День: 2 апреля 2025

Մենք գնացել էինք Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարան, որտեղ ունեցանք հիանալի հնարավորություն բացահայտելու Սարյանի կյանքը և արվեստը ավելի խորությամբ։

Թանգարանում ներկայացված էին նրա տարբեր շրջափուլերից նկարներ՝ սկսած դասական վարպետությունից մինչև հայկական ինքնատիպությունը համադրող աշխատանքներ։ Դիտեցինք նաև նրա շատ հայտնի «Հայկական կովկաս» և «Նկարիչը աշխատանքի մեջ» պատկերները, որոնք այնքան հարուստ էին գույներով ու էմոցիաներով, որ դժվար էր ոչ ընկան զգացողություններ չառաջացնել։

Սարյանի կինը՝ Լուսիկը, շատ կարևոր դեր էր խաղացել նրա կյանքում։ Թանգարանի ցուցադրությունը բացատրում էր, որ Լուսիկը ոչ միայն նկարչի գործընկերն էր, այլև նրա հիմնական ոգեշնչումը։ Նրանք միասին ապրել էին արվեստի աշխարհում, և նրա մուտքը Սարյանի կյանքում, փաստորեն, շատ մեծ ազդեցություն էր ունեցել նրա ստեղծագործական ուղու վրա։ Լուսիկի ու Սարյանի հարաբերությունները երբեմն անդրադարձել էին նաև նրա արվեստի մեջ, քանի որ նկարները հաճախ պատկերում էին նրանց փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև նրա կնոջն ու նրա մեջ ապրող կանացի հմայքը։

Թանգարանի ներսում գտնված Սարյանի տունը պատահաբար չէր ընտրված որպես ցուցադրական տարածք, քանի որ այն պահպանել էր ամբողջականությամբ այն միջավայրը, որտեղ նա ստեղծել էր իր մեծագույն գործերից շատերը։ Տունը՝ իր բնօրինակը պահպանած տարածքում, ստեղծում էր յուրահատուկ մթնոլորտ, որն օգնում էր լիարժեք հասկանալու և զգալու այն կյանքի և արվեստի ուժը, որն արտացոլվում էր Սարյանի գործերում։

Հայոց պատմություն 8/

Հայ հասարակական-քաղաքակական հոսանքները, շարժումներն ու կուսակցությունները/Էջ  91-96 պատմել, էջ 96-ի հարցերին գրավոր պատասխանել/

Ամիրաներ — Հայ մեծահարուստ ընտանիքներ, որոնք ապրում էին Օսմանյան կայսրությունում և մեծ ազդեցություն ունեին հայ համայնքի վրա։

Նահապետ Ռուսինյան — Հայ ազգային գործիչ, ով մասնակցել է Ազգային սահմանադրության կազմմանը։

Գրիգոր Օտյան — Գրող ու հասարակական գործիչ, ով գրել է հայկական իրավունքների պաշտպանության մասին։

Ազգային սահմանադրություն — 1863 թ. Օսմանյան կայսրությունում հայերի համար ընդունված օրենքների հավաքածու, որը սահմանում էր հայերի ինքնակառավարման ձևը։

1862 թ. Զեյթունի ապստամբություն — Զեյթունի հայերի պայքարը թուրքական կառավարության դեմ՝ իրենց ազատությունը պահպանելու համար։

Ֆիդայիներ (հայդուկներ) — Հայ մարտիկներ, ովքեր կռվում էին հայ գյուղերը պաշտպանելու և ազատության համար։

Արաբո — Հայ ֆիդայի, ով պայքարել է թուրքական ու քրդական հարձակումների դեմ։

Աղբյուր Սերոբ — Հայ ֆիդայի առաջնորդ, ով կազմակերպել է զինված պայքար թուրքերի դեմ։

Հրայր Դժոխք — Հայ հերոս, ով ղեկավարել է ֆիդայիների խմբեր ու պայքարել հայ գյուղերի պաշտպանության համար։

Անդրանիկ — Հայ հայտնի զորավար, ով պաշտպանել է հայ ժողովրդին թուրքական հարձակումներից։

Գևորգ Չաուշ — Ֆիդայի ու Անդրանիկի զինակիցը, ով զոհվեց հայերի ազատության համար պայքարելիս։

Արմենական կուսակցություն — Հայ առաջին ազգային-ազատագրական կուսակցությունը, որը ցանկանում էր ազատել Հայաստանը Օսմանյան տիրապետությունից։

Մկրտիչ Թերլեմեզյան (Ավետիսյան) — Ֆիդայի, ով պայքարել է հայկական ինքնապաշտպանության համար։

Հնչակյան կուսակցություն — Հայ ազգային կուսակցություն, որը կոչ էր անում հեղափոխության և անկախության։

Ավետիս Նազարբեկյան — Հնչակյան կուսակցության հիմնադիրներից, ով ուզում էր ազատել Հայաստանը թուրքական տիրապետությունից։

Հայ հեղափոխական դաշնակցություն (ՀՅԴ) — Հայ ազգային-ազատագրական կուսակցություն, որը կազմակերպում էր զինված պայքար թուրքերի դեմ։

Քրիստափոր Միքայելյան — ՀՅԴ-ի հիմնադիրներից, ով պատրաստում էր ազատագրական խմբեր Հայաստանի պաշտպանության համար։

Պահպանողական հոսանք — Հայերի այն խումբը, որ ուզում էր պահպանել հին կարգերը և աստիճանաբար բարեփոխումներ անել։

Ազատական հոսանք — Հայերի այն խումբը, որ ուզում էր մեծ փոփոխություններ և պայքարում էր ժողովրդի իրավունքների համար։

Ազատագրական խմբակներ — Փոքր խմբեր, որոնք կազմակերպում էին պայքար թուրքական կառավարության դեմ։

Ազգային կուսակցություններ — Հայկական կուսակցություններ, որոնք տարբեր ձևերով պայքարում էին հայերի իրավունքների ու ազատության համար։

ա. 19 — րդ դարում հայերի մեջ տարբեր քաղաքական հոսանքներ կային, որոնք տարբեր գաղափարներ ունեին։ Պահպանողականները ցանկացան պահպանել հին կարգերը և աշխատել թուրքերի հետ, որ աստիճանաբար բարեփոխումներ իրականացնեն։ Ազատականներն ուզում էին փոխել հասարակությունը խաղաղ ճանապարհով՝ կրթություն և օրենքներ օգտագործելով։ Իսկ ազատագրականները հավատում էին, որ միայն զինված պայքարով կարելի է ազատություն ձեռք բերել և պաշտպանել հայ ժողովրդին։

բ. Ֆիդայիների շարժումը շատ կարևոր էր արևմտահայերի համար, քանի որ նրանք պաշտպանել են հայկական գյուղերը թուրքերի և քրդերի հարձակումներից։ Ֆիդայիները ցույց տվեցին հայերին, որ հնարավոր է դիմադրել և պայքարել իրենց իրավունքների համար։ Դրանք դարձան ազատության և անկախության համար պայքարի նախանշաններ, և թուրքերը ստիպված էին զգույշ լինել, որովհետև գիտեին՝ հայերը չեն վախենում կռվել։

գ.«Ազգային սահմանադրությունը» օգնում էր հայերին կազմակերպել իրենց կյանքը՝ տալով ինքնակառավարման իրավունքներ։ Այն խթանում էր կրթությունը, մշակույթը և տնտեսությունը, բայց ամբողջությամբ չէր կարող լուծել հայերի խնդիրները։ Թուրքական կառավարությունը չէր պահպանում սահմանադրությունը, իսկ հայերը դեռ անպաշտպան էին հարձակումներից։ Այսպիսով, սահմանադրությունը օգտակար էր, բայց միայնակ չէր կարող լուծել բոլոր խնդիրները։

Առաջադրանք 2

Համաշխարհային պատմություն 8

Նապոլեոնյան դարաշրջան,/Էջ  98-100 պատմել, էջ 101-ի հարցերին գրավոր պատասխանել/

1. Դիրեկտորիան ճգնաժամի մեջ էր. երկրում կար տնտեսական անկում, քաղաքական անկայունություն և հսկայական հանրային դժգոհություն։ Նապոլեոնը հայտնի էր իր ռազմական հաղթանակներով և ուներ հզոր ժողովրդական աջակցություն։ Դիրեկտորիան հույս ուներ, որ նա կվերականգնի կարգ ու կանոնը։
   

2. Իմ կարծիքով նա ցանկանում էր ամրապնդել իր իշխանությունը և կանխել հեղաշրջման փորձերը։ Կայսրի տիտղոսը նրան հնարավորություն էր տալիս կենտրոնացնել ամբողջ իշխանությունը իր ձեռքում և իր դիրքը դարձնել օրինական ու կայուն։

3. Նա ցանկանում էր պահպանել հեղափոխության գաղափարները միաժամանակ հաստատելով ուժեղ, կենտրոնացված կառավարում։ Այդպիսի համադրությունը թույլ էր տալիս կառավարել ավելի արդյունավետ և պաշտպանել իր իշխանությունը։

4. 1805 թ.՝ Ավստրիայի նկատմամբ (Աուստերլիցի ճակատամարտ)

1806 թ.՝ Պրուսիայի նկատմամբ (Յենայի և Աուերշտեդտի ճակատամարտերը)

5. Նապոլեոնի մոտ 600,000 հոգանոց «Մեծ բանակից» վերադարձավ միայն մոտ 100,000։ Այսինքն՝ նա կորցրեց ավելի քան 500,000 զինվոր, ինչը դարձավ նրա ամենամեծ կորուստներից մեկը։

6. Սկզբում նա հաջողությամբ վերադարձավ, որովհետև ժողովրդից ու բանակից դեռ որոշ աջակցություն ուներ։ Բայց եվրոպական երկրները միավորվեցին նրա դեմ, իսկ Ֆրանսիայի ներսում նույնպես աճում էր դժգոհությունը։ Նապոլեոնն այլևս չէր կարող պահել կայսրության կայունությունը, և Վաթերլոյի պարտությունը վերջնականապես կործանեց նրան։

Նապոլեոն Բոնապարտ

• Կազմիր Նապոլեոնյան ժամանակաշրջանի ժամանակագրությունը:
• Ներկայացնել Նապոլեոնի վարչակարգը, բարեփոխումները և հետևանքները:
• Պատմիր Նապոլեոն Բոնապարտի կողմից վարած պատերազմների մասին:
• Վերլուծիր Նապոլեոն Բոնապարտի ձախողման պատճառները:
• Ներկայացրու Նապոլեոն Բոնապարտի մտքերից, ելնելով այդ մեջբերումներից փորձիր նկարագրել նրա տեսակը:
• Տեսաֆիլմը դիտելուց հետո գրել ամենատպավորիչ հատվածը, նոր տեղեկությունները: «Նապոլեոն Բոնապարտ»

——

Նապոլեոն Բոնապարտը պատմության ամենանշանավոր և քննարկվող անձանցից մեկն է։ Նրա անունը կապված է ոչ միայն անթիվ հաղթանակների, այլև ամբողջ Եվրոպայի քաղաքական, ռազմական և սոցիալական վերափոխման հետ։ Նա ծնվել է 1769 թվականին Կորսիկա կղզում և ժամանակի ընթացքում վերածվեց Ֆրանսիայի կայսեր, ով ամբողջ մայրցամաքը ցնցեց իր ռազմավարություններով ու բարեփոխումներով։

Նապոլեոնյան ժամանակաշրջանը սկսվում է 1799 թվականին՝ նրա պետական հեղաշրջումից հետո, երբ նա դառնում է առաջին հյուպատոսը։ 1804 թվականին նա իրեն հռչակում է Ֆրանսիայի կայսր։ Նրա կառավարման տարիները լի էին ինչպես հաջողություններով, այնպես էլ ցավալի ձախողումներով։

Նապոլեոնը ղեկավարում էր հզոր ու կենտրոնացված վարչակարգ։ Նա վերացրեց խառնաշփոթը Ֆրանսիական հեղափոխությունից հետո՝ ամրապնդելով օրենքները և կարգապահությունը։ Նրա բարեփոխումներից ամենանշանակալիներից էր Նապոլեոնյան օրենսգիրքը, որը մինչ օրս էլ ազդեցություն ունի տարբեր երկրների իրավական համակարգերի վրա։ Նա բարելավեց կրթական համակարգը, խթանեց տնտեսությունը և կարգավորեց պետական ապարատը։ Նրան կարելի է տեսնել որպես ուժեղ առաջնորդ, ով հավատում էր կարգի, հզոր պետության և առաջնորդության բացառիկ դերի։

Բայց Նապոլեոնը առավել հայտնի է իր պատերազմներով, որոնք պատմության մեջ մտել են որպես Նապոլեոնյան պատերազմներ։ Նա հաղթանակներ տոնեց Իտալիայում, Ավստրիայում, Պրուսիայում, և բազմիցս ստիպեց Եվրոպայի կայսրություններին ծնկի գալ։ Սակայն նրա ամենամեծ ձախողումը եղավ Ռուսաստանի արշավանքը 1812 թվականին, երբ նրա բանակը ձմռան և սովի պատճառով գրեթե ամբողջությամբ կործանվեց։ Հետագա տարիներին նրա ազդեցությունը թուլացավ, և ի վերջո 1815 թվականին նա պարտվեց Վաթերլոյի ճակատամարտում։

Նապոլեոնի ձախողման պատճառները բազմաթիվ էին։ Նա հաճախ գերագնահատում էր իր ուժերը և թերագնահատում էր հակառակորդներին։ Նա չկարողացավ ստեղծել կայուն խաղաղություն Եվրոպայում, քանի որ միշտ ձգտում էր առավելության։ Բացի այդ, նրա ծավալապաշտական քաղաքականությունը դարձավ նրա վերջի սկիզբը։

Նապոլեոնն ուներ հզոր միտք և խորին հավատք իր առաքելության հանդեպ։ Նրա խոսքերից մեկն է՝ «Հնարավոր չէ կանգնեցնել մարդուն, ով հավատում է իր ուժին»։ Այս միտքը շատ բան է ասում նրա մասին։ Նա մի անձ էր, ով երբեք չէր հանձնվում, միշտ գնում էր առաջ՝ նույնիսկ ամենադժվար պայմաններում։ Նրա տեսակը՝ համառ, նպատակասլաց, կազմակերպված և վստահ – հիացնում ու միաժամանակ վախեցնում էր։

Տեսաֆիլմը դիտելուց հետո ամենատպավորիչ հատվածը այն էր, երբ Նապոլեոնը մի պարզ զինվորի նման քայլում էր իր բանակի առաջից՝ ցույց տալով, որ ինքը մեկը չէ, ով հրամայում է հեռվից, այլ մեկը, ով ապրում է նույն վտանգը, ինչ իր զորքը։ Նոր տեղեկություն էր այն, որ Նապոլեոնը նույնիսկ աքսորից հետո (Էլբա կղզուց) վերադարձավ Ֆրանսիա և առանց մի կրակոցի վերականգնեց իր իշխանությունը։ Սա վկայում է, թե որքան մեծ էր նրա ազդեցությունը ժողովրդին վրա։

Հետազոտական աշխատանք- «Ժոզեֆ Ֆուշե»

«Ժոզեֆ Ֆուշե»

Ստեֆան Ցվայգ «Ժոզեֆ Ֆուշե», «Մարի Ստյուարտ»/կարդալ/

Ռոմանտիզմը մեր օրերում դեռ կա, բայց այն փոխվել է։ Եթե այն անցյալում կապված էր բնության և մեծ զգացմունքների հետ, ապա հիմա այն ավելի շատ երևում է սիրո, երազանքների ու արվեստի մեջ։ Մարդիկ ֆիլմերում ու գրքերում դեռ պատմում են սիրո և արկածների մասին։ Սոցցանցերում էլ շատերը կիսվում են իրենց հույզերով, գրում սիրային պատմություններ կամ երգեր։ Երբ մեկը անսպասելի նվեր է տալիս կամ լուսնի լույսի տակ զբոսնում է սիրելիի հետ, դա էլ ռոմանտիզմ է։ Այն նաև տեսանելի է այն մարդկանց մեջ, ովքեր փորձում են պայքարել իրենց զգացմունքների համար։ Ռոմանտիկան չի վերացել, այն ապրում է մարդկանց սրտերում, ովքեր սիրել ու երազել գիտեն։

Նախադասության գլխավոր անդամներ

Նախադասությունը ունի երկու գլխավոր անդամ՝ ենթակա և ստորգյալ, որոնք իրար հավասարազոր անդամներ են: 

Ենթական դրվում է ուղղական հոլովով և պատասխանում է ո՞վ, ովքե՞ր, ի՞նչ, ինչե՞ր հարցերին: 

1. Գտի՛ր տրված նախադասությունների ենթական և նշի՛ր, թե որ խոսքի մասով է արտահայտված: 

Եվ անապատի սահուն լռությունը ծանրացավ նորից: — Գոյական

Այնուհետև մենք էլ չէինք լսում նրա ձայնը: — Դերանուն

Գեղեցիկը կփրկի աշխարհը: — Ածական

Երեքը ներս մտան անմիջապես, իսկ երեքը՝ սպասեցին: — Թվական

Աղոթելը նրա միակ մխիթարությունն էր: — Դերբայ

Պտուղդ քաղող չկա: — Դերբայ

Ձերբակալվածները միայն հրաշքի էին սպասում: — Դերբայ

Մեծ քաղաքում հաճույք էր կացարան փոխելը: — Հարադրություն

2. Գտի՛ր նախադասության ենթական, կետադրի՛ր :  

Նրա ծանր հառաչանքները, ողբը, հեծկլտանքը  տխրեցնում էին ինձ: 

Ի՞նչ կոչվում այս ենթական՝ Բազմակի ենթակա: 

Ստորոգյալ 

Արտահայտում է հատկանիշ և այն վերագրում ենթակային ժամանակի մեջ: 

Համեմատել.

դարբին Մարգարը

Մարգարը դարբին է:

Ստորոգյալը արտահայտվում է դիմավոր բայաձևով: Լինում է երկու տեսակ՝ պարզ և բաղադրյալ:

Միայն խոնարհված բայով կազմված ստորոգյալը կոչվում է պարզ ստորոգյալ: 

3.Գտի՛ր նախադասությունների ստորոգյալները:

Նա ներկայացնում էր իր պատրաստած ուտեստը: 

Լինում է, չի լինում մի հրաշք երկիր:

Լող է տալիս իր երազանքների գրկում: 

Բաղադրյալ ստորոգյալ ՝ որևէ խոսքի մասով և դիմավոր բայով կազմված ստորոգյալը: 

Ստորոգելին արտահայտվում է գոյականով, ածականով, դերանունով, թվականով, դերբայով և դիմավոր բայի՝ հանգույցի հետ կազմում է բաղադրյալ ստորոգյալ: Որպես  հանգույց հանդես է գալիս եմ բայը: (Երբեմն որպես հանգույց կարող են հանդես գալ նաև լինել, դառնալ, թվալ բայերը): 

4. Դուրս գրի՛ր պարզ և բաղադրյալ  ստորոգյալները:

Եթե նա հիվանդ լինի, ոչ մեկին իր մոտ չի թողնի:

Լուսնի շողերի տակ ձյան ծածկոցը ինձ գորգ թվաց:

Խաղաղված ծովակը ծփում է:

Իմ պապը շատ ծեր էր:

5. Համաձայնեցնել տրված նախադասությունների ենթական և ստորոգյալը: 

Ճանապարհին նա միայն գլխի շարժումով եմ պատասխանում: 

Ծովինարն ու Անդրանիկը կանգնել է հին բարձունքին: 

Աղմուկն ու աղաղակը գնալով շատացան: 

Հանկարծ լաց ու կոծ լսվեցին: 

Ընդունվում է պատվերներ:

Ուղիղ շարադասություն՝ Տարիներ անցան:

Շրջուն շարադասություն՝ Անցան տարիներ: 

Ղազարոս Աղայանը մեծանուն հայ գրող, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, ում թողած ժառանգությունը մինչ օրս մեծ ազդեցություն ունի մեր մշակույթի վրա։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը լի էին նվիրումով, կրթության հանդեպ սիրով և հայ գրականության զարգացման նկատմամբ խոր հետաքրքրությամբ։

Ղազարոս Աղայանը ծնվել է 1840 թվականին Բոլնիս-Խաչեն գյուղում։ Չնայած դժվարություններին, նա ձգտել է կրթություն ստանալ և ինքնակրթությամբ հարստացրել իր գիտելիքները։ Նա կարևորում էր մայրենի լեզվի ուսուցումը, ինչի վկայությունն են նրա ստեղծած դպրոցական դասագրքերը, որոնք օգտագործվել են հայկական դպրոցներում շուրջ 40 տարի։

Բացի մանկավարժական գործունեությունից, Աղայանը նաև մեծ ներդրում է ունեցել հայ գրականության մեջ։ Նրա հեքիաթներն ու վեպերը հարստացրել են հայ մանուկների աշխարհը՝ նպաստելով նրանց հոգևոր ու բարոյական զարգացմանը։ «Անահիտ» հեքիաթը, «Տորք Անգեղ» պոեմը և «Իմ կյանքի գլխավոր դեպքերը» հուշագրությունը նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից են։

Աղայանը նաև մեծապես նպաստել է համաշխարհային գրականության տարածմանը Հայաստանում՝ թարգմանելով հայտնի հեղինակների գործեր, ինչպիսիք են Պուշկինը, Շիլլերը և Տոլստոյը։ Նրա ջանքերով հայ ընթերցողները հնարավորություն ունեցան ծանոթանալու դասական գրականությանը։

1911 թվականին Ղազարոս Աղայանը կյանքից հեռացավ, սակայն նրա անունը շարունակում է ապրել։ Այսօր նրա անունն են կրում փողոցներ, դպրոցներ, իսկ նրա գործերը շարունակում են ոգեշնչել նոր սերունդներին՝ հիշեցնելով կրթության, հայրենիքի և գրականության հանդեպ նրա նվիրվածությունը։

Ամփոփում

1. 1804 – 1813թ. Ռուս պարսկական պատերազմ: Գյուլիստանի պայմանագիր:

1804-1813 թվականներին պատերազմ տեղի ունեցավ Ռուսաստանի և Պարսկաստանի միջև։ Պատերազմի հիմնական պատճառն այն էր, որ Ռուսաստանը Վրաստանը վերցրեց իր իշխանության տակ, իսկ Պարսկաստանը դեմ էր դրան։ Երկուսն էլ ցանկանում էին Անդրկովկասը իրենց վերահսկողության տակ պահել։

Պատերազմի ընթացքում Ռուսաստանը կարողացավ հաղթել և գրավել մի շարք տարածքներ, այդ թվում՝ Ղարաբաղը, Շիրվանը, Գանձակը և Թալիշը։ 1813 թվականին Գյուլիստան գյուղում կնքվեց Գյուլիստանի պայմանագիրը, որով Պարսկաստանը հրաժարվեց իր պահանջներից, և այդ տարածքները մնացին Ռուսաստանի կազմում։

Այս պատերազմը չլուծեց բոլոր խնդիրները, և տարիներ անց սկսվեց նոր պատերազմ, որը վերջնականապես որոշեց, որ Անդրկովկասը կմնա Ռուսաստանի վերահսկողության տակ։

1. 1826 – 1828թ. Ռուս պարսկական պատերազմ, Թուրքմենչանի պայմանագիր:

1826 թվականին Պարսկաստանը կրկին պատերազմ սկսեց Ռուսաստանի դեմ՝ փորձելով վերադարձնել նախկինում կորցրած տարածքները։ Սկզբում պարսիկները հարձակվեցին Ղարաբաղի և Շիրվանի վրա, բայց շուտով ռուսական բանակը հակագրոհեց։

Ռուսները հաղթեցին Շամքորի և Գանձակի ճակատամարտերում, ապա գրավեցին Թավրիզ քաղաքը։ Պարսկաստանը ծանր պարտություն կրեց և 1828 թվականին Թուրքմենչայի պայմանագրով ստիպված էր Ռուսաստանին զիջել Երևանի և Նախիջևանի խանությունները։

Այս պատերազմից հետո ամբողջ Արևելյան Հայաստանը անցավ Ռուսաստանի կազմի մեջ, իսկ Պարսկաստանը վերջնականապես կորցրեց Անդրկովկասի նկատմամբ իր վերահսկողությունը։

1. 1806 – 1812թ. Ռուս թուրքական պատերազմ, Բուխարեստի պայմանագիր:

1806 թվականին Ռուսական կայսրությունն ու Օսմանյան կայսրությունը սկսեցին պատերազմ։ Պատճառը Ռուսաստանի ազդեցությունն էր Մոլդովայի և Վալախիայի վրա, ինչը Օսմանյան կայսրությունը չէր ընդունում։

Պատերազմի ընթացքում ռուսները հաղթեցին ու գրավեցին Բեսարաբիան։ Սակայն 1812 թվականին, Նապոլեոնի հարձակման վտանգի պատճառով, Ռուսաստանը շտապեց խաղաղություն կնքել։

Բուխարեստի պայմանագրով (1812թ.) Բեսարաբիան անցավ Ռուսաստանին, իսկ Մոլդովան ու Վալախիան մնացին Օսմանյան կայսրության կազմում։ Այս պատերազմից հետո Ռուսաստան-Թուրքիա հարաբերությունները դեռևս լարված էին։

1. 1828 – 1829թ. Ռուս թուրքական պատերազմ, Արդիանուպոլսի պայմանագիր:

1828 թվականին սկսվեց պատերազմ Ռուսաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև։ Պատերազմի պատճառը Օսմանյան կայսրության ճնշումներն էին Հունաստանի նկատմամբ, քանի որ Ռուսաստանը աջակցում էր Հունաստանի անկախությանը։

Պատերազմի ընթացքում ռուսները հաղթեցին և գրավեցին մի շարք տարածքներ, այդ թվում՝ Կարսը, Ախալցխան, Էրզրումը և Ադրիանապոլիսը։ Շուտով կողմերը պայմանավորվեցին խաղաղություն կնքել։ 1829 թվականին ստորագրվեց Ադրիանապոլսի պայմանագիրը, որի համաձայն՝

• Ռուսաստանը ստացավ Կարսը և Ախալցխայի տարածքները,
• Հունաստանը ճանաչվեց անկախ,
• Ռուսական նավերը ազատ նավարկության իրավունք ստացան Դարդանելի և Բոսֆորի նեղուցներում։

Այս պայմանագիրը ուժեղացրեց Ռուսաստանի դիրքերը Բալկաններում ու Կովկասում, իսկ Օսմանյան կայսրությունը շարունակում էր թուլանալ։

1. 1877 – 1878թ. Ռուս թուրքական պատերազմ, Սան Ստեֆանոյի պայմանագիր, Բեռլինի վեհաժողով:

1877 թվականին Ռուսական կայսրությունը սկսեց պատերազմ Օսմանյան կայսրության դեմ, որն առաջացավ Օսմանյան կայսրության ճնշումների պատճառով Բալկանների ժողովուրդների վրա։ Ռուսները աջակցում էին Բալկանյան երկրներին, հատկապես Սերբիային, Բուլղարիային և Ռումինիային, որոնք պայքարում էին Օսմանների դեմ։

Պատերազմի ընթացքում ռուսական զորքերը հաղթանակներ տարան և հասան Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք Ստամբուլ։ 1878 թվականին կնքվեց Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը, որը գովելի արդյունքներ բերեց Ռուսաստանին՝ Օսմանյան կայսրությունից տարածքներ անցան Ռուսաստանին, ու ստեղծվեցին նոր անկախ պետություններ՝ Սերբիան, Ռումինիան և Բուլղարիան։

Բայց այս պայմանագիրը չէր ընդունվել արևմտյան տերությունները, հատկապես Բրիտանիան և Ավստրո-Հունգարիան։ Այդ պատճառով 1878 թվականին տեղի ունեցավ Բեռլինի վեհաժողովը, որի արդյունքում որոշ փոփոխություններ արվեցին Սան Ստեֆանոյի պայմանագրում։ Բեռլինի վեհաժողովում որոշվեց, որ Բուլղարիան պետք է լինի փոքր, միայն մասը անկախ, իսկ մնացած տարածքները վերադարձրին Օսմաններին։ Բացի այդ, Բոսնիան ու Հերցեգովինան հայտնվեցին Ավստրո-Հունգարիայի վերահսկողության տակ։

Այս պայմանագիրը և վեհաժողովը կտրուկ փոխեցին Բալկանների քաղաքական քարտեզը, և այդ գործընթացը խթանեց նաև Արևելյան հարցը։

1. Արևելյան հարց – Հայկական հարց:

Արևելյան հարցը վերաբերում էր Օսմանյան կայսրության տարածքների շուրջ Եվրոպայի տերությունների պայքարին, հատկապես 19-րդ դարում, երբ Օսմանները թուլացել էին։ Տերությունները՝ Ռուսաստան, Բրիտանիա և Ավստրո-Հունգարիա, մրցում էին իրար հետ, իսկ հայերի իրավունքները ու պաշտպանության հարցը դարձան կարևոր մաս այս գործընթացում։

Հայկական հարցը վերաբերում էր հայերի իրավունքների պաշտպանությանը Օսմանյան կայսրությունում։ 19-րդ դարի ընթացքում, հատկապես 1878 թվականի Բեռլինի վեհաժողովից հետո, Եվրոպական տերությունները խոստացան աջակցել հայերին, բայց իրականում շատ քիչ բան արեցին նրանց համար։ Հայկական հարցը նաև կապված էր հայերի հանդեպ ճնշումների ու հալածանքների հետ, որոնք աստիճանաբար ուժեղացան՝ մինչև 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանություն։

1. Խրիմյան Հայրիկի մասին փոքր ուսումնասիրություն:

Խրիմյան Հայրիկը հայ ազգային և եկեղեցական մեծ գործիչներից էր։ Նրա իրական անունը Հակոբ Կարապետրյան էր, և նա ծնվել է Վանում։ 1830-ականներին դարձել է Վանի առաջնորդ, իսկ հետո՝ Երևանի կաթողիկոս։

Խրիմյան Հայրիկը մեծ ներդրում է ունեցել հայ կրթության ու մշակույթի զարգացման մեջ։ Նա հիմնադրել է դպրոցներ, նպաստել է հայ տպագրությանը և կարդալուն։ Նրա ղեկավարման ժամանակ նաև հիմնվել է հայկական գրադարաններ ու կրթական հաստատություններ։

Խրիմյան Հայրիկի գործունեությունը կարևոր էր ոչ միայն կրոնական, այլև քաղաքական բնագավառում։ Նա հաճախ բարձրաձայնել է Հայկական հարցի մասին և ջանքեր գործադրել միջազգային ասպարեզում՝ հայերի իրավունքների պաշտպանության համար։ Նա մահացել է 1907 թվականին, և նրա թողած ժառանգությունը դեռ շատ կարևոր է հայ հասարակության համար։

Ժոզեֆ Ֆուշեն Ֆրանսիայի պատմության ամենախորհրդավոր ու խորամանկ քաղաքական գործիչներից մեկն էր։ Նա ծնվել է 1759 թվականին և սկզբում ցանկանում էր դառնալ հոգևորական, սակայն Ֆրանսիական հեղափոխությունը փոխեց նրա ճակատագիրը։ Ֆուշեն ակտիվ մասնակցեց հեղափոխությանը, ձայն տվեց թագավորի մահվան օգտին, իսկ հետո սկսեց բարձրանալ քաղաքականության մեջ՝ օգտագործելով իր խելքը և լրտեսական կարողությունները։

Նրա ամենամեծ ուժը տեղեկությունների վերահսկումն էր։ Նա ստեղծեց լրտեսների հզոր ցանց, որը հետևում էր անգամ Նապոլեոն Բոնապարտին։ Ֆուշեն աշխատեց տարբեր ղեկավարների հետ՝ հեղափոխականներից մինչև կայսր Նապոլեոնը և հետո՝ թագավորական Բուրբոնները։ Նա երբեք չէր հավատարմանում որևէ կողմի, բայց միշտ կարողանում էր պաշտպանել իր դիրքը։

Չնայած նրան, որ Ֆուշեն հաճախ դավաճանում էր, նա նաև կանխում էր վտանգավոր դավադրություններ և պահպանում երկրի կայունությունը։