Месяц: Февраль 2025

Քայքայման ռեակցիա

Փորձանոթը  հորիզոնական  դիրքով  ամրացրեցինք  լաբորատոր  կալանի  թաթին: Գազատար  խողովակի  ծայրն  իջեցրեցինք  կրաջուր  պարունակող  բաժակի  մեջ  ու  մալաքիթը  տաքացրեցինք: Կանաչ  փոշին  վերածվեց  սև  փոշու, իսկ  փորձանոթի  պատերին  ջրի  կաթիլներ  հայտնվեցին: Գազատար  խողովակից  դուրս  եկող  գազը  պղտորեց  կրաջուրը , ինչը  հաստատում  է  , որ  քայքայումից   առաջացել  է   նաև  ածխածնի  (IV)  օքսիդ(CO2):

Cu2CH2O5= 2CuO+H2O+CO2

Մայան փոքրիկ գյուղից տեղափոխվեց քաղաք՝ իր երազած մեծ կրթությունը ստանալու համար։ Նա սովորել էր փոքր համալիրված կրթական համակարգում, որտեղ բոլորը միասնաբար էին ապրում։ Սակայն քաղաքում կյանքը շատ տարբեր էր։

Ամեն օր Մայան վերադառնում էր իր նոր բնակարան ու միակ բանը, որը նրան ուրախացնում էր, նրա գրքերն էին։ Նա չէր կարողանում գտնել մի ընկեր, ում հետ կարողանար կիսվել իր մտահոգություններով կամ ընդհարապես խոսել։ Բայց մի օր՝ դասերի միջից դուրս գալով, նա հանդիպեց Անահիտին՝ բարձր դասարանցի աղջկան։ Մայան լուռ էր, բայց Անահիտը նրա հետ սկսեց քննարկել դասերը, կամավոր աշխատանքները, և քիչ-քիչ, Անահիտը նրա ընկերուհին դարձավ։

Անահիտը Մայային ցույց տվեց, թե ինչպես կարելի է փորձել նոր իրերը սիրել՝ քաղաքի ռեստորաններ, զբոսայգիներ, ու բացի այդ, միասին աշխատեցին որոշ խմբերում, դասընկերների հետ միասին։ Մի քանի ամիս անց, Մայան արդեն զգում էր, որ քաղաքը դարձել է իր երկրորդ տունը։ Նա սովորեց, որ երբ մարդ հայտնվում է նոր միջավայրում, նրա կողքին պետք է լինեն մարդիկ, որոնք պատրաստ են աջակցել ու ծանոթացնել նրան նոր աշխարհին։

Այս պատմությունը ցույց է տալիս, որ հարազատ միջավայրից դուրս հայտնված մարդուն պետք է օգնել ու նեցուկ լինել, մինչև որ նոր տեղին հարմարվի:

1. Դուրս գրի՛ր մակբայները, գրի՛ր տեսակը: 

Դուք քաջաբար պաշտպանեցիք ձեր իրավունքները:

Ձև:

Հավաքեց իր իրերը և իսկույն դուրս գնաց:

Ձև:

Նստեց աթոռի մոտ և սկսեց դանդաղ գրել: 

Ձև:

Շուտով կբացվի լույսը, կսկսեն հայտնվել լույսի կտորները:

Ժամանակ:

Շտապ փնտրում էր Կատյային, բայց թե ինչ էր ուզում, չիմացա:

Ձև:

Նա քիչ-քիչ հանդարտվեց, դադարեց գոռալ: 

Քանակ:

Դասագիրքը՝տես այստեղ:

Սիրելի՛ ընկերներ, այս շաբաթ ներկայացնելու եք այս թեման․

• Օրգանիզմի ներքին միջավայրի բաղադրամասեր
• Հյուսվածքային հեղուկ, ավիշ
• Դսագիրք-էջ՝ 85-87
• Սրտի կառուցվածք
• Դասը սովորել պատմել

Պատասխանել հետևյալ հարցերին․

1. Ներկայացնել սրտի կառուցվածքը

Սիրտը ունի 4 խոռոչ՝ աջ ու ձախ նախասիրտներ և աջ ու ձախ փորոքներ։ Այն մղում է արյունը ողջ օրգանիզմում։

1. Ներկայացնել արյան շրջանառության մեծ և փոքր շրջանը։

Մեծ շրջանառությունը տանում է թթվածնով հարուստ արյունը սրտից դեպի մարմնի օրգաններ, հետո վերադարձնում է ածխաթթու գազով հարուստ արյունը սիրտ։

Փոքր շրջանառությունը տանում է ածխաթթու գազով հարուստ արյունը դեպի թոքեր, այն թթվածնով հարստացնելու համար, հետո վերադարձնում սիրտ։

1. Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում հյուսվածքային հեղուկը և ավիշը։

Հյուսվածքային հեղուկը սնուցում է բջիջները և առաջանում է արյան պլազմայից։
Ավիշը հյուսվածքային հեղուկի մի մասն է, որը ներծծվում է ավշային անոթներով և պաշտպանում օրգանիզմը։

Տնային

Սովորել

1.Նշի՛ր ռեակցիայի տեսակը և հավասարեցրու .

1. Fe + Cl2 → FeCl3;

Միացման ռեակցիա

2Fe + 3Cl2 = 2FeCl3

2. CuOH → Cu2O + H2O;

Քայքայման ռեակցիա

2CuOH = Cu2O + H2O

3. NaOH + H2SO4 → Na2SO4 + H2O; 

Փոխանակման ռեակցիա

2NaOH + H2SO4 = Na2SO4 + 2H2O

4. KClO4 → KCl + O2; 

Քայքայման ռեակցիա

KCLO4 = KCL + 2O₂

5. Al + H2SO4 → Al2(SO4)3 + H2;

Տեղակալման ռեակցիա

2AI + 3H2SO4 = AI2(SO4)3 + 3H2

6. CuO + HCl → CuCl2 + H2O;

Փոխանակման ռեակցիա

CuO + 2HCl = CuCl2 + H2O

7. Ca + O2 → CaO; 

Միացման ռեակցիա

2Ca + O2 = 2CaO

8. Mg(OH)2 + HNO3 → Mg(NO3)2 + H2O

Փոխանակման ռեակցիա

Mg(OH)2 + 2HNO3 = Mg(NO3)2 + 2H2O

2.Դասակարգի՛ր անօրգանական նյութերը.

NaCl	Աղ
SiO2	Օքսիդ
H₂O	Օքսիդ
H2SO4	Թթու
K₂O	Օքսիդ

Lesson 1

Where boys become crocodile men/page 40

Grammar:present simple passive

Exercise 1: Fill in the blanks with the correct passive form of the verb.

1. The cake is baked every morning.
2. The letters are delivered by the postman.
3. The office is cleaned by the staff.
4. The books are read by many students.
5. The meals are prepared at the kitchen.

Exercise 2: Rewrite the sentences in the passive voice.

They make the cars in Germany. — The cars are made in Germany.

The teacher explains the lesson every day. — The lesson is explained by the teacher every day.

The company produces new products every year. — New products are produced by the company every year.

The children eat breakfast at 8 a.m. — Breakfast is eaten by the children at 8 a.m.

People speak English all over the world. — English is spoken all over the world.

Lesson 2

Past passive

Exercise 1: Convert the sentences into the past passive voice.

The chef cooked the meal. — The meal was cooked by the chef.

The team won the match. — The match was won by the team.

The teacher explained the lesson. — The lesson was explained by the teacher.

The company launched the new product. — The new product was launched by the company.

They repaired the road. — The road was repaired by them.

The artist painted the picture. — The picture was painted by the artist.

The workers built the house. — The house was built by the workers.

The students wrote the report. — The report was written by the students.

The children ate all the cookies. — All the cookies were eaten by the children.

The director made the movie. — The movie was made by the director.

---

Exercise 2: Choose the correct passive form.

1. The book (was written / was write) by an unknown author.
2. The car (was repaired / repaired) yesterday.
3. The cake (was eaten / ate) by my friend.
4. The email (was sent / sent) last night.
5. The movie (was watched / watched) by millions of people.

---

Exercise 3: Fill in the blanks with the correct form of the verb in past passive voice.

1. The song was composed by a famous musician.
2. The house was built last year.
3. The homework was finished by the students.
4. The speech was delivered by the president.
5. The decision was made last week.

Իմ խաղաղ երեկոն է հիմա

Մեղմալույս, և՛տխուր, և՛անուշ.

Քեզ երբեք սիրտըս չի մոռանա,

Իմ մաքո՛ւր, առաջին իմ անուրջ…

Տարիներ, տարիներ կըսահեն,

Կըմեռնեն երազները բոլոր —

Քո պատ՛կերը անեղծ կըպահեմ

Օրերում անհաստատ ու մոլոր։

Ե՛վ տանջանք, և՛բեկում, և՛թախիծ —

Սև օրերես դեռ շա՜տ կըտեսնեմ.

Անունըդ թող փարոս լինի ինձ Սուտ կյանքի և դառը մահու դեմ..

1. Բանաստեղծությունը վերնագիր չունի, վերնագրեք և բացատրեք ձեր ընտրած վերնագիրը:

«Չմոռացվողը»

Բանաստեղծությունը այսպես անվանեցի, քանի որ բանաստեղծության մեջ մի կարևոր մարդու մասին է խոսում, որին բանաստեղծը երբեք չի մոռանա։

2.  Բացատրի՛ր բառերը՝ անուրջ, անեղծ, անհաստատ, բեկում, փարոս:

Անուրջ – երազ

Անեղծ – Չեղծված, չվնասված

Անհաստատ – չ հաստատ, ոչ կայուն,

Բեկում – ճեղքվածք, կոտրվածք

Փարոս – լույս, որ նավերին ցույց է տալիս ճանապարհը, հույս

3. Ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում բանաստեղծությունը, ո՞ր տողերից է դա զգացվում:

Բանաստեղծությունը շատ տխուր է, բայց նաև իր մեջ քաղցր հիշողություններով է լցված։

Քեզ երբեք սիրտըս չի մոռանա,

Կըմեռնեն երազները բոլոր—

Ե՛վ տանջանք, և՛ բեկում, և՛ թախիծ—

3. Ինչպիսի բառեր են մգեցված բառերը, դրանք փոխարինիր համարժեք այլ բառերով, այնպես որ բանաստեղծությունն ավելի ուրախ տրամադրություն արտահայտի: 

Սև օրերես = անցած օրերես

Սուտ կյանք = փոփոխվող կյանք

Դառը մահ = Խաղաղ մահ

Անցած օրերես դեռ շա՜տ կըտեսնեմ.

Անունըդ թող փարոս լինի ինձ փոփոխվող կյանքի և խաղաղ մահու դեմ..

4. Բացատրի՛ր՝ 

Իմ խաղաղ երեկոն է հիմա:

Այս տողը նշանակում է, որ բանաստեղծն այս պահին հանգիստ է, բայց քիչ տխուր։

Անունդ թող փարոս լինի ինձ:

Այս տողը նշանակում է, որ այդ մարդու անունը բանաստեղծի համար շատ կարևոր է ու կարող է առաջնորդել նրան։

———

Սարի ետևում շողերը մեռան.

Սարի ետևում շողերը մեռան.
Անուշ դաշտերը պատեց կապույտ մեգ.
Տխուր երեկոն զարկել է վրան.
— Սիրտըս կարոտով կանչում է քեզ՝ ե՛կ։
Խորհրդավոր է երկինքն երազուն.
Վարսաթա՜փ ուռի, դողդոջո՜ւն եղեգ.
Արծաթ խոսքերով աղբյուրն է խոսում.
—Սիրտըս կարոտով կանչում է քեզ՝ ե՛կ։
Ծաղիկներն ահա քնքուշ փակվեցին,
Բացվեցին երկնի ծաղիկներն անհաս.
Սև տագնապները իմ սիրտը լցրին.
— Արդյոք ո՞ւր ես դու, իմ անուշ երազ։
Սիրտ իմ, այդ ո՞ ւմ ես դու իզուր կանչում,
Տե՛ս՝ գիշերն անցավ, աստղերը մեռան,
Մենավոր իմ սիրտ, մոլորված թռչուն,
Կարոտիդ կանչը չի հասնի նրան…

1. Առանձնացնել բնության նկարագրությունները:

Սարի ետևում շողերը մեռան.

Անուշ դաշտերը պատեց կապույտ մեգ.

Խորհրդավոր է երկինքն երազուն.

Վարսաթա՜փ ուռի, դողդոջո՜ւն եղեգ.

Արծաթ խոսքերով աղբյուրն է խոսում.

Ծաղիկներն ահա քնքուշ փակվեցին,

Բացվեցին երկնի ծաղիկներն անհաս.

Տե՛ս՝ գիշերն անցավ, աստղերը մեռան,

2. Բացատրեք բառերը՝  պատել, վարսաթափ, տագնապ:

Պատել – ծածկել, շրջապատել

Վարսաթափ – մազերը թափված

Տագնապ – անհանգստություն, վախ, հուզմունք

3. Ո՞ր տողերում է արտահայտված բանաստեղծի անձնական ապրումը:

— Սիրտըս կարոտով կանչում է քեզ՝ ե՛կ։

Սև տագնապները իմ սիրտը լցրին.

— Արդյոք ո՞ւր ես դու, իմ անուշ երազ։

Սիրտ իմ, այդ ո՞ ւմ ես դու իզուր կանչում,

Մենավոր իմ սիրտ, մոլորված թռչուն,

Կարոտիդ կանչը չի հասնի նրան…

 214;216;218;220;222

C² = a² + b² = 6² + 8² = 36 + 64 = 100

C = 10

b² = C² — a² = 169 — 25 = 144

b = 12

C² = 360000 + 640000 = 1000000

C = 1000 մ

30 x 1 = 30

40 x 1 = 40

C² = 900 + 1600 = 2500

C = 50

20 x 3 = 60

15 x 3 = 45

C2 = 60² + 45² = 3600 + 2025 = 5625

C = 75

b² = 289 — 225 = 64

b = 8

12 : 2 = 6

16 : 2 = 8

C² = 64 + 36 = 100

C = 10 սմ

b² = 289 — 225 = 64

b = 8

S = 15 x 8 = 120

24 : 2 = 12

h² = 169 — 144 = 25

h = 5

S = 24 x 5 : 2 = 60

1885 թվականի փետրվարի 9-ին ծնվեց հայ դասական, ժամանակակից գրական հայոց լեզվի ստեղծող, հասարակական-քաղաքական գործիչ Վահան Տերյանը: Այն, ինչ հասցրեց անել Տերյանն իր կարճատև կյանքի 34 տարիների ընթացքում, չի հնացել: Նույն թարմությունն ու կախարդական ազդեցության ուժն ունեն նրա սիրային բանաստեղծությունները, որոնց օգնությամբ իրենց զգացմունքներն են շարունակում արտահայտել երիտասարդները: Իրենց հզոր ուժը չեն կորցրել Տերյանի հայրենասիրական ստեղծագործությունները, որոնք այսօր էլ  հավատ և ուժ են ներշնչում մեր ժողովրդին: Նույն հոգին հանդարտեցնող և բուժող ուժն ունեն նրա լիրիկական բանաստեղծորթյունները: 

Վահան Տերյանը հեղափոխեց հայ պոեզիան և տաղաչափությունը: Հայտնի է, որ հայոց  համարյա բոլոր բառերի շեշտն ընկնում է վերջին վանկի վրա, ինչը խիստ սահմանափակում է տաղաչափության հնարավորությունները: Հայ բանաստեղծները կաշկանդված են դրանով և այդ պատճառով հայոց տաղաչափության համար ամենից բնորոշը յամբն ու անապեստն են: Տերյանը կարողացավ շրջանցել այդ խոչընդոտը և դարձավ արևելահայ շեշտական բանաստեղծության հիմնադիրը` քորեյ, դակտիլ, ամֆիբրաքոս: Բացի այդ, նա առաջինն էր, որ հայկական պոեզիա ներմուծեց Եվրոպական և ռուսական բանաստեղծական ձևերը` սոնետը, տրիոլետը, ռոնդոն և բազում այլ գրական ձևեր, նաև` ալիտերացիա-բաղաձայնույթներ:

Մինչև օրս ոչ մեկին չի հաջողվել Տերյանից առավել հղկել և կատարելագործել գրական հայոց լեզուն, որն այսօր էլ էտալոնի դեր է կատարում բոլոր նոր սերունդների համար: Դա հասկանում էր լուսահոգի Ռաֆայել Իշխանյանը, ով պարտադրում էր իր ուսանողներին արտասանել Վահան Տերյանի մի քանի տասնյակ բանաստեղծություններ և դրանից հետո էր միայն անցնում քննության բուն նյութին: Որովհետև կարդալով և անգիր արտասանելով Տերյանի ստեղծագործությունները, ուսանողները հնարավորություն  էին ստանում պրակտիկորեն տիրապետել անթերի հայերենին:

Աղբյուրը

___

լիրիկական — լիրիկային հատուկ՝ վերաբերող, քնարական:

տաղաչափություն — չափաբերում

յամբ — մեծավերջ

անապեստ — վերջատանջ

էտալոն — չափանմուշ

1. Տրված նախադասությունները դարձրո՛ւ ժխտական:

Մայրս այս պտուղները սիրում է:

Մայրս այս պտուղները չի սիրում:

Նշանաբառը բոլորը գիտեն:

Նշանաբառը ոչ ոք չգիտի:

Պարտեզում գեղեցիկ վարդ էր բացվել:

Պարտեզում գեղեցիկ վարդը չէր բացվել:

Ես վաղուց փնտրում էի այս իրը:

Ես վաղուց չէի փնտրում այս իրը:

Մի քանի երեխաներ խաղում էին բակում:

Ոչ մի երեխա չէր խաղում բակում:

Ջրաղացը հին օրերի երգն էր երգում:

Ջրաղացը հին օրարը երգը չէր երգում:

Կաթի ամբողջ սերը պահել էր միջնեկ որդուն:

Կաթի ոչ մի սեր չէր պահել միջնեկ որդուն: