День: 16 апреля 2025

Վիտամիններ, դրանց դերը մարդու կյանքում,

վիտամինների թեր ֆունկցիայից առաջացող հիվանդություններ, դրանց ախտանիշները և կանխարգելումը: Դասագիրք-էջ՝ 158-160

Պատասխանել հարցերին

1․Ի՞նչ նշանակություն ունեն վիտամիններ

Վիտամինները անհրաժեշտ են օրգանիզմի նորմալ աճի, զարգացման և տարբեր համակարգերի առողջ գործունեության համար։

2․Ո՞ր սննդամթերքն է ավելի շատ պարունակում վիտամին A, B, C, D

Վիտամին A՝ գազար, B՝ հացաբուլկեղեն ու միս, C՝ ցիտրուսներ ու բուլղարական պղպեղ, D՝ ձու, ձկնեղեն և արևի լույս։

3․ինչպիսի՞ն պետք է լինի սննդի ընդունման ռեժիմն օրվա ընթացքում։

Սնունդը պետք է ընդունել օրական 3-4 անգամ՝ փոքր չափաբաժիններով և նույն ժամերին։

Ներկայացնելու եմ նոր թեմա․

Մաշկի կառուցվածքը և ֆունկցիան:Ինչպես է մաշկը պաշտպանում մեր օրգանիզմը.Ինչ գաղտնիք է թաքցնում մաշկը:
Պատրաստել ուսումնական նյութեր, տեղադրել բլոգներում:

Կոռուպցիան համարվում է մեր ժամանակի ամենալուրջ խնդիրներից մեկը, որը խաթարում է հասարակության արդարությունն ու զարգացման ընթացքը։ Այն իր մեջ ներառում է իշխանության կամ վստահված լիազորությունների չարաշահում՝ անձնական շահ ստանալու նպատակով։ Կոռուպցիան կարող է արտահայտվել տարբեր ձևերով՝ կաշառք, պաշտոնական դիրքի չարաշահում, ֆինանսական միջոցների յուրացում և այլն։

Կոռուպցիայի առաջացման պատճառները բազմաթիվ են։ Նախ և առաջ, դա պայմանավորված է իրավական համակարգի թուլությամբ։ Երբ օրենքները լիարժեք չեն գործում, կամ երբ օրենք խախտողները պատժ չեն ստանում, դա մարդկանց խրախուսում է անպատժելիության զգացումով գործել։ Երկրորդ կարևոր պատճառն է վերահսկողության պակասը։ Երբ չկան համապատասխան մեխանիզմներ պաշտոնյաների կամ կազմակերպությունների գործունեությունը վերահսկելու համար, նրանք ավելի ազատ և անհոգ են գործում՝ չմտածելով հետևանքների մասին։

Բացի դրանից, կոռուպցիան կարող է ծագել նաև սոցիալ-տնտեսական խնդիրներից։ Երբ մարդիկ դժվար են ապրում, երբ աշխատավարձերը բավարար չեն, որոշները կարող են գնալ անօրինական ճանապարհներով գումար վաստակելու։ Նման պայմաններում անգամ բարեխիղճ քաղաքացին կարող է թուլանալ և ներքաշվել կոռուպցիոն գործընթացների մեջ։

Հաճախ մարդիկ փորձում են գտնել մեղավորների կոնկրետ շրջանակ, սակայն իրականում կոռուպցիան համակարգային խնդիր է։ Այո, կան մարդիկ, ովքեր անմիջականորեն մասնակցում են կոռուպցիոն գործողություններին, սակայն ողջ համակարգը կարող է նպաստել դրանց առաջացմանը։ Այսինքն՝ մեղավորները միայն կաշառք վերցնող պաշտոնյաները չեն, այլ նաև նրանք, ովքեր աչք են փակում այդ երևույթի վրա, չեն պայքարում դրա դեմ կամ նույնիսկ լռությամբ աջակցում են։

Ամփոփելով՝ կարելի է ասել, որ կոռուպցիան ոչ միայն իրավական, այլ նաև բարոյական խնդիր է։ Այն վնասում է պետության զարգացումը, խաթարում է արդարության և վստահության մթնոլորտը։ Դրա դեմ պայքարելու համար անհրաժեշտ է օրենքների բարելավում, վերահսկողության ուժեղացում, ինչպես նաև հասարակության գիտակցության բարձրացում։ Միայն միասնական ջանքերով է հնարավոր նվազեցնել կոռուպցիայի ազդեցությունը և կառուցել արդար ու զարգացող հասարակություն։

1. Կետերը փոխարինիր ինչպիսի՞ կամ ո՞ր հարցերին պատասխանող բառերով կամ բառակապակցություններով (որոշիչներով):

Օրինակ`

… ջրով լվացվեց: Զուլալ  ջրով լվացվեց: Սարերից եկող ջրով լվացվեց:

Գարնանային ծաղիկներն օրորվում են թեթև զեփյուռից:
Լեռնային գետը ողողել էր հին քաղաքի տներն ու պարիսպները:
Երիտասարդ ճանապարհորդը պատմում էր վտանգավոր անապատի մասին:
Գետը արծաթագույն շղարշով էր ծածկվել:
Լեռների երկար ստվերները ծածկել էին  կանաչապատ դաշտերն ու հովիտները: 

Հնէաբանները մեծ դամբարանից երկաթե գործիքներ գտան:

2. Ընդգծված հատկացուցիչների և հատկացյալների կապը հստակ ցույց տալու համար կա՛մ շարադասությունը փոխիր, կա՛մ կետադրիր:

Առագաստանավի անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա:

Անցյալ դարում ապրած առագաստանավի   նավապետի  գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա:

———

Վարելահողերի անտառներ հատելու միջոցով ընդարձակման հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար:

Անտառներ հատելու միջոցով՝ վարելահողերի  ընդարձակման հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար:

———

Հողի սև մրրիկներից պաշտպանող բարեկամը անտառն է:

Սև մրրիկներից հողը պաշտպանող  բարեկամը՝ անտառն է:

———
Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև անտառային հրդեհների արևի դեմքր ծածկող ծուխն ու հրաբխային մուրը:

Անտառային հրդեհների արևի դեմքր ծածկող ծուխն ու հրաբխային մուրը կեղտոտում են մթնոլորտը:

———
Մարդիկ ուտելի քարաքոսի «մանանայի» նման գետնին ցրված հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում:

Մարդիկ «մանանայի» նման գետնին ցրված  ուտելի քարաքոսի հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում:

———
Անձրևների և հալոցքի ջրի լեռնային ապարներր մաշեցնող շիթերը քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր:

Լեռնային ապարներր մաշեցնող անձրևների  և հալոցքի  ջրի  շիթերը,  քայքայում են  նաև շատ հանքային աղեր:

1. 10-ական գ զանգվածով հետևյալ նյութերից` H2O, NH3, H2, CH4 որի նյութաքանակը կլինի առավել՝ ա) մեծ, բ) փոքր:

M (H2O) = 2 + 16 = 18 գ/մոլ

M (NH3) = 14 + 3 = 17 գ/մոլ

M (H2) = 2 գ/մոլ

M (CH4) =12 + 4 = 16 գ/մոլ

___

n = m/M

m = 10

n (H2O) = 10/18 = 0.6 մոլ

n (NH3) = 10/17 = 0.6 մոլ

M (H2) = 10/2 = 5 մոլ

M (CH4) = 10/16 = 0.625 մոլ

__

ա) մեծ`

H2

բ) փոքր:

H2O, NH3

1. 2.Մեկական մոլ  քանակներով հետևյալ նյութերից՝ H2O, HCI,  NH3′ որում ջրածնի ատոմների թիվը կլինի առավել՝ ա) մեծ, բ) փոքր:

n = 2

m = ?

m = n x M

__

M (H2O) = 18 գ/մոլ

M (HCl) = 1 + 35 = 36 գ/մոլ

M (NH3) = 14 + 3 = 17 գ/մոլ

__

m (H2O) = 2 x 18 = 36 գ

M (HCl) = 2 x 36 = 72 գ

M (NH3) = 2 x 17 = 34 գ

ա) մեծ՝

HCl

բ) փոքր:

NH3

1. 3.Նյութերի հետևյալ զույգից՝ 

RbCl,

CO2

որի՞ լուծելիությունն է ջրում էականորեն փոքրանում ջերմաստիճանը բարձրացնելիս: 

4.Ինչքա՞ն աղ է պետք վերցնել, որ ստանաք  NaCl 7%լուծույթ:

ա) այո

բ) այո

գ) այո

դ) այո

ե) ոչ

զ) այո

է) ոչ

ը) այո

թ) ոչ

ժ) այո

ժա) այո

ժբ) այո

ա) Այո

բ) Այո

գ) Այո

դ) Ոչ

ե) Այո

զ) Այո

է) Այո

ա) x = 2

բ) y = — 8

գ) a = 0

դ) b = o; 3

ե) c = √7

զ) d = √5

է) m = -4 ; 0

ա) (5 — 3)/(10 + 5) = 2/15

բ) (5 — 3)/(9 — 4) = 2/5

գ) (16 — 1)/12 = 15/12 = 1 3/12

դ) 9/9 + 7 = 1 + 7 = 8

ե) 8 — 3/3 = 8 — 1 = 7

զ) 5/1 — 3/1 = 5 — 3 = 2

ա) -2/4 — (-4)/1 = -1/2 + 4 = 3 1/2

բ) 72/2 + 14/8 = 36 + 1 3/4 = 37 3/4

գ) (a² + 2ab + b²)/a² — 2ab = (2 + 2√36 + 18)/2 — 2√36 = 16 — 12 = 4

դ) 9/3 — 32 = -29

Տրված նախադասությունների ընդգծված անդամները համեմատի՛ր. Բ խմբի լրացումներն ինչո՞վ են տարբերվում Ա խմբի որոշիչներից: Փորձի՛ր բացատրել, թե ինչո՛ւ են դրանք բացահայտիչ կոչվում:

Ա. Մեծ գիտնական Նյուտոնը քիչ աշակերտներ է ունեցել:
 Բ. Նյուտոնը` մեծ գիտնականը, քիչ աշակերտներ է ունեցել:

Ա. Մի օր նրա դուռը թակեց նախկին ծովագնաց էդմունդ Հալեյը:
Բ. Մի օր նրա դուռը թակեց էդմունդ Հալեյր` նախկին ծովագնացը:

Ա. «Թագավորական աստղագետ» Հալեյը հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները:
Բ.Հալեյը` «Թագավորական աստղագետը», հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները:

Ա — Որոշիչ

Բ — Բացահայտիչ

Բացահայտիչ 

Նախադասության՝ առարկա ցույց տվող անդամի ով կամ ինչ լինելը արտահայտող լրացումը կոչվում է բացահայտիչ: 

Նախադասության այն անդամը, որն ունի բացահայտիչ, կոչվում է բացահայտյալ: 

1.    Գտիր բացահայտիչ- բացահայտյալները և կետադրի՛ր:

Արփինեն՝ ընկերուհիս, դասի չէր եկել:

Արամը՝ որպես օրինակելի սովորող, ստացավ մրցանակ:

Սարերում՝ վրանների տակ, ապրում են հովիվները:

Բացահայտիչը լինում է երեք տեսակ՝ բուն, մասնական, 

մասնավորող պարագայական:

Բուն բացահայտիչ

Բուն բացահայտիչը բացահայտում է լրացյալի ով կամ ինչ լինելը և 

պահանջում է նույն հարցը:

1.Առաջին առաջադրանքի մեջ ո՞ր նախադասությնում է առկա բուն բացահայտիչ:

Արփինեն՝ ընկերուհիս, դասի չէր եկել:

——

2.     2. Կետադրի՛ր նախադասությունները.

Ա. Խալդ աստծո զորությամբ ես` Տուշպա մայրաքաղաքի և համայն 

Բիայնայի  տիրակալս, մեծն Մենուայի որդին, ասում եմ:

Բ. Իր ապրած կյանքի ընթացքում նա տեսել էր ամեն ինչ` սեր,

ատելություն, խաբեություն, քծնանք :

Գ. Նա սև մազերով ու գունատ դեմքով  մի գեղեցիկ տղա էր` պահապանի 

ավագ որդին:

———

Բացահայտիչի կետադրությունը:

Բացահայտիչից հետո չի դրվում ստորակետ հետևյալ դեպքերում .

Ա. Եթե բացահայտիչը դրված է սեռական հոլովով: Օրինակ՝ Դպրոցի պահակի՝ ծեր 

Մամիկոնի հոգում թաքուն մի վախ կար:

Բ. Եթե բացահայտիչին հաջորդում է կապ . օրինակ՝ Վերգինեի՝ կրտսեր 

մորաքրոջս մոտ ինձ վատ էի զգում:

Գ. Եթե բացհայտիչից հետո դրվում է եմ, ես է… օժ.  բայը կամ հագույցը. Օրինակ՝  Սայաթ-Նովան՝ մեծ գուսանն էր ժողովրդի միակ ուրախությունը:

Դ. Եթե բացահայտիչից հետո ընկնում է էլ շաղկապը. Օրինակ՝ Արամը՝ ընկերս էլ 

մասնակցեց այդ միջոցառմանը:

3. Կազմիր բուն բացահայտիչով նախադասություններ՝ իբրև բացահայտյալ 

օգտագործելով բոլորը, Գյումրի, հարևանուհի բառերը: 

Բոլորը՝ մեծից փոքր, մասնակցեցին ծննդին։

Գյումրի՝ հին ավանդույթներով քաղաքը, հայտնի է իր հումորով։

Իմ հարևանուհի՝ տիկին Աննան , շատ լավ թխվածքներ է պատրաստում: