըստ  և՛ քայքայման, և՛ օքսիդացման–վերականգնման ռեակցիայի   

          հավասարման՝   որքա՞ն  է  օքսիդիչ  տարրի  կարգաթիվը.

         1) 8                                  2) 19                             3)  20                                 4) 25

36. Տարրի  RO₂  բանաձևով  օքսիդում  թթվածնի  զանգվածային  բաժինը  72,73 %  է:

36- ա)  Որքա՞ն  է  այդ  տարրի  կարգաթիվը…

Z = 6

      36-բ)   Որքա՞ն  է   RO₂  օքսիդի  մեկ  մոլի  հետ  փոխազդած  կալիումի  հիդրօքսիդի 28 % 

                  զանգվածային  բաժնով  լուծույթի  առավելագույն  զանգվածը…

400 գ լուծույթ

• Տրված  է  փոխարկումների  հետևյալ  շղթան.  Fe ^X1→FeCl₂ ^X2→FeCl₃

     37- ա)  Որո՞նք են փոխարկումների տրված շղթայում  X₁ և  X₂ նյութերը.

    1) Cl₂ և Fe                    2) HCl և KCl                   3) Cl₂ և KCl                    4) HCl և Cl₂

    37-բ)  Ի՞նչ ծավալով (լ, ն. պ.) X₂ նյութ  կծախսվի  65 գ FeCl₃  ստանալիս` ըստ  

              տրված  փոխարկումների շղթայի

   1) 2,24                           2) 4,48                              3) 1,12                              4) 3,36

•   R  մետաղը   թթվածնի   հետ  առաջացնում  է  օքսիդ, որում  մետաղի              զանգվածային  բաժինը  52,94 % է: Հայտնի է, որ  այդ  մետաղի  իոնում                  պրոտոնների  և էլեկտրոնների  թվերի  տարբերությունը  3  է:  

    38-ա) Որքա՞ն  է  R  տարրի  կարգաթիվը.                                                                                             

1. 11                           2)   20                                  3)  13                               4)  12 

    38-բ)  Ի՞նչ ծավալով (մլ, ն.պ.)  գազ  կանջատվի  0,54 գ  մետաղի  և  4,38 %   

          զանգվածային  բաժնով   քլորաջրածնի  50 գ  լուծույթի  փոխազդեցությունից.

1.  112                      2)   224                                  3)  336                            4)  672

•  Պարբերական  համակարգի  գլխավոր  ենթախմբերի  տարրերից  մեկի  բարձրագույն  օքսիդի  մոլային  զանգվածը 108 գ/մոլ  է, իսկ  այդ  օքսիդում  թթվածնի  զանգվածային  բաժինը  74 % է:

     39- ա)  Որքա՞ն  է  այդ  տարրի  ջրածնային  միացության  մոլային  զանգվածը (գ/մոլ)…

63 գ/մոլ

     39-բ)  Ի՞նչ  զանգվածով (գ) թթու  կառաջանա  այդ  օքսիդի  մեկ  մոլը  ջրում  լուծելիս…

126 գ

•   Քիմիական  տարրի  իզոտոպի  զանգվածային  թիվը  127  է:

 40-ա)  Որքա՞ն  է  այդ  իզոտոպի  ատոմում  պարունակվող  նեյտրոնների  թիվը…

74 նեյտրոն

       40-բ)  Որքա՞ն  է  այդ  տարրի  բարձրագույն  օքսիդին  համապատասխանող  հիդրատի

                  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածը…

176 գ/մոլ

Ճիշտ կատարած առաջադրանքների  թիվը	25-34	35-46	47-55	56-63
Միավորը	4-5	6-7	8-9	9-10

         Առաջադրանքները  Ձեզ  համար  սիրով  կազմեց`  Վեներա  Հայկի  Խառատյանը

                                Ինքնաստւգման   առաջադրանքներ

                 «7,8-րդ  դաս.  հիմնական  բաժինների   կրկնողություն» 

                       Յուրաքանչյուր  առաջադրանքը  0,5 միավոր  է

1. Ո՞ր  շարքում  են   տարրերը   ներկայացված   ըստ   երկրակեղևում   դրանց  տարածվածության  նվազման.

       1)  ալյումին, թթվածին, սիլիցիում, երկաթ                  

      2)  սիլիցիում, թթվածին, ալյումին, երկաթ

      3)  թթվածին, սիլիցիում, ալյումին, երկաթ

      4)  թթվածին, ալյումին, երկաթ, սիլիցիում

•  Ո՞րն  է  երկրակեղևում  առավել  տարածված  մետաղը.
• ալյումին                  2)  պղինձ                      3)  երկաթ                     4)  մագնեզիում

• Ո՞րն  է  Տիեզերքում  ամենատարածված  տարրը.  

     1)  թթվածին                  2)  ջրածին                     3)  ածխածին                4)  ազոտ

• Որքա՞ն  է  կենսածին  տարրերի` C, H, O, N, P, S  պարունակությունը  կենդանի    

      օրգանիզմում  ըստ  զանգվածի ( %).    

    1)  24 %                            2)   97 %                          3)  76 %                        4)  62%

• Սովորական պայմաններում  (20 ^oC)  ո՞ր  շարքի  բոլոր  նյութերն  են  գազեր.

       1)  կալիումի ֆտորիդ,  բրոմ,  յոդ,  ջուր

       2)  կերակրի  աղ, սոդա,  կավիճ, սպիրտ

       3)  քլոր, ածխաթթու  գազ,  թթվածին, ազոտ

       4)  կարմիր ֆոսֆոր,  օզոն, բրոմ, յոդ, օսլա

•  Որո՞նք  են  մոլեկուլային   բյուրեղավանդակով  պարզ  նյութեր. 

ա)  C_ալմաստ           բ)  P₄               գ)  S₈                   դ) Si                ե)   I₂       զ)  C_գրաֆիտ       է)  P_սև                       ը)  Br₂

1)  բ, գ, է, ը                   2)   ա, դ, զ, է                       3) բ, դ, զ,ը                           4)  բ, գ, ե, ը 

•  Ինչպիսի՞ ագրեգատային  վիճակում  կարող  է  գտնվել  սնդիկը.

       1)  միայն  պինդ  վիճակ                                  3)  միայն  հեղուկ  վիճակում

       2)  միայն  գազային վիճակում                       4)  բոլոր  երեք  վիճակներում                                                         

• Որքա՞ն   է   ոսկու   ձուլակտորի   զանգվածը,  որի   ծավալը   2 սմ³  է, իսկ  ոսկու         

      խտությունը  19,3 գ/սմ³ է.

     1) 38,6գ                             2) 9,65գ                          3)  77,2գ                                4) 4,825գ

•   Ո՞ր  մեծությունը  կամ  հատկանիշը  կարող  է  փոփոխվել  քիմիական    

       ռեակցիաների  ընթացքում.     ա) մոլեկուլների  թիվը,          բ)  ատոմների  թիվը,           

       գ)  նյութի  բնույթը,  դ)  նյութերի  գումարային  զանգվածը,  ե)  նյութերի  գույնը.

       1)  բ,գ,դ                         2)  ա,գ,ե                          3)  ա,բ,ե                           4)  բ,գ,դ

1.  Ո՞րն  է  ֆիզիկական  երևույթ.

      1)  ջուրը  տաքացնելիս` պղպջակների  անջատվելը

      2)  պղպջակների  անջատվելը  ջուրը  էլեկտրոլիզի  ենթարկելիս

      3)  օզոնի  առաջացումը  ամպրոպի  ժամանակ

      4)  գլյուկոզի  խմորվելը

1.   Հետևյալ  երևույթներից  որո՞նք  են  քիմիական.

      ա)  անձրևի  տեղալը                                                         ե)  երկաթի  ժանգոտումը

      բ)  մագնեզիումի  այրումը  թթվածնում                        զ)  սպիրտի  թորումը

      գ)  սնդիկի  գոլորշիանալը                                               է)  պղնձե  իրերի  կանաչելը

      դ)  ցինկի  փոխազդեցությունը  աղաթթվի  հետ

      1)  ա, բ, գ, դ                 2)   բ, դ, ե, է                    3)  բ, դ, ե, զ                    4)  ա, բ, գ, զ

1. Հետևյալ  նյութերից   չորս  սյունակով  առանձնացրեք  օքսիդները, հիմքերը, թթուներն  ու 

     աղերը, նշեք  յուրաքանչյուրի  անվանումը.  HNO₃,  Na₂O,  Ca(OH)₂, AgNO₃,  BaO,  HCl, CO₂

     Al₂O₃, NaHCO₃, Fe(OH)₂, K₂SiO_3, NaCl, H₂SO₄, MgO, NaOH, H₃PO₄, SO₃, CaCl₂, CuSO₄, Al(OH)₃

Օքսիդ	Հիմք	Թթու	Աղ
Na2O BaO CO2 AI2O3 SO3 MgO	Ca(OH)2 NaOH Fe(OH)2 AI(OH)3	HNO3 HCL H2SO4 H3PO4	AgNO3 NaCl CaCl2 CuSO4 K2SiO3 NaHCO3

AK • KB = CK • KD

KD = 9 • 6/3 = 18 սմ

AK • KB = CK • KD

3x • x = 6 • 8

3x² = 48

x² = 48/3 = 16

x = 4

AB = 12 + 4 = 16 դմ

AD = 4 + 12 = 16

AB² = AD • AC

AB² = 16 • 4 = 64

AB = 8

AB² = AD • AC

AD = 81/3 = 27

CD = 27 — 3 = 24 սմ

AB1 • AC1 = AB2 • AC2

AB1 = 6 • 16/12 = 8սմ

AB1 • AC1 = AB2 • AC2

AC² = 20 + 7 = 27

AC1 = 20 • 27/15 = 36 սմ

АК • KB = CK • KD

4 • 16 = x • x

x² = 64

x = 8

CD = 2 • 8 = 16

Ընտրություն — Գորգագործություն

Շտկողական պարապմունք — Քիմիա

Բնագիտության խումբ — Գայանե Մխիթարյան (Ֆիզիկա), Վեներա Խառատյան (Քիմիա)

Կենսաբանության խումբ — Անուշ Ասատրյան

Լրացուցիչ կրթություն — մայրենի լեզվից և մաթեմատիկայից պարապմունք, թումո:

Восток вдохновлял поэтов всегда. Есенин — не исключение.
Он читал Саади, Руми, переводил с персидского.
А в Шаганэ он увидел воплощение красоты Востока…

Встреча

Воспоминания

Как-то в декабре 1924 года я вышла из школы и направилась домой. На углу я заметила молодого человека выше среднего pocтa, стройного, русоволосого, в мягкой шляпе и в заграничном макинтоше поверх серого костюма. Бросилась в глаза его необычная внешность, и я подумала, что он приезжий из столицы.

…В Батуме я снимала одну комнату вместе с сестрой Катей, 23-летней девушкой, тоже учительницей. Нашей непосредственной соседкой была массажистка Елизавета Васильевна Иоффе, которая дружила с нами, особенно с Катей. Она знакома была с Повицким, журналистом.

В тот же день вечером Иоффе ворвалась к нам в комнату со словами: «Катра, Катра, известный русский поэт хочет познакомиться с нашей Шаганэ». Есенин с Повицким были в это время у нее. Мы пошли. От нас и гостей в крохотной комнатке Иоффе стало невозможно тесно. После того как мы познакомились, я предложила всем идти гулять в парк. Больше подробностей этой первой встречи я не могу вспомнить.

На следующий день Есенин с Повицким опять зашли и предложили нам принять участие в литературном вечере, где мы могли бы встретить и других их знакомых. Вечер должен был состояться на квартире Повицкого, в которой жил и Есенин. Мы решили прийти.

На следующий день, уходя из школы, я опять увидела его на том же углу. Было пасмурно, на море начинался шторм. Мы поздоровались, и Есенин предложил пройтись по бульвару, заявив, что не любит такой погоды и лучше почитает мне стихи. Он прочитал «Шаганэ ты моя, Шаганэ…» и тут же подарил мне два листка клетчатой тетрадочной бумаги, на которых стихотворение было записано. Под ним подпись: «С. Есенин».

Есенин прочитал еще два стихотворения, которые, как он пояснил, были написаны им в Тифлисе («Улеглась моя былая рана…», «Я спросил сегодня у менялы…»). Конечно, я задала ему тут же вопрос: кто же такая Лала? Он ответил, что это имя вымышленное. Тогда я не поверила, но много лет спустя поняла, что это было правдой.

В одну из последующих наших встреч, которые теперь происходили почти ежедневно, он прочитал новое стихотворение «Ты сказала, что Саади…».

Когда Есенин встречал меня в обществе других мужчин, например моих коллег-преподавателей, то подходил сам, знакомился с ними, но уходил обязательно со мной.

Всегда приходил с цветами, иногда с розами, но чаще с фиалками. Цветы сам очень любил.

4 января он принес книжку своих стихов «Москва кабацкая» (Ленинград, 1924 г.), с автографом, написанным карандашом: «Дорогая моя Шаганэ, Вы приятны и милы мне. С. Есенин. 4.I.25 г., Батум».

Вместе с книжкой он принес фотографию, на которой на берегу моря запечатлены он, Повицкий и еще двое незнакомых мне мужчин, с написанным на обороте стихотворением «Ты сказала, что Саади…». Над стихотворением была надпись: «Милой Шаганэ», а под стихотворением подпись: «С. Есенин». Текст стихотворения состоял из четырех строф, как в первой публикации его.

…Есенин интересовался нашей национальной поэзией. Соседи имели «Антологию армянской поэзии» в переводах Брюсова, и Сергей Александрович, бывая у нас, нередко просил принести эту книгу и читал ее. Особенно живой интерес проявил он к Чаренцу и, узнав, что последний будет в Батуме, нетерпеливо ждал его и часто спрашивал: «Ну что, не приехал ваш Чаренц?» Но Чаренц прибыл в Батум после отъезда Есенина в Москву.

Есенин был добрым, чутким человеком. Тогда нередко встречались беспризорные, и, бывало, ни одного из них не оставлял без внимания: остановится, станет расспрашивать, откуда, как живет, даст ребенку денег, приласкает. В такие минуты он вспоминал свое детство, говорил, что вот он тоже был когда-то ребенком, беспечно резвился и бегал. Однажды, увидев беспризорных ребятишек, Есенин сказал мне приблизительно так: «Вот, Шаганэ, там и Пушкин, и Лермонтов, и я».

Однажды в конце декабря шел сильный снег – явление очень редкое в Батуме. На второй день Есенин приехал к нам на санях, оживленный, веселый, и мы отправились кататься по Махинджаурской дороге. Мы впервые ехали на санях, и, наверное, Есенин хотел показать нам, мне и сестре, всю прелесть этой езды. На полдороге он, извинившись, попросил разрешения сесть на козлы: гнал коня, смеялся, веселясь как ребенок. Потом говорил, что ему нравятся лошади, запах навоза.

Животных он действительно любил. Увидит бездомную собаку, купит для нее булку, колбасу, накормит и приласкает. Глаза его в это время становились особенно ласковыми и добрыми. У Повицкого была собака, которую Есенин часто ласкал.

…Сергей Александрович любил приходить по вечерам, пить чай с мандариновым вареньем, очень понравившимся ему. Когда я отсылала его писать стихи, он говорил, что уже достаточно поработал, а теперь отдыхает. Если он не встречался со мною на улице, то непременно приходил к нам домой.

Как-то я заболела, а сестра уходила на службу. Все три дня, пока я болела, Сергей Александрович с утра являлся ко мне, готовил чай, беседовал со мной, читал стихи из «Антологии армянской поэзии». Содержание этих разговоров мне не запомнилось, но можно отметить, что они были простыми, спокойными.

Есенин взял себе на память мою фотографию, причем он сам ее выбрал из числа других.

Это снимок 1919 года. Я снята в гимназической форме. На обороте карточки я своей рукой сделала надпись.

В другой раз он сказал мне, что напечатает «Персидские мотивы» и поместит мою фотографию. Я попросила этого не делать, указав, что его стихи и так прекрасны и моя карточка к ним ничего не прибавит.

…Незадолго до отъезда он все чаще и чаще предавался кутежам и стал бывать у нас реже.

Вечером, накануне отъезда, Сергей Александрович пришел к нам и объявил, что уезжает. Он сказал, что никогда меня не забудет, нежно простился со мною, но не пожелал, чтобы я и сестра его провожали. Писем от него я также не получала.

С. А. Есенин есть и до конца дней будет светлым воспоминанием моей жизни.

Чтение и аналз стихотворения ,,Шаганэ»

,,Ты сказала, что Саади…»

Доп.задание:

,,Шаганэ» — выразит.читать или наизусть