День: 23 сентября 2024

Դասի հղում։

Այլ հղումներ՝ 1․ , 2․ 

1. Նշել Գերմանիայի աշխարհագրական դիրքի առավելություններն ու թերությունները:

Գերմանիայի աշխարհագրական դիրքը, գտնվելով Կենտրոնական Եվրոպայում, ունի մի շարք առավելություններ և թերություններ:

Առավելություններից է նրա կենտրոնական տեղադրությունը, ինչը թույլ է տալիս Գերմանիային դառնալ խոշոր տրանսպորտային ու առևտրային հանգույց՝ կապելով Արևմտյան, Արևելյան և Հյուսիսային Եվրոպան: Բացի այդ, զարգացած տրանսպորտային ենթակառուցվածքներն ու գետերը, ինչպես Ռայնը, նպաստում են ապրանքների հեշտ տեղափոխմանը:

Թերությունների թվում են բնապահպանական խնդիրները, որոնք առաջանում են արդյունաբերական կենտրոններից: Հյուսիսային ծովի հարևանությունը նաև դարձնում է երկիրը խոցելի ծովի մակարդակի բարձրացման նկատմամբ:

Այսպիսով, Գերմանիայի աշխարհագրական դիրքը նպաստում է տնտեսական զարգացմանը, սակայն պահանջում է լուծումներ բնապահպանական և կլիմայական խնդիրների համար։

1. Նշել Գերմանիայի տնտեսության զարգացման նախադրյալները:

Գերմանիան ունի լավ կլիմայական պայմաններ և դրա շնորհին ունի բուսաբուծություն, անասնապահություն։ Գերմանիան գտնվում է Եվրոպայի կենտրոնում, և դրա շնորհին նա կարող է զարգացնել իր տնտեսությունը։ Ունի աշխատասեր և մեծ բնակչություն։ Արտահանում է ածուխ։ Նախադրյալներից է նաև ծովային ավազանները։

1. Ի՞նչ դեր ունի Գերմանիան ժամանակակից աշխարհում:

Գերմանիան շատ մեծ դեր ունի ժամանակակից աշխարհում։ Գերմանիայում զարգացած է սպասարկման ոլորտը, ունի նավահանգիստներ, արտահանում է մեքենաներ, քիմիական արտադրություն, ածուխ, հանդիսանում է ամենազարգացած երկրներից մեկը։

1. Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել Գերմանիայի հարևան պետությունները, ափերը ողողող ջրային ավազանները:

1. Գերմանիան քանի՞ երկրամաս ունի:

Գերմանիան ունի 16 երկրամաս:

1. Թվարկի՛ր խոշոր գետերը:

Ռայն, Դանուբ, Էլբա, Մայն, Վեզեր,Օդեր:

1. Բնակչության մասին ի՞նչ գիտես:

Գերմանիան Եվրոպայի ամենաբազմամարդ երկրներից մեկն է, ունենալով շուրջ 84 միլիոն բնակիչ։ Երկիրը հայտնի է իր խիտ բնակչությամբ, հատկապես խոշոր քաղաքներում, ինչպիսիք են Բեռլինը, Համբուրգը, Մյունխենը և Ֆրանկֆուրտը: Բնակչությունը բազմազան է՝ ներառելով բազմաթիվ ներգաղթյալների, ինչը Գերմանիան դարձնում է բազմամշակութային երկիր:

1. Տրված բառերի բոլոր հոմանիշեերը գրի՛ր ըստ իմաստների սաստկության:

Օրինակ`

 կռվել — վիճել, գժտվել, ընդհարվել, իրար ուտել, պատերազմել:

Քամի — հով, զով, զեփյուռ, սյուք, մրրիկ, հողմ, փոթորիկ

ձայն — շշուկ, ծպտուն, հնչյուն, կանչ, գոչյուն, ճիչ, աղաղակ

վախ — երկյուղ, ահ, զարհուրանք, սոսկում, սարսափ, ահուդող,

գեղեցիկ — սիրուն, գեղանի, աղվոր, խորոտ, լուսերես, գեղեցկուհի, չքնաղ

տգեղ — գեշ, անգեղ, անճոռնի, գարշելի, հրեշավոր

շատ — մեծաթիվ, մեծաքանակ, բազմաթիվ, բազում, բյուրավոր։

ցանկություն — փափագ, բաղձանք, իղձ, տենչ։

ծիծաղել — ժպտալ, խնդալ, կարկաչել, կչկչալ, հռհռալ։

2.  Տրված բառերով ու արտահայտություններով. փոխարինի՛ր տեքստի համապատասխան հոմանիշները: Ստացված և տրված տեքստերը համեմատի՛ր. ո՞րն է`

ա)ավելի խոսակցական,

բ)ավելի վերամբարձ:

Թագավորների, քարաբեկորով, ստվերագծերով, ավազների մեջ, մտածել, ճզմում են, ելնում են, ձգվում են, ահռելի, մեծասքանչ, ասես թե, անսովոր, ներքև, ձեռակերտ, մեր օրերում, այն ժամանակ:

Բ)

Լիբիական մեռյալ անապատի տաք ավազուտներում տասնյակ կիլոմետրեր անսովոր կանոնավոր սարեր են ձգվում : Բուրգերն են` եգիպտական փարավոնների դամբարանները: Վիթխարի ու վեհասքանչ այդ բուրգերը կարծես անապատի ավազներից են հառնում ու ճնշում մարդուն իրենց արտասովոր չափերով ու խիստ ուրվագծերով: Բուրգի ստորոտում կանգնած դժվար է պատկերացնել, որ այդ հսկայական քարե սարերը ձեռակերտ են: Ժամանակին դրանք քարաբեկորներով են կառուցվել: ժամանակակից երեխաները այդպես խորանարդիկներով են բուրգեր կառուցում:

Ա)

Լիբիական մեռյալ անապատի տաք ավազների մեջ, տասնյակ կիլոմետրեր զարմանալի կանոնավոր սարեր են երևում: Բուրգերն են` եգիպտական թագավորների դամբարանները: Ահռելի և մեծասքանչ այդ բուրգերը ասես թե անապատի ավազներից են ելնում ու ճզմում մարդուն իրենց անսովոր չափերով ու խիստ ստվերագծերով: Բուրգի ներքևում կանգնած դժվար է պատկերացնել, որ այդ հսկայական քարե սարերը մարդու ձեռքով են կերտված: Այն ժամանակ, դրանք քարերի առանձին մեծ բեկորներով են կառուցվել:մեր օրերում, երեխաները այդպես խորանարդիկներով են բուրգեր կառուցում:

2. Տրված բառերը գրի՛ր տեքստում հանդիպող հոմանիշների փոխարեն: Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

 Ստորերկրյա, հասունանալ, արժենալ, գործածել, նշել, հարկ, միայն, նաև, վայր, ջերմուկներ, գրեթե, հասցնել, ողջ, տեսանկյուն, գործել, քարածուխ, լավագույն, բարձրադիր, ջեռուցել:

Պետք է ասել, որ գետնի տակի տաք ջրերի օգտագործման տեսակետից ամբողջ աշխարհին օրինակ է տալիս փոքրիկ Իսլանդիան: Նրա մայրաքաղաքում ածուխ ու նավթ համարյա չեն օգտագործում: Նրանց ջերմոցներում մենակ մրգեր ու բանջարեղեններ չեն հասնում, այլ մանդարին ու կիտրոն էլ կա: Հանքային ամենալավ աղբյուրներից մեկը մեր Ջերմուկն է: Այդ բարձր տեղը վառելիք բերելը շատ թանկ է նստում: Եթե ձմռանը Ջերմուկն էլ տաքացնեն հանքային ջրով, առողջարանները կաշխատեն տարվա բոլոր եղանակներին:

————

Պետք Է նշել, որ ստորերկրյա տաք ջրերի օգտագործման տեսանկյունից  ողջ  աշխարհին օրինակ Է տալիս փոքրիկ Իսլանդիան: Նրա մայրաքաղաքում քարածուխ  ու նավթ գրեթե չեն գործածում: Նրանց ջերմոցներում միայն մրգեր ու բանջարեղեններ չեն հասունանում, նաև մանդարին ու կիտրոն էլ կա: Հանքային լավագույն աղբյուրներից մեկը մեր Ջերմուկն է: Այդ բարձրադիր վայր վառելիք հասցնելը շատ թանկ Է արժենում: Եթե ձմռանը Ջերմուկն էլ ջեռուցեն ջերմուկներով, առողջարանները կաշխատեն տարվա բոլոր եղանակներին:

3. Հոմանիշներից  յուրաքանչյուրով նախադասություն կազմի՛ր:

ա) Պաշտպանել, պահպանել:

Ես պետք է իմ ընկերոջը պաշտպանեմ դժվար պահերում:

Մենք պետք է պահպանենք մեր բնությունը ու պահպանենք էկոլոգիան:

բ) Պատրվակով, շնորհիվ:

Նա անընդհատ ուշանում էր, պատրվակով, քանի որ մեքենան չէր աշխատում:

Նրա շնորհիվ, մենք հաջողությամբ ավարտեցինք նախագիծը:

գ) Դրդել, մղել:

Նա նրան դրդեց մուտք գործել նոր նախագծի մեջ:

Մրցակցությունը մղեց նրան ավելի բարձր նպատակներ դնել:

2 : 3 = 0.(6)

15 : 6 = 2.5

11 : 9 = 1.(2)

19 : 11 = 1.(72)

37 : 30 = 1.2(3)

5 : 3 = 1.(6)

17 : 6 = 2.8(3)

0․6

1/20 = 1 : 20 = 0.05

0.4

14 : 70 = 0.2

0.793103448275862

101 : 6 = 16.8(3)

42.5

1,(7)

4.(6)

4/11 = 0.(36)

120/720 = 1/6 = 0.1(6)

5 1/3 = 5,(3)

ա) 29.4 > 24.9

բ) 17.8 > 17.78

գ) -4.6 > -5.1

դ) 8.6 < 8.601

ե) 2.4 > 2.39

զ) 5.10 < 5.(10)

է) 7.(24) = 7.2(42)

ը) -1.(2) > -1.3

թ) 1.6 > -1.7

ժ) 9.35 < 9.4(7)

Առաջադրանք 1

Հայոց պատմություն/էջ 20-22 պատմել, էջ 23 գրավոր/

Չինգիզ խան՝ Չինգիզ խան հիմնեց Մոնղոլական կայսրությունը և կատարեց մեծ նվաճումներ Ասիայում և Եվրոպայում:

Տփղիս (Թբիլիսի)՝ Թբիլիսի, Վրաստանի մայրաքաղաքը, հայտնի է իր հարուստ պատմությամբ և մշակույթով:

Գեորգի Լաշա՝ Գեորգի Լաշան ուժեղացրել է Վրաստանի պետականությունը և մշակութային կյանքը 12-րդ դարում:

Իվանե Զաքարյան՝ Իվանե Զաքարյանը պայքարել է Վրաստանի անկախության համար մոնղոլների դեմ:

Իլխանություն՝ Իլխանությունը մոնղոլական կայսրության կարևոր մասն էր, որը կառավարում էր Պարսկաստանի տարածքը:

Իլխան՝ Իլխաններն էին մոնղոլական իշխաններ, որոնք ղեկավարում էին Իլխանության տարածքները:

Ջիզիա՝ Ջիզիան վճարում է ոչ-musulman ժողովրդի կողմից իսլամական պետությանը իրենց պաշտպանության համար:

Ղազան խան՝ Ղազան խանը իր իշխանության շրջանում ընդունեց իսլամ և զարգացրեց մշակույթը և տնտեսությունը:

ա. ներկայացրու

Չինգիզ խանը պայքարում էր հակառակորդների դեմ մի քանի մեթոդներով.

1. Ռազմական մարտավարություն՝ նա կիրառել է արագ, խուսափողական մարտեր և զորքերի խորացող հարձակման տեխնիկան, ինչը թույլ է տվել նրան հաղթել ավելի մեծ բանակներին:
2. Տեխնոլոգիական գերազանցություն՝ օգտագործել է նորագույն ռազմական տեխնիկա, այդ թվում՝ թնդանոթներ և օղակաձև ձիավորներ:
3. Տեղական դաշնակիցների ներգրավում՝ նա օգնել է կազմավորել դաշինքներ և շահել տեղական ազնվականներին, ինչի շնորհիվ հեշտացրել է նվաճումները:
4. Հոգեբանական պատերազմ՝ մոնղոլները նաև օգտագործել են ահաբեկման մեթոդներ՝ վախի միջոցով խուճապ առաջացնելու համար:

բ. վերլուծիր

Մոնղոլական և թյուրքական բազմաթիվ ցեղերի բնակեցումը նվաճված տարածքներում ունեցել է մի քանի նշանակալի հետևանքներ:

1. Հանդես եկող մշակույթ՝ նոր բնակիչները բերում էին իրենց մշակույթը, ավանդույթները և լեզուն, ինչը նպաստում էր մշակութային սինթեզի և բազմազանության առաջացմանը:
2. Ակադեմիական ու տնտեսական զարգացման խթանում՝ մոնղոլների կողմից արհեստների, առևտրի և տնտեսության զարգացման խթանումը, ինչպես նաև ճանապարհների անվտանգությունը, նպաստել են տարածաշրջանի տնտեսական աճին:
3. Քաղաքական կայունություն՝ տեղական ղեկավարների ու մոնղոլների միջեւ դաշինքները օգնել են պահպանել որոշակի կարգ ու կայունություն:

գ. գնահատիր

Հայ իշխանների և ազնվականների համար մոնղոլական տիրապետությանը ենթարկվելը կարող էր լինել մի քանի առումներով նպատակահարմար:

1. Իրավունքների պահպանություն՝ ենթարկվելով մոնղոլներին, նրանք կարող էին պահպանել իրենց իշխանությունը և ժառանգական իրավունքները, քանի որ մոնղոլները հաճախ թույլ էին տալիս տեղական ղեկավարներին շարունակել կառավարել:
2. Ապահովության ապահովում՝ մոնղոլական տիրապետությունը կարող էր ապահովել պաշտպանություն այլ պարտադիր ուժերի դեմ, ինչպիսիք էին եվրոպական կամ հարևան պետությունները:
3. Տնտեսական հնարավորություն՝ մոնղոլների առևտրային քաղաքականությունը կարող էր նպաստել տնտեսական ակտիվությանը և զարգացնել առևտրային կապերը:

Տնային.
Սովորի՛ր
Էջ 67 — 69 Թթվածին

Պատասխանի՛ր հարցերին
1.Գրե՛ք նյութերի քիմիական բանաձեւերը, եթե հայտնի է, որ դրանց բաղադրության մեջ առկա են.
ա) Նատրիումի երկու եւ ծծմբի մեկ ատոմ,

Na2S Նատրիումի սուլֆիդ

բ) ածխածնի ու թթվածնի մեկական ատոմ:

CO Ածխածնի մոնօքսիդ (շմոլ գազ)

2.

Ջրում եւ ջրածնի պերօքսիդում թթվածնի օքսիդացման աստիճանը համապատասխանաբար հավասար է.
ա) -2 -2 բ) -2 +2 գ) -2 -1 դ) +2 0

3.

Քրոմի ու թթվածնի միացություններից մեկում քրոմը +3 օքսիդացման աստիճան է ցուցաբերում: Ո՞րն է այդ միացության քիմիական բանաձեւը.
1)CrO 2) Cr2O3 3) CrO2 4) CrO3

---

Դասարանական

Հարցեր և վարժություններ

1. Անվանե՛ք Երկրի կեղևում ամենատարածված քիմիական տարրը: Ո՞ր միացությունների բաղադրության մեջ է մտնում այդ տարրը, և որքա՞ն է նրա պարունակությունը բնության մեջ:

Երկրի կեղևում ամենատարածված տարրը թթվածինն է (O) : Այն կազմում է կեղևի զանգվածի մոտ 46%:

2. Ինչպե՞ս են ստանում թթվածինը լաբորատորիայում և արդյունաբերության մեջ: Գրե՛ք համապատասխան ռեակցիաների հավասարումները: Ինչո՞վ են այդ եղանակները տարբերվում իրարից:

Լաբորատորիայում թթվածինը ստանում են թթվածին պարունակող բարդ նյութերի քայքայումից. Կալիումի պերմանգանատը (KMnO₄) տաքացնելիս քայքայվում է՝ անգույն գազի (թթվածնի) անջատմամբ. Ճշտելու  նպատակով, թե  ի՞նչ  գազեր  են  առաջացել, առկայծող  մարխը մոտեցնենք  քիչ  ծավալով  գազին  ու  փորձանոթը բացենք: Մարխը  բռնկվում  է: Դա  վկայում  է, որ  տվյալ  գազը թթվածինն  է:

2. Ի՞նչ են կատալիզատորները և ի՞նչ նշանակություն ունեն քիմիական ռեակցիաներում: Ի՞նչ հետևություններ կարող եք անել քիմիական արդյունաբերության մի շարք նյութերի արտադրությունում կատալիզատորների նշանակության մասին:

Կատալիզատորները այնպիսի մի նյութեր են որոնք օգտագործում են քիմիական ռեակցիայի ժամանակ, որպեսզի ռեակցիան ավելի արագ ընթանա։

3. Բնութագրե՛ք թթվածնի ֆիզիկական և քիմիական հատկությունները: Կազմե՛ք համապատասխան քիմիական ռեակցիաների հավասարումները: Նյութերի բանաձևերի տակ գրե՛ք դրանց անունները, իսկ բանաձևերի վերևում դրե՛ք միացությունների մեջ տարրերի ցուցաբերած ՕԱ-ները:

Թթվածնի ֆիզիկական հատկությունը՝ անգույն, անհամ։

Թթվածնի Քիմիական հատկությունը՝ ունի մետաղների հետ ռեակցիա և առաջացնում է օքսիդներ և հիդրօքսիդներ: